کتاب زنان باخوس پرست

کتاب زنان باخوس‌ پرست، با عنوان اصلی Bacchae‬، نوشته اوریپید و ترجمه غلامرضا شهبازی، نمایش‌نامه‌ای از مجموعه‌ی کلاسیک یونانی نشر بیدگل است که ماجرای رویارویی دیونیزوس، خدای شراب و شوریدگی، با شهر تبای و پادشاه جوانش، پنتئوس، را روایت می‌کند. این کتاب که در سال ۱۴۰۴ منتشر شده، در قالب گفت‌وگوها، هم‌سرایی‌ها و دستور صحنه، جهانی آکنده از جشن‌های دیونیزوسی، جنون جمعی، ایمان، تردید و کیفر خدایان را تصویر کرده است. متن حاضر هم‌زمان هم روایت اسطوره‌ای است هم طرحی از کشمکش قدرت، بدن، جنسیت و دین در دل یک شهر یونانی. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب زنان باخوس پرست اثر اوریپید

کتاب زنان باخوس‌ پرست نمایش‌نامه‌ای از اوریپید است که در آن دیونیزوس، خدای شراب و سرمستی، در هیئت انسانی به تبای می‌آید تا هم بی‌گناهی مادرش، سمله، را ثابت کند و هم مردم شهر را وادارد که خدایی او را بپذیرند. در این کتاب، تبای به صحنه‌ای برای جدال میان ایمان و انکار، نظم شهری و شوریدگی آیینی و عقل‌گرایی خشک و نیروهای مهارناشدنی طبیعت بدل شده است. کتاب زنان باخوس‌ پرست ساختار کلاسیک نمایش یونانی را حفظ کرده است: فهرست مفصل شخصیت‌ها، دستور صحنه‌ی دقیق برای کاخ شاهی تبای، حضور هم‌سرایان زنان باخوس‌پرست شرقی و توالی صحنه‌هایی که با ورود و خروج شخصیت‌ها و آوازهای گروهی پیش می‌رود. دیونیزوس، پنتئوس، کادمس، تیریزیاس و آگاوه هرکدام نماینده‌ی نوعی نگاه به جهان‌اند؛ از خدای جوانی که آیین‌های پنهانش را به سراسر آسیا برده تا پادشاهی که «از روی عادت با خدایان می‌جنگد».

در کتاب زنان باخوس‌ پرست، هم‌سرایان نقش مهمی در پیش‌برد فضا و معنا دارند؛ سرودهای آنان از سفرهای دیونیزوس، زایش دوباره‌ی او از ران زئوس و نیکبختی کسانی می‌گوید که تاج عشقه بر سر می‌گذارند و به آیین‌های باخوسی می‌پیوندند. در کنار این‌ها، دستور صحنه‌ها و توصیف‌های تصویری، از رعدوبرق آغازین تا ویران‌شدن کاخ پنتئوس، خواندن این کتاب را به تجربه‌ای نزدیک به تماشای اجرا تبدیل می‌کند. کتاب زنان باخوس‌ پرست با ترجمه‌ی غلامرضا شهبازی، با حفظ واژگان و نام‌های اسطوره‌ای، خواننده را در دل یونان باستان و در برابر سؤالاتی امروزی درباره‌ی قدرت، بدن، خشونت و تقدس قرار می‌دهد.

خلاصه کتاب زنان باخوس پرست

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از نمایش‌نامه را فاش می‌کند!

کتاب زنان باخوس‌ پرست روایت بازگشت دیونیزوس به زادگاه مادری‌اش، تبای، است؛ شهری که خدای تازه‌نفس را به رسمیت نمی‌شناسد و او در پاسخ، زنانش را به شور آیینی گرفتار می‌کند. دیونیزوس در آغاز، خود را معرفی می‌کند، سفرهایش در آسیا و برپایی آیین‌های پنهان را بازمی‌گوید و اعلام می‌کند که تبای باید بیاموزد او را به‌عنوان پسر سمله و زئوس بپذیرد.

در کتاب زنان باخوس‌ پرست، پنتئوس، پادشاه جوان، این آیین‌ها را کاری یاوه و پوششی برای شهوت می‌بیند و می‌کوشد زنان باخوس‌پرست و خود دیونیزوس را سرکوب کند. گفت‌وگوهای او با تیریزیاس و کادمس جدال عقل خودبنیاد و سنت دینی را آشکار می‌سازد. هم‌زمان، هم‌سرایان با سرودهای خود از قدرت شراب، جنون پیش‌گویانه و شادی رهایی‌بخش دیونیزوسی می‌خوانند. متن به‌تدریج به‌سوی رویارویی نهایی میان خدای تحقیرشده و پادشاه سرکش پیش می‌رود، جایی که مرز میان جشن، خشونت و کیفر فرو می‌ریزد.

چرا باید کتاب زنان باخوس پرست را بخوانیم؟

خواندن کتاب زنان باخوس‌ پرست فرصتی است برای مواجهه‌ی مستقیم با یکی از پرتنش‌ترین اسطوره‌های یونانی درباره‌ی ایمان، بدن، جنسیت و قدرت. این متن نشان می‌دهد چگونه انکار نیروهای سرکوب‌شده‌ی جمعی می‌تواند به خشونتی عریان و کیفرهایی هولناک بینجامد. این کتاب درعین‌حال تصویری زنده از تئاتر یونان، هم‌سرایی‌ها و دستور صحنه‌ی دقیق را به نمایش می‌گذارد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب زنان باخوس‌ پرست به علاقه‌مندان به تئاتر و نمایش‌نامه، دوستداران اسطوره و تراژدی یونان، دانشجویان ادبیات و مطالعات نمایشی و کسانی پیشنهاد می‌شود که در پی خواندن متنی درباره‌ی نسبت دین، قدرت، بدن و شور جمعی در قالب یک نمایش‌نامه‌ی کلاسیک هستند.

