کتاب جان های همدل

کتاب جان‌های همدل (منتخب نامه‌های ویرجینیا وولف) نوشته‌ی ویرجینیا وولف است که فرزانه قوجلو آن را به فارسی برگردانده و نشر خوب آن را منتشر کرده است. این کتاب نسخه‌ای گزیده از مجموعه‌ی شش‌جلدی نامه‌های وولف و نیز منتخبی از کتاب جان‌های همدلِ انگلیسی است که در آن، نامه‌ها، مقدمه‌ها و توضیحات تحلیلی گرد هم آمده‌اند تا تصویری زنده و چندوجهی از زندگی و ذهن این نویسنده‌ی برجسته بسازند. در این کتاب، هم نامه‌های خود وولف به خانواده، دوستان، نویسندگان و منتقدان هم‌دوره‌اش دیده می‌شود و هم مقدمه‌ها و پیشگفتارهایی از هرماینی لی و جوآن تراوتمن بنکس که به خواننده کمک می‌کند این نامه‌ها را در بستر تاریخی و شخصی زندگی وولف ببیند. جان‌های همدل از کودکی و نوجوانی وولف آغاز می‌شود، از سال‌های افسردگی، سوگ‌های پیاپی، شکل‌گیری گروه بلومزبری، تجربه‌ی نوشتن رمان‌ها و جستارها می‌گذرد و تا سال‌های پایانی زندگی او امتداد پیدا می‌کند. مترجم در مقدمه‌ی خود توضیح داده است که همه‌ی نامه‌های نسخه‌ی اصلی در این مجلد نیامده و انتخاب او بر آن دسته از نامه‌هایی متمرکز بوده که برای خواننده‌ی فارسی‌زبان، چهره‌ی وولفِ رمان‌نویس و شیوه‌ی کار و زیست فکری او را روشن‌تر می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جان های همدل

کتاب جان‌های همدل مجموعه‌ای است که در آن نامه‌های ویرجینیا وولف در کنار مقدمه‌ها و توضیحات تحلیلی گردآوری شده و به‌این‌ترتیب، هم متن خام مکاتبات وولف در دسترس قرار گرفته و هم خواننده با نوعی راهنما و همراه تفسیری روبه‌رو است. در مقدمه‌ی مترجم، فرزانه قوجلو، ابتدا تصویری فشرده از زندگی و مرگ وولف، نقش او در انتشارات هوگارت و جایگاه نامه‌ها در کنار رمان‌ها و یادداشت‌های روزانه‌اش ارائه شده است. سپس توضیح داده شده که این کتاب بر پایه‌ی منتخب انگلیسی جان‌های همدل و نیز مجموعه‌ی شش‌جلدی نامه‌ها شکل گرفته و همه‌ی نامه‌های نسخه‌ی اصلی در آن کتاب فارسی نیامده است. در ادامه، پیشگفتاری مفصل از هرماینی لی آمده که روند تدوین منتخب انگلیسی، افزودن نامه‌های تازه‌یافته، پراکندگی مکاتبات در آرشیوهای مختلف جهان و دشواری انتخاب از میان بیش از چهارهزار نامه را شرح داده است. این پیشگفتار با مثال‌های متعدد از نامه‌های تازه‌اضافه‌شده، مثل نامه به کاترین منسفیلد، ربکا وست، استلا بنسون، کلایو بل، ریموند مورتیمر و دیگران، نشان می‌دهد که چگونه هر نامه بُعدی تازه از شخصیت وولف را آشکار می‌کند؛ از شوخ‌طبعی و عشوه‌گری تا تندی، رقابت‌جویی، حساسیت سیاسی و دغدغه‌های ادبی. در بخش دیگری از کتاب جان‌های همدل، مقدمه‌ی بلند جوآن تراوتمن بنکس قرار گرفته که در آن، نامه‌ها به‌عنوان صحنه‌ای برای میزبانی، دوستی، شایعه، اندوه، مراقبت و خودآفرینی بررسی شده‌اند. بنکس از آداب نامه‌نگاری زنانه در آغاز قرن، نقش مادر وولف به‌عنوان میزبان و نامه‌نویس، و این‌که وولف چگونه این الگو را دگرگون کرده سخن گفته است. او نشان می‌دهد که وولف در نامه‌ها، همزمان میزبان و آینه‌ی دوستانش است؛ برای هر گیرنده لحن و موضوعات خاصی می‌سازد، با ویتا سکویل وست، اتل اسمایت، راجر فرای، لیتون استریچی، فورستر و دیگران درباره‌ی موضوعات متفاوتی گفت‌وگو می‌کند و از خلال همین گفت‌وگوهای طولانی و گسسته، خودِ نویسنده نیز شکل می‌گیرد. در ادامه، کتاب با بخش‌های زمان‌بندی‌شده‌ای از زندگی وولف پیش می‌رود: از کودکی و نوجوانی در خانه‌ی هاید پارک گیت، نامه‌های کودکانه به پدر و برادر ناتنی، تا سال‌های سوگ مادر و پدر، فروپاشی‌های روحی، سفرها، آغاز نقدنویسی، شکل‌گیری بلومزبری، نامزدی کوتاه با لیتون استریچی، رابطه با کلایو و ونسا بل و سپس ورود چهره‌هایی چون کینز، دانکن گرانت و اوتولاین مورل. در هر دوره، ابتدا توضیحی روایی درباره‌ی وضعیت زندگی وولف داده شده و بعد چند نامه‌ی منتخب با شماره و تاریخ تقریبی آمده است. به این ترتیب، کتاب جان‌های همدل هم روایت فشرده‌ای از زندگی وولف ارائه کرده و هم امکان مواجهه‌ی مستقیم با صدای او در نامه‌ها را فراهم کرده است.

خلاصه کتاب جان های همدل

در جان‌های همدل، متن کتاب از سه لایه‌ی اصلی تشکیل شده است: مقدمه‌ی مترجم، دو مقدمه‌ی تحلیلی از هرماینی لی و جوآن تراوتمن بنکس، و سپس بدنه‌ی اصلی نامه‌ها که به‌ترتیب زمانی و همراه با توضیحات کوتاه تنظیم شده‌اند. در مقدمه‌ی مترجم، فرزانه قوجلو بر این نکته تأکید شده که وولف هنگام نوشتن نامه‌ها به انتشارشان فکر نمی‌کرد، بنابراین این نوشته‌ها خودانگیخته، بی‌پیرایه و سرشار از شوخ‌طبعی، خشم، اندوه و تردیدند. او توضیح داده که در این مجلد، از میان حجم عظیم مکاتبات، آن دسته از نامه‌ها انتخاب شده که برای خواننده‌ی فارسی‌زبان، به‌ویژه از منظر شناخت وولفِ رمان‌نویس، گویا‌تر است؛ نامه‌هایی که در آن‌ها وولف از شیوه‌ی نوشتن رمان‌ها، از کشمکش با افسردگی، از مرگ‌های خانوادگی، از دوستی‌ها و رقابت‌های ادبی و از درگیری‌های سیاسی و اجتماعی سخن گفته است. هرماینی لی در پیشگفتار خود، جان‌های همدل را به‌عنوان «منتخبی غنی» معرفی کرده که پس از انتشار شش جلد کامل نامه‌ها فراهم شده و با افزودن چند نامه‌ی تازه‌یافته، تصویر زندگی وولف را کامل‌تر کرده است. او با آوردن نمونه‌هایی از نامه‌ها نشان می‌دهد که چگونه وولف در مکاتباتش همزمان می‌تواند دلربا، گزنده، متکبر، مهربان، شایعه‌ساز، نگران سیاست و شیفته‌ی ادبیات باشد. در این بخش، به‌طور خاص به نامه‌هایی اشاره شده که در آن‌ها وولف درباره‌ی هنری جیمز، کیتس، راجر فرای، فاشیسم، جنگ، و نیز درباره‌ی دوستان و خویشاوندانش می‌نویسد و از خلال همین جزئیات، تاریخ خصوصی و عمومی درهم می‌آمیزد. جوآن تراوتمن بنکس در مقدمه‌ی بلند خود، نامه‌ها را به‌مثابه نوعی «میزبانی فرهنگی» می‌بیند. او از آداب‌نامه‌نویسی زنان در آغاز قرن، نقش مادر وولف، و این‌که چگونه وولف از الگوی «زن متواضع و میزبان خاموش» فاصله گرفته و نامه را به عرصه‌ای برای بازی زبانی، شوخی، شایعه، همدردی و خودآفرینی تبدیل کرده، سخن گفته است. بنکس نشان می‌دهد که وولف برای هر دوست، موضوع و لحنی ثابت می‌سازد؛ با راجر فرای درباره‌ی هنر، با لیتون استریچی درباره‌ی کتاب‌خوانی، با فورستر درباره‌ی نوشتن و با کلایو بل درباره‌ی عشق. در این تحلیل، نامه‌ها همچون آینه‌هایی چندگانه تصویر می‌شوند که هم دوستان را بازتاب می‌دهند و هم خودِ وولف را. بنکس همچنین به نسبت میان نامه‌ها و یادداشت‌های روزانه می‌پردازد و این پرسش را طرح می‌کند که «ویرجینیای واقعی» را باید در کدام‌یک جست. در پایان، او نتیجه می‌گیرد که در این منتخب فشرده، وولفی ظاهر می‌شود که هم آسیب‌پذیرتر است و هم شادتر و خندان‌تر از آن‌چه معمولاً در روایت‌های زندگی‌نامه‌ای دیده می‌شود؛ زنی که با وجود بیماری‌های روحی و پایان تراژیک، دهه‌ها «عاقل، پرکار و بذله‌گو» زیسته است.

چرا باید کتاب جان های همدل را بخوانیم؟

جان‌های همدل فرصتی است برای دیدن ویرجینیا وولف در حال زندگی‌کردن، نه فقط در مقام نویسنده‌ی رمان‌ها و جستارهای مشهورش، بلکه در لحظه‌های روزمره، در شوخی‌ها، دل‌نگرانی‌ها، خشم‌ها و مهربانی‌هایش. این کتاب نشان می‌دهد که چگونه یک ذهن ادبی، در نامه به خواهر، دوست، منتقد یا معشوق، همان‌قدر خلاق و حساس است که پشت میز کار. خواننده در این کتاب می‌تواند مسیر شکل‌گیری صدای وولف را از نامه‌های کودکانه و نوجوانی تا مکاتبات پخته‌ی سال‌های بلوغ دنبال کند و ببیند که چگونه تجربه‌ی سوگ، بیماری، دوستی، عشق، سیاست و کار حرفه‌ای در زبان او رسوب کرده است. از سوی دیگر، مقدمه‌های هرماینی لی و جوآن تراوتمن بنکس در جان‌های همدل نوعی کلاس فشرده‌ی خواندن نامه‌ها به‌عنوان متن ادبی و سند زندگی‌نامه‌ای است. این دو مقدمه نشان می‌دهند که چگونه می‌توان از خلال چند سطر شایعه، یک توصیف گذرا از سفر، یا یک گلایه‌ی ظاهراً شخصی، به درکی عمیق‌تر از زمانه، روابط قدرت، جنسیت و فرایند نوشتن رسید. برای کسانی که وولف را فقط از خلال رمان‌هایی مثل خانم دالووی، به‌سوی فانوس دریایی یا موج‌ها می‌شناسند، این کتاب امکان می‌دهد ریشه‌های آن آثار را در نامه‌هایی ببینند که در آن‌ها وولف آزادانه درباره‌ی نوشتن، خواندن، دوستی و ترس‌هایش حرف زده است. همچنین، ساختار کتاب که هر دوره‌ی زندگی را با توضیحی کوتاه و سپس چند نامه‌ی منتخب همراه کرده، خواندن را برای کسانی که می‌خواهند هم روایت زندگی را دنبال کنند و هم با متن اصلی روبه‌رو شوند، آسان‌تر کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن جان‌های همدل به کسانی پیشنهاد می‌شود که به زندگی و آثار ویرجینیا وولف علاقه‌مندند و می‌خواهند او را فراتر از رمان‌ها و جستارهایش بشناسند. همچنین به دانشجویان و پژوهشگران ادبیات، مطالعات زنان، تاریخ فرهنگی و علاقه‌مندان به هنر نامه‌نگاری و زندگی گروه بلومزبری پیشنهاد می‌شود. کسانی که درگیر نوشتن‌اند و می‌خواهند ببینند یک نویسنده‌ی بزرگ چگونه در متن‌های خصوصی‌اش با تردید، افسردگی، شوق و کار ادبی روبه‌رو شده نیز می‌توانند از این کتاب بهره ببرند.

