کتاب گذرواژه ها

کتاب گذرواژه‌ها نوشته‌ی ژان بودریار و با ترجمه‌ی علی رستمیان منتشر شده است. نشر بیدگل آن را منتشر کرده است. این کتاب مجموعه‌ای از مدخل‌ها و واژه‌های کلیدی اندیشه‌ی بودریار است که هرکدام در قالب متنی نسبتاً کوتاه، به‌صورت تأملی فشرده و نظری بر مفاهیمی مثل ابژه، ارزش، مبادله‌ی نمادین، اغوا، امر مجازی، تصادف، آشوب، پایان، جنایت تام، سرنوشت و مبادله‌ی محال نوشته شده‌اند. ساختار کتاب شبیه فرهنگ مفاهیم شخصی نویسنده است که در آن، هر واژه بهانه‌ای برای بازاندیشی در جهان معاصر، رسانه‌ها، تکنولوژی، اقتصاد و سرنوشت انسان شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب گذرواژه ها

کتاب گذرواژه‌ها متنی است که در آن ژان بودریار به‌جای نوشتن رساله‌ای خطی، از دل واژه‌ها به جهان فکر کرده است. هر مدخل این کتاب بر یک واژه متمرکز است: از «ابژه» و «ارزش» تا «مبادله‌ی نمادین»، «اغوا»، «ابتذال/هرزگی»، «شفافیت شر»، «امر مجازی»، «تصادف»، «آشوب»، «پایان»، «جنایت تام»، «سرنوشت»، «مبادله‌ی محال»، «دوگانگی» و «اندیشه». در کتاب گذرواژه‌ها نویسنده نشان می‌دهد چگونه واژه‌ها خود حامل ایده‌اند و مثل جادوگران، ایده‌ها را جابه‌جا و دگرگون می‌کنند؛ برای او زبان فقط ابزار بیان نیست، صحنه‌ای است که در آن ایده‌ها به‌واسطه‌ی واژه‌ها زاده می‌شوند، می‌میرند و دوباره برمی‌گردند. کتاب گذرواژه‌ها در چندین بخش پی‌درپی، هر بار از زاویه‌ی یک مفهوم، به وضعیت جهان معاصر نزدیک می‌شود: از جهان ابژه‌ها و مصرف تا منطق ارزش و بازار، از مبادله‌ی نمادین و جشن هدیه تا اغوا و امر مادینه، از هرزه‌نگاری و شفافیت رسانه‌ای تا امر مجازی و واقعیت دیجیتال، از تصادف و برخال تا ایده‌ی پایان و تاریخ بی‌فرجام. در ادامه، مدخل‌هایی مثل «جنایت تام» و «سرنوشت» و «مبادله‌ی محال» چشم‌اندازی تیره اما پرجزئیات از جهانی ترسیم می‌کنند که در آن، ارزش، تکنولوژی و شفافیت، خود به مسئله تبدیل شده‌اند. کتاب گذرواژه‌ها درنهایت با مدخلی درباره‌ی «اندیشه» و «کلام آخر» بسته می‌شود که در آن، بودریار از اندیشه‌ای سخن می‌گوید که باید با عدم‌قطعیت، دوگانگی و مبادله‌ی محال هم‌داستان شود.

خلاصه کتاب گذرواژه ها

کتاب گذرواژه‌ها بر محور این ایده شکل گرفته که واژه‌ها خود گذرگاه ایده‌ها هستند. بودریار در این کتاب نشان می‌دهد چگونه مفاهیمی مثل ابژه و ارزش، در جهان مصرفی و رسانه‌ای امروز، از کارکردهای عادی خود جدا شده‌اند و در شبکه‌ای از نشانه‌ها، وانمودها و مبادله‌های نمادین به گردش درآمده‌اند. او از ابژه‌هایی می‌گوید که دیگر فقط ابزار مصرف نیستند، بلکه علیه سوژه قد علم می‌کنند؛ از ارزشی که در بازار و اخلاق و زیبایی‌شناسی، به سازوکار سلطه گره خورده؛ از مبادله‌ی نمادین که مرگ، هدیه، بدن و بازی را در چرخه‌ای واگشت‌پذیر می‌چرخاند. در کتاب گذرواژه‌ها سپس مفاهیمی مانند اغوا، ابتذال، شفافیت شر و امر مجازی، برای توصیف جهانی به‌کار رفته‌اند که در آن، تولید، رسانه، تکنولوژی و واقعیت مجازی، مرز میان واقعیت و وانمود، خیر و شر، آغاز و پایان را مخدوش کرده‌اند. در پایان، نویسنده با طرح ایده‌هایی چون جنایت تام، سرنوشت و مبادله‌ی محال، از جهانی سخن می‌گوید که در آن، سیستم‌ها به مرزهای خود می‌رسند و اندیشه ناچار است با عدم‌قطعیت و دوگانگی کنار بیاید.

چرا باید کتاب گذرواژه ها را بخوانیم؟

خواندن گذرواژه‌ها امکان آشنایی نزدیک با دستگاه مفهومی ژان بودریار را فراهم می‌کند، آن‌هم نه در قالب شرحی ثانویه، بلکه از زبان خود او. این کتاب به کمک مدخل‌های فشرده، چشم‌اندازی از جهان ابژه‌ها، رسانه‌ها، تکنولوژی و ارزش در زمانه‌ی معاصر ترسیم کرده است و خواننده را با شیوه‌ای از اندیشیدن روبه‌رو می‌کند که بر واژه، ایماژ و عدم‌قطعیت تکیه دارد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی گذرواژه‌ها به کسانی پیشنهاد می‌شود که به نظریه‌ی انتقادی، فلسفه‌ی معاصر، جامعه‌شناسی فرهنگ، مطالعات رسانه و هنر علاقه‌مندند و می‌خواهند مفاهیم کلیدی اندیشه‌ی بودریار را از دل متن خود او دنبال کنند؛ به‌ویژه پژوهشگران و دانشجویانی که درگیر مفاهیمی مانند وانموده، امر مجازی و مبادله‌ی نمادین هستند.

بخشی از کتاب گذرواژه ها

«گذرواژه: برای من تعبیر مناسبی است در توصیف روشی شبه‌مقدماتی، که بی‌آنکه صورتی از چیزها بردارد و فهرست‌وار ردیفشان کند، به درون آنها راه می‌یابد و می‌کاودشان. می‌دانیم بیش از آنکه ایده‌ها خالق واژه‌ها باشند، این واژه‌ها هستند که ایده‌ها را می‌زایند و حملشان می‌کنند. واژه‌ها صرفاً در کار انتقال ایده‌ها و چیزها نیستند، آنها درست مانند جادوگران و شعبده‌بازان، خود در گشت و چرخش‌اند، به یکدیگر تبدیل و در همدیگر دگرگون می‌شوند. به همین خاطر است که می‌توان آنها را گذردهنده یا مَرکب ایده‌ها به شمار آورد. واژه‌ها برای من بسیار مهم‌اند. آنها زندگی خودشان را دارند و از همین رو میرندگی و میرایی‌شان بدیهی است، آن‌هم برای هرکسی که مدعی تملک شکل مشخصی از اندیشه نیست و سودای مرشدی ندارد. موضع من چیزی است شبیه به این؛ در ناپایداری واژه‌ها، بازی شاعرانه‌ای از مرگ و باززایش وجود دارد: در استعاره‌پردازی‌های مداوم و پیاپی، یک ایده به چیزی بیشتر (به چیزی غیر) از خود بدل می‌شود؛ به شکلی از اندیشه. زبان می‌اندیشد، به ما و دست‌کم تاجایی‌که به‌واسطهٔ آن می‌اندیشیم، برای ما می‌اندیشد؛ و در اینجا مبادله‌ای شکل می‌گیرد، مبادله‌ای نمادین، مبادله‌ای میان واژه‌ها و ایده‌ها. خیال می‌کنیم که راه پیشرفت از دیار ایده‌ها می‌گذرد ـ این توهم هر نظریه‌پرداز است ـ غافل از اینکه درحقیقت همان واژه‌هایی که در مقام اشاره‌گر عمل می‌کنند ایده‌ها را می‌زایند و بازمی‌زایند. در لحظه‌ای که ایده‌ها به یکدیگر برمی‌خورند، در سطح واژه‌ها به‌هم می‌آمیزند.»