درباره اوریپید

اوریپید، شاعر و نمایش‌نامه‌نویس برجسته‌ی یونانی، حدود سال‌های ۴۸۰ تا ۴۸۵ پیش از میلاد در خانواده‌ای مرفه در آتن زاده شد. او نزد اندیشمندانی چون آناکساگوراس و پرودیکوس آموزش دید. هرچند به فلسفه گرایش داشت، مسیر اصلی خود را در شعر و تئاتر یافت. به روایت ویل دورانت، او از نخستین کسانی بود که در یونان کتابخانه‌ای شخصی و گسترده فراهم کرد. اوریپید در حدود ۲۵سالگی وارد عرصه‌ی نمایش‌نامه‌نویسی شد و نزدیک به ۵۰ سال در رقابت با چهره‌هایی چون سوفوکلس و آخائیوس حضور داشت؛ دوره‌ای که بعدها به‌عنوان عصر طلایی تراژدی یونان شناخته شد. او سرانجام در سال ۴۰۶ یا ۴۰۷ پیش از میلاد در مقدونیه درگذشت و با مرگش، شکوه آن دوران نیز رو به افول رفت.

اوریپید را می‌توان چهره‌ای نوآور و ساختارشکن در درام دانست؛ هنرمندی که بسیاری از قواعد سنتی نمایش‌نامه‌نویسی آتنی را کنار گذاشت. درحالی‌که آیسخولوس با نگاهی دینی به تراژدی می‌نگریست و سوفوکل بیشتر به ابعاد روان‌شناختی می‌پرداخت، اوریپید بی‌پروا مفاهیم الهیاتی و مسائل اجتماعی، به‌ویژه جایگاه زنان، را به چالش می‌کشید؛ رویکردی که همچنان مورد توجه پژوهشگران است.

از میان آثار مهم او می‌توان به آندروماک، مده‌آ، فرزندان هراکلس، هراکلس، زنان فریادخواه، اورستس، سیکلوپس، زنان فنیقی، زنان تروا و الکترا اشاره کرد که همچنان در شمار درخشان‌ترین نمونه‌های درام یونان باستان قرار دارند.

درباره غلامرضا شهبازی

غلامرضا شهبازی در سال ۱۳۵۲ در نهاوند متولد شد. او به‌عنوان مترجم و نویسنده در حوزه‌ی تئاتر شناخته می‌شود. شهبازی مدرک کارشناسی خود را در رشته‌ی ادبیات نمایشی از دانشگاه هنر دریافت کرد و سپس تحصیلاتش را در همان دانشگاه در مقطع کارشناسی‌ ارشد در رشته‌ی سینما و در مقطع دکتری در رشته‌ی تاریخ هنر ادامه داد. او علاوه‌بر فعالیت‌های پژوهشی، در دانشگاه‌های هنر و سوره‌ی تهران نیز به تدریس پرداخته و در عرصه‌ی تئاتر و سینما به‌عنوان بازیگر و کارگردان آثار گوناگونی را اجرا کرده است.

از مهم‌ترین کارهای او می‌توان به ترجمه‌ی مجموعه‌هایی چون تک‌گویی‌های کلاسیک برای مردان و تک‌گویی‌های کلاسیک برای زنان اشاره کرد. او همچنین کتاب تئاتر و تماشاگر: به‌سوی نقش خلاق مخاطب در رویداد ادبی‌تئاتری را با همکاری مجید اخگر، منصور براهیمی، مهدی نصراله‌زاده و نرگس یزدی ترجمه کرده است. شهبازی شماری از نمایش‌نامه‌های مهم از جمله مده‌آ، فرزندان هراکلس، هراکلس، زنان فریادخواه، اورستس، سیکلوپس، زنان فنیقی، زنان تروا و الکترا از اوریپید را نیز به فارسی برگردانده است. در کنار این آثار، ترجمه‌ی نمایش‌نامه‌ی ماکیاوللی: هنر رعب و وحشت، نوشته‌ی رابرت کوهن، نمایش‌نامه‌ی طنین صدای یک انسان، نوشته‌ی دیوید هنری هوانگ، و نیز کتاب نظری راهنمای عملی تئاتر ماسک، اثر توبی ویلشر، از دیگر فعالیت‌های او به شمار می‌آید.

بخشی از کتاب زنان باخوس پرست

«کادمس پیر اکنون دیهیمش را به پنتئوس، پسر دخترش، آگاوه، داده است. پنتئوس اکنون مردی است که از روی عادت با خدایان می‌جنگد و مرا در تمامیِ جرعه‌افشانی‌ها و نمازها از یاد برده است. از این رو، به او و تمامی مردمان تبای نشان می‌دهم که من به‌راستی یکی خدایم. سپس، بعد از آنکه تمامی کارها را در اینجا سامان دادم و آنان را واداشتم که مرا بشناسند، به جایی دیگر از جهان می‌روم و نیرومندی‌ام را مثال یکی خدا به مردمان می‌نمایانم.»