بخشی از کتاب جان های همدل

«وقتی می‌خواستند در کتاب‌های راهنمای آغاز قرن جدید، دربارۀ اصول نامه‌نگاری توضیح دهند، به زنان توصیه می‌شد که متواضع باشند. به آنان گفته می‌شد که بانوان نامه‌شان را با ضمیر «من» شروع نمی‌کنند. در عوض، نامه‌هایشان را با چیزی شروع می‌کنند که برای گیرندگان نامه، و مهم‌تر از همه خودشان، گیرا باشد. وقتی ویرجینیا استیفن نخستین بار قلم بر کاغذ نهاد، توصیۀ متداول همین بود. ویرجینیا وولفِ بالغ این آداب‌دانی را تحقیر می‌کرد اما زن جوان، که در تقلا بود خود را به هر طریق ممکن اثبات کند و نفوذ پدر و مادر تحسین‌بر‌انگیزش را احساس می‌کرد، باید به‌شدت وسوسه شده باشد که رفتارهای متعارف او را هدایت کنند. زن نامه‌نویس شایسته صرفاً وجهی دیگر از میزبان بود، نقشی که ویرجینیا از نزدیک شاهد بود. جولیا استیفن، مادر بی‌نظیرش، سال‌ها این نقش را بازی کرده بود تا نشریات ادبی به‌به و چه‌چه کنند. ما خودمان می‌توانیم مهارت‌های وولف را در صحنۀ مشهور شامِ به‌سوی فانوس دریایی بستاییم. میزبان موفق ویکتوریایی، با نادیده گرفتن خویش در نگاه دیگران، خود را وقف مهمانانش می‌کرد و مواظب بود که مهمانان سرگرم شوند، حرف بزنند و با احساس رضایت از خودشان آنجا را ترک کنند و نه از سرِ تصادف، او را منبع همۀ این خوشی‌ها بدانند. اگر میزبانی را همچون نامه‌نویسی در نظر بگیریم، همین‌جا سرآغاز دستاوردهای بزرگ ویرجینیا وولف در قالب نامه‌نگاری می‌شود. چه طنزی برای یکی از مشهورترین فمینیست‌های این قرن است! طبعاً، او از الگویی که برایش در نظر گرفته بودند راضی نبود. به همان ترتیبی که بقیۀ فرم‌های نویسندگی را آزمود، میراث خود را از این‌یکی هم مطالبه کرد و آن را عمیقاً تغییر داد. زمانی گفت که مجبور بود عرصه را بر آرمان زن فرمان‌بردار دوران ویکتوریایی، بر آرمان فرشتۀ در خانه، تنگ کند پیش از آنکه بتواند خودش را برای نوشتن رها سازد. درخصوص نامه‌های وولف باید گفت فرشته نمرده بود، فقط تغییر کرده بود. این فرشته که در سفری مکاتبه‌ای معلق بود ماهرانه ویرجینیا را از تواضع دور کرد. دوران نویسندگان کتاب‌های راهنمای بانوان به سر آمده بود! ویرجینیا به‌مدد نامه‌هایش تاری ظریف بافت که تقریباً از شخصیت او تا پایان محافظت کرد.»