کتاب خسرو و شیرین

کتاب خسرو و شیرین، نوشته نظامی گنجوی و با گردآوری حسن وحید دستگردی، روایتی منظوم از عشق خسروپرویز و شیرین است که نشر خوب در سال ۱۴۰۴ آن را منتشر کرده است. این کتاب بخشی از خمسه‌ی نظامی است. در این نسخه، متن منظومه براساس تصحیح مشهور وحید دستگردی ویرایش فنی شده و با پیش‌گفتاری درباره‌ی زندگی و آثار نظامی و توضیحاتی درباره‌ی تاریخچه و جایگاه این منظومه همراه شده است. در ابتدای کتاب، گزارشی از روش تصحیح، معرفی نسخه‌ها و توضیحاتی درباره‌ی روایت نظامی از داستان خسرو، شیرین و فرهاد آمده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب خسرو و شیرین اثر نظامی گنجوی

کتاب خسرو و شیرین منظومه‌ای عاشقانه از نظامی گنجوی است. این نسخه، با تصحیح حسن وحید دستگردی و ویرایش تازه‌ی نشر خوب، منتشر شده است. در پیش‌گفتار، زندگی و زمانه‌ی نظامی، جایگاه خمسه و سرنوشت دیوان او بیان شده و سپس به‌طور خاص به تاریخ سرایش خسرو و شیرین، مخاطبان درباری آن و پیوندش با روایت‌های تاریخی خسروپرویز پرداخته شده است. در این کتاب، گردآورنده ابتدا منظومه را در میان دیگر آثار نظامی قرار داده و نشان داده است که چگونه این داستان پس از روایت فردوسی، در شعر نظامی شکل تازه‌ای گرفته و تخیل شاعرانه بر داده‌های تاریخی غلبه یافته است.

در ادامه، تفاوت نگاه نظامی با شاعران پس از او درباره‌ی نقش فرهاد و جایگاه عشق او توضیح داده می‌شود و این نکته برجسته می‌شود که در روایت نظامی، محور اصلی همچنان رابطه‌ی خسرو و شیرین است. کتاب خسرو و شیرین علاوه‌بر متن منظومه، بخشی تحلیلی درباره‌ی تصحیح وحید دستگردی دارد. در این بخش، روش او در استفاده از نسخه‌های کهن، حذف تعلیقات در چاپ حاضر، اصلاح برخی واژه‌ها براساس اصول ویرایش و یکدست‌کردن فاصله‌ها و نیم‌فاصله‌ها توضیح داده شده است. سپس خلاصه‌ای منثور و امروزی از کل داستان، از مرگ انوشیروان و پادشاهی هرمز تا سرنوشت نهایی خسرو و شیرین، پیش از متن اصلی منظومه آمده است تا خواننده با طرح کلی داستان آشنا شود.

خلاصه کتاب خسرو و شیرین

منظومه‌ی خسرو و شیرین داستان زندگی خسروپرویز، ولیعهد ساسانی، و عشق پرپیچ‌وخم او به شیرین، شاهزاده‌ی زیباروی ارمنستان، است. داستان با مرگ انوشیروان و پادشاهی هرمز آغاز می‌شود، به کودکی و آموزش خسرو، سخت‌گیری‌های هرمز و نخستین جرقه‌های عشق خسرو به شیرین از راه توصیف‌های شاپور نقاش می‌رسد و سپس جدایی‌ها، سفرها و سوءتفاهم‌های پیاپی را دنبال می‌کند.

در کتاب خسرو و شیرین، شخصیت‌هایی چون شاپور، مهین‌بانو، مریم، فرهاد، باربد و نکیسا، پیرامون این عشق حضور می‌یابند. قیام بهرام چوبین، پناه‌بردن خسرو به قیصر روم، ازدواج سیاسی با مریم، ماجرای فرهاد و کوه‌کنی، مرگ مریم، ماجرای شکر اصفهانی و در نهایت وصلت خسرو و شیرین، در کنار هم، تصویری از درهم‌تنیدگی عشق، قدرت، سیاست و حسادت می‌سازند و داستان به یک ماجرای ساده‌ی عاشقانه فروکاسته نمی‌شود.

چرا باید کتاب خسرو و شیرین را بخوانیم؟

این کتاب با زبانی آهنگین، تصویری گسترده از عشق، قدرت، اخلاق و سرنوشت ارائه کرده است. خواندن کتاب خسرو و شیرین برای آشنایی عمیق‌تر با جهان فکری نظامی، شیوه‌ی روایت‌پردازی او و چگونگی شکل‌گیری یکی از ماندگارترین داستان‌های عاشقانه‌ی ادبیات فارسی فرصت مناسبی فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان به ادبیات کلاسیک فارسی، دوستداران منظومه‌های عاشقانه، دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌ی ادبیات و کسانی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند داستان اصلی خسرو، شیرین و فرهاد را از زبان خود نظامی دنبال کنند.

درباره نظامی گنجوی

نظامی گنجوی از ارکان مهم ادبیات فارسی و یکی از برجسته‌ترین شاعران و حکیمان ایرانی به شمار می‌رود. نام کامل او جمال‌الدین ابومحمد الیاس بن یوسف بن زکی بن مؤید است و با تخلص نظامی شناخته می‌شود. او نه‌فقط شاعر، بلکه از دانشمندان برجسته‌ی زمان خود در علوم عقلی و نقلی، فلسفه، کلام، فقه، ادبیات عرب و نجوم بوده و این گستره‌ی دانشی در آثارش نیز آشکار است. به همین دلیل او را حکیم نیز نامیده‌اند. نظامی یکی از پیشگامان و صاحب‌سبک‌های داستان‌سرایی در ادبیات فارسی بود و در سده‌ی ششم هجری می‌زیست. اطلاعات دقیق و قطعی از سال تولد و وفات او در دست نیست و گزارش‌های تذکره‌نویسان در این زمینه متفاوت است، اما محل زندگی و درگذشت او شهر گنجه دانسته شده است.

مهم‌ترین اثر او مجموعه‌ای به نام خمسه یا پنج گنج است که از برجسته‌ترین آثار داستانی ادبیات فارسی محسوب می‌شود. گفته می‌شود نظامی حدود ۳۰ سال از عمر خود را صرف سرودن این مجموعه کرده است. نخستین مثنوی این مجموعه مخزن‌الاسرار است که احتمالاً بین سال‌های ۵۶۱ تا ۵۶۹ هجری قمری سروده شده و به موضوعاتی مانند خودشناسی، خداشناسی و اخلاق می‌پردازد.

دومین اثر، خسرو و شیرین است که از مهم‌ترین منظومه‌های عاشقانه‌ی فارسی به شمار می‌رود و گاه با نام شیرین و فرهاد نیز شناخته می‌شود. سومین مثنوی لیلی و مجنون است که روایت‌گر یک عشق افسانه‌ای و پرشور است. چهارمین اثر هفت پیکر یا هفت‌ گنبد نام دارد که در آن فضای فکری و اجتماعی زمان شاعر به‌خوبی بازتاب یافته است. آخرین بخش خمسه اسکندرنامه است که از دو قسمت اقبال‌نامه و شرف‌نامه تشکیل شده و با بهره‌گیری از منابع مختلف درباره‌ی اسکندر مقدونی و ترکیب روایت‌های گوناگون، اثری مفصل و داستانی پدید آورده است.

علاوه بر خمسه، دیوان قصاید و غزلیات نظامی نیز باقی مانده است که بعدها به کوشش سعید نفیسی در قالب مجموعه‌ای منظم شامل قصاید، غزلیات، قطعات و ابیات پراکنده گردآوری شد.

در میان پژوهشگران، حسن وحید دستگردی از نخستین کسانی بود که تلاشی جدی برای تصحیح و ارائه‌ی منسجم آثار نظامی انجام داد و نتایج کار او در دهه‌ی ۱۳۱۰ خورشیدی منتشر شد. پس از او نیز نسخه‌ها و پژوهش‌های دیگری درباره‌ی آثار این شاعر منتشر شد.

خمسه‌ی نظامی در فهرست میراث مستند برنامه‌ی حافظه‌ی جهانی یونسکو از سوی ایران ثبت شده است و ۲۱ اسفند در تقویم رسمی ایران به عنوان روز بزرگداشت نظامی گنجوی شناخته می‌شود. نظامی در فاصله‌ی سال‌های ۶۰۲ تا ۶۱۲ هجری قمری در گنجه درگذشت و آرامگاهی منسوب به او در همان شهر قرار دارد.

بخشی از کتاب خسرو و شیرین

«خبر داری که سیّاحان افلاک

چرا گردند گرد مرکز خاک؟

در این محراب‌گه معبودشان کیست؟

وز این آمدشدن مقصودشان چیست؟

چه می‌خواهند از این محمل کشیدن؟

چه می‌جویند از این منزل بریدن؟»