کتاب حکایت های کوچک

کتاب حکایت‌های کوچک نوشته‌ی حسینقلی‌میرزا عمادالسلطنه مجموعه‌ای از یادداشت‌ها و خاطرات او از دربار قاجار، زندگی روزمره و مناسبات سیاسی و اجتماعی آن دوره است که خانه فرهنگ و هنر مان آن را منتشر کرده است. نویسنده این متن‌ها را در اصل برای تمرین خواندن و نوشتن همسرش، زیورالملوک‌خانم، به‌صورت حکایت‌های کوتاه و گاه طنزآمیز نوشته است. در این اثر، روایت‌های خانوادگی، توصیف آداب و رسوم، و نقد رفتار شاهان و رجال قاجار در کنار هم قرار گرفته و تصویری نزدیک از فضای دربار و شهر ارائه شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب حکایت های کوچک

کتاب حکایت‌های کوچک اثری از حسینقلی‌میرزا عمادالسلطنه، شاهزاده قاجاری و برادر ناتنی ناصرالدین‌شاه، است که در قالب مجموعه‌ای از حکایت‌ها و یادداشت‌های شماره‌دار نوشته شده است. این متن‌ها در اصل برای آموزش و تقویت سواد همسر او، زیورالملوک‌خانم، نوشته شده و به همین دلیل لحن صمیمی، جزئی‌نگر و گاه شوخ‌طبعانه دارند و از دل فضای خصوصی یک خانواده سلطنتی بیرون آمده‌اند. در کتاب حکایت‌های کوچک، نویسنده از جایگاه فردی نزدیک به دربار، وقایع روزمره، سفرها، مراسم رسمی، روابط شاه و صدراعظم‌ها، و حتی جزئیات زندگی شخصی رجال را روایت کرده است. حکایت‌هایی درباره حمام‌های تهران، مراسم نهم ربیع‌الاول، اسب‌دوانی دوشان‌تپه، سفر ناصرالدین‌شاه به کربلا، و گفت‌وگوهای مظفرالدین‌شاه با صدراعظم‌ها، در کنار توصیف‌های ریز از خلق‌وخوی اعضای خانواده، خدمه و اطرافیان، فضای متنی متنوع و زنده ساخته است. کتاب حکایت‌های کوچک علاوه‌بر حکایت‌های انتقادی درباره سلاطین و رجال، شامل توضیحاتی درباره روش تصحیح متن، رسم‌الخط نسخه اصلی، و فهرست اسامی اشخاص، مکان‌ها و اصطلاحات در پایان کتاب است. در مقدمه، گردآورنده به نقش تاجلی سالور در حفظ دفترها و روند آماده‌سازی متن برای انتشار اشاره کرده و نشان داده است که این یادداشت‌ها چگونه از دو دفترچه خانوادگی به متنی در دسترس پژوهشگران و علاقه‌مندان تبدیل شده‌اند.

خلاصه کتاب حکایت های کوچک

کتاب حکایت‌های کوچک مجموعه‌ای از حکایت‌های شماره‌دار است که در آن حسینقلی‌میرزا عمادالسلطنه، هم‌زمان هم برای سرگرمی و آموزش همسرش می‌نویسد و هم تجربه‌های خود را از دربار و جامعه قاجاری ثبت می‌کند. در این حکایت‌ها، از توصیف ساده زندگی روزمره در خانه، عروسی‌ها، روابط خویشاوندی و شوخی‌های خانوادگی تا روایت‌های تند و انتقادی از ناصرالدین‌شاه، مظفرالدین‌شاه، عین‌الدوله، امین‌السلطان و دیگر رجال دیده می‌شود. نویسنده گاهی جزئیات دقیق یک حمام عمومی، یک مجلس سلام رسمی، یا اسب‌دوانی دولتی را شرح می‌دهد و گاهی با نقل لطیفه‌ها، خواب‌ها، تلگراف‌ها و گفت‌وگوهای درباری، فضای فکری و اخلاقی آن دوره را نشان می‌دهد. در کنار این‌ها، اشاره به شعرها، ضرب‌المثل‌ها و واکنش‌های مردم به رفتار سلاطین، بعد اجتماعی حکایت‌ها را پررنگ کرده است.

چرا باید کتاب حکایت های کوچک را بخوانیم؟

کتاب حکایت‌های کوچک تصویری نزدیک، جزئی و گاه بی‌پرده از دربار و جامعه قاجاری از نگاه یک شاهزاده درونی ارائه کرده است. خواننده در این متن با ترکیبی از خاطره، نقد، طنز، توصیف آداب و ثبت گفت‌وگوهای روزمره روبه‌رو می‌شود که در منابع رسمی کمتر دیده می‌شود و برای فهم خلق‌وخوی سلاطین، رجال و زندگی شهری آن دوره سودمند است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب حکایت‌های کوچک به علاقه‌مندان تاریخ قاجار، پژوهشگران مطالعات فرهنگی و اجتماعی، دانشجویان تاریخ و ادبیات، و کسانی که به خاطرات درباری و روایت‌های جزئی از زندگی روزمره در ایران قدیم علاقه دارند پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب حکایت های کوچک

«در این مجموعه خاطرات که توسط شاهزاده عمادالسلطنه با عنوان کلی حکایت‌های کوچک تحریر و جمع‌آوری شده، نویسنده ضمن بیان برخی احوالات شخصی و گزارش‌هایی از وضع اجتماع، مراسم و امور زندگانی مانند وضعیت حمام‌های آن عهد، و شرح اجرای مراسم روز نهم ربیع‌الاول، اطلاعات دست اول و بعضاً انتقادی از اتفاقات مرتبط با دورهٔ قاجار و به‌ویژه احوالات پادشاهان قاجار ارائه کرده است. در بسیاری از این حکایات، عمادالسلطنه شخصاً در صحنه حاضر بوده و بدون واسطه به شرح ماجرا پرداخته و در مواردی نیز با یک واسطه به شرح واقعه پرداخته است؛ همچنین برخی حکایات صرفاً جنبهٔ پندآموزی داشته و الزاماً بیان یک حقیقت تاریخی نیست، مانند آنچه در حکایت ۱۰۹ دربارهٔ بادمجان خوردن فتحعلی‌شاه قاجار آورده است. نکتهٔ قابل اهمیت اینکه تقریباً تمامی مطالبی که در ارتباط با ناصرالدین‌شاه بیان شده، به همین شکل یا با کمی تفاوت، در روزنامهٔ خاطرات ناصرالدین‌شاه نیز وجود دارد و این نکته، بر میزان صحّت گفته‌های عمادالسلطنه می‌افزاید. مزیّت دیگر کتاب حاضر، به بیان مطالبی است که در دیگر متون به‌جای مانده از آن دوران قابل دسترسی نبوده و از این نظر اهمیت آن را دوچندان می‌کند، زیرا برای نقد و بررسی و تحلیل تاریخ دوران پادشاهی قاجار، به غیر از متون درباری و روزنامه‌های خاطرات شاه و اطرافیان که تنها به بیان مطالب مؤید اعمال و افعال پادشاهان و رجال عصر می‌پردازند، وجود چنین مطالبی که از زاویه‌ای دیگر و با نگاهی انتقادی به افعال شاه و اطرافیان وی نظر داشته بسیار حائز اهمیت است.»