کتاب فتح تلآویو در امجدیه
معرفی کتاب فتح تلآویو در امجدیه
کتاب فتح تلآویو در امجدیه نوشتهی امیرحسین احمدآبادی روایتی مفصل از یک مسابقهی فوتبال است که فراتر از یک بازی ورزشی، به گرهگاه سیاست، تاریخ و هویت جمعی ایرانیان تبدیل شده است. نشر خوب آن را منتشر کرده است و این اثر در قالب مجموعهای با عنوان «استادیوم» عرضه شده که به رابطهی ورزش با سیاست و تاریخ میپردازد. نویسنده از یک مسابقهی خاص، یعنی دیدار ایران و اسرائیل در جام ملتهای آسیا ۱۳۴۷ در ورزشگاه امجدیه، نقطهی عزیمت میگیرد و لایههای مختلف این واقعه را باز میکند؛ از حالوهوای سکوها و خیابانهای اطراف استادیوم تا زمینههای سیاسی و اجتماعی ایران و خاورمیانه در آن سالها. متن کتاب ترکیبی است از روایت صحنهبهصحنهی مسابقه، بازخوانی گزارشهای مطبوعات آن دوره، بازسازی فضای شهر تهران و تحلیل زمینههای سیاسی مثل جنگ ششروزه، روابط ایران و اسرائیل، شکلگیری جریانهای چپ و اسلامگرا و مسئلهی هویت ملی. نویسنده با تکیه بر منابعی چون روزنامههای اطلاعات، آیندگان و کیهان و کتابهایی از آبراهامیان، حمیدرضا صدر و دیگران، تلاش کرده است تصویری مستند و درعینحال روایی از آن روز تاریخی ارائه کند؛ روزی که قهرمانی آسیا، پیروزی بر اسرائیل و فریادهای «مرگ بر اسرائیل» در خیابانهای تهران درهم تنید. نسخهی الکترونیکی این اثر را میتوانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.
درباره کتاب فتح تلآویو در امجدیه
کتاب فتح تلآویو در امجدیه از همان ابتدا با یک مقدمهی کلی دربارهی سیاسیشدن فوتبال در جهان آغاز میشود و نمونههایی از جام جهانی ۱۹۳۴ ایتالیا، «جنگ فوتبال» السالوادور و هندوراس و بازی ایران و اسرائیل در مقدماتی المپیک ۱۹۶۸ را مرور میکند تا نشان دهد فوتبال چگونه به میدان تقابل ایدئولوژیها و دولتها تبدیل شده است. سپس مقدمهی مجموعهی «استادیوم» چارچوب کلی این سری کتابها را توضیح میدهد؛ جایی که استادیوم نه فقط یک مکان، که مفهومی برای فهم مبارزه، هویت جمعی و حافظهی تاریخی معرفی شده است. در ادامه، مقدمهی شخصی امیرحسین احمدآبادی قرار دارد که از نخستین حضورش در امجدیه/شیرودی در کودکی میگوید و از اینکه چگونه فوتبال برای او به کارگاهی برای فهم غرور، صبر، شکست، شروع دوباره و نابرابریهای زندگی تبدیل شده است. در همین بخش، نویسنده با مثالهایی از فوتبال مراکش، بریتانیا، کرواسی، ترکیه، آلمان، هلند، ایران و عربستان، دربی گلاسکو، سوپرکلاسیکوی بوئنوسآیرس و الکلاسیکو، نشان میدهد که فوتبال چگونه با مذهب، طبقه، قومیت و سیاست گره خورده است. کتاب فتح تلآویو در امجدیه در ادامه وارد روایت جزئی و صحنهبهصحنهی روز ۲۹ اردیبهشت ۱۳۴۷ در ورزشگاه امجدیه میشود؛ روز فینال جام ملتهای آسیا بین ایران و اسرائیل. نویسنده با استفاده از گزارشهای روزنامهها، خاطرات و جزئیات ریز، از بستهشدن درهای استادیوم، بازار سیاه بلیت، یکطرفه شدن خیابان روزولت، حضور چهلهزار تماشاگر، شعارها، نذرها، دستههای هواداری، حضور نیروهای شهربانی، و حتی شخصیتهایی مثل «هرکول» و «ممد بوقی» تصویری زنده از فضای استادیوم و شهر ارائه کرده است. در این میان، ترکیب دو تیم، روند بازی، گل اسرائیل، اخراج فریبرز اسماعیلی، ورود همایون بهزادی، گل بحثبرانگیز کلانی و شوت تاریخی پرویز قلیچخانی در دقیقهی ۸۸ با جزئیات بازسازی شده است. در بخشهای بعدی کتاب فتح تلآویو در امجدیه از سطح روایت مسابقه فراتر میرود و زمینههای تاریخی و سیاسی را لایهبهلایه باز میکند. فصلهایی با رنگبندی نمادین «سفید»، «سبز» و «قرمز» بهترتیب به جنگ ششروزه و پیامدهای آن، تاریخچهی جام ملتهای آسیا و مسیر تیمها تا تهران، و سپس به فضای سیاسی ایران از کودتای ۲۸ مرداد تا شکلگیری سازمانهای چریکی چپ و اسلامگرا اختصاص یافته است. نویسنده روابط ایران و اسرائیل را از رأی منفی ایران به قطعنامهی ۱۸۱، شناسایی دفاکتوی اسرائیل، عقبنشینی در دورهی مصدق و ازسرگیری روابط بعد از کودتا مرور کرده و نشان داده است چگونه نزدیکی حکومت پهلوی به اسرائیل در ذهن مخالفان به نماد وابستگی و «امپریالیسم» تبدیل شد. در فصلهای میانی، کتاب بهتفصیل به روند انتخاب تیم ملی، اردوها، بازیهای تدارکاتی، نتایج مرحلهی گروهی، پیروزی بر برمه و فضای رسانهای آن روزها میپردازد و همزمان اخبار کنفرانس حقوق بشر تهران، سفر تیتو و رئیسجمهور لهستان، مواضع رسمی ایران دربارهی خاورمیانه و قطعنامههای سازمان ملل را کنار هم مینشاند. در فصلهای «قرمز» پای تحلیل هویت ملی، شکاف دولت و ملت، تئوری توطئه، شایعات پیرامون بازی ایران و اسرائیل و نقش گروههای چپ و اسلامگرا در سکوها و خیابانها به میان میآید و مسابقه بهعنوان بزنگاهی برای بروز نافرمانی مدنی و فریاد «مرگ بر اسرائیل» خوانده میشود.
خلاصه کتاب فتح تلآویو در امجدیه
نویسنده در فتح تلآویو در امجدیه از یک مسابقهی فوتبال بهعنوان نقطهی تمرکز استفاده کرده است تا شبکهای از روابط میان ورزش، سیاست، هویت و حافظهی جمعی را نشان دهد. متن از سه محور اصلی تشکیل شده است: روایت زندهی مسابقه و حواشی آن، بازسازی زمینهی تاریخیسیاسی ایران و خاورمیانه، و تأمل نظری بر هویت ملی و شکاف دولتملت. در محور نخست، کتاب با جزئیات دقیق روز ۲۹ اردیبهشت ۱۳۴۷ را بازسازی میکند؛ از ساعتها قبل از بازی تا جشنهای خیابانی پس از قهرمانی. توصیف صفهای طولانی، بازار سیاه بلیت، یکطرفه شدن خیابانها، حضور نیروهای شهربانی، هیاهوی سکوها، شعارهای فوتبالی و سیاسی، نذرها و دعاها، و حضور گروههای مختلف اجتماعی، نشان میدهد که چگونه یک مسابقه به آیینی جمعی تبدیل شده است. روند بازی بهصورت لحظهبهلحظه روایت شده: برتری اولیهی ایران، فشار اسرائیل، گل اشپیگل، اخراج اسماعیلی، دهنفره شدن ایران، ورود بهزادی، گل بحثبرانگیز کلانی که با تأیید کمکداور ثبت میشود، خشونت بازیکنان اسرائیل، جانفشانی حسین کلانی با پای مصدوم و در نهایت شوت قلیچخانی که در دقیقهی ۸۸ دروازهی حریف را باز میکند و امجدیه را منفجر. این روایت با تصویرهای بیرون استادیوم، تعقیب بازی از رادیو و تلویزیون، تعطیلی کارها، بوقزدن تاکسیها و جشنهای شبانه در تهران تکمیل میشود. در محور دوم، کتاب زمینهی منطقهای و داخلی این مسابقه را میکاود. جنگ ششروزه، اشغال سرزمینهای عربی، قطعنامهی ۲۴۲، امتناع اسرائیل از عقبنشینی، و تشدید دشمنی اعراب و اسرائیل، در کنار نقش ایران بهعنوان دومین کشور اسلامیِ بهرسمیتشناختهی اسرائیل، تصویری از موقعیت متناقض ایران ارائه میکند؛ کشوری مسلمان که در سطح رسمی متحد اسرائیل است و در سطح اجتماعی با مخالفت گسترده روبهروست. نویسنده تاریخچهی جام ملتهای آسیا و حضور اسرائیل در آن، مسیر صعود تیمها، و میزبانی ایران را شرح داده و نشان داده است چگونه تیم اسرائیل بدون بازی در مرحلهی مقدماتی غرب آسیا به تهران رسید. همزمان، فضای سیاسی ایران از کودتای ۲۸ مرداد، سرکوب احزاب، تشکیل ساواک، انقلاب سفید، وقایع ۱۵ خرداد، ظهور گروههای چریکی چپ و اسلامگرا و شکلگیری احساس «بهرسمیت شناخته نشدن» در میان بخشهایی از جامعه ترسیم شده است. در محور سوم، نویسنده به تحلیل هویت ملی و شکاف دولتملت میپردازد. او نشان داده است چگونه بخشی از مخالفان حکومت، تیم ملی را «تیم حاکمیت» میدیدند و شایعاتی دربارهی دستور باختن به اسرائیل، خرید بلیتها توسط سرمایهداران یهودی و رشوه به داور هندی رواج داشت. در عین حال، روند خود مسابقه و جانفشانی بازیکنان این شایعات را بیاعتبار کرد و در لحظهی گلها، «ما»ی جمعی روی سکوها شکل گرفت. نویسنده با استناد به بحثهای نظری دربارهی هویت، توضیح داده است که چگونه انکار و تحقیر هویت گروهها آنها را بهسوی کنشهای رادیکال سوق میدهد و چرا استادیوم به صحنهای برای نافرمانی مدنی تبدیل شد؛ جایی که پس از قهرمانی، شعار «مرگ بر اسرائیل» همزمان هم علیه اسرائیل و هم بهنوعی علیه سیاست خارجی حاکمیت شنیده شد و به یکی از ماندگارترین شعارهای سیاسی ایران در دهههای بعد تبدیل شد.
چرا باید کتاب فتح تلآویو در امجدیه را بخوانیم؟
فتح تلآویو در امجدیه برای کسانی که به فوتبال علاقه دارند، تصویری کمنظیر از یک مسابقهی تاریخی ارائه کرده است؛ مسابقهای که در آن جزئیات فنی بازی، ترکیب دو تیم، تاکتیکها، نقش بازیکنانی مثل عزیز اصلی، حسن حبیبی، همایون بهزادی، حسین کلانی و پرویز قلیچخانی و حالوهوای سکوهای امجدیه با دقت بازسازی شده است. اما ارزش این کتاب فقط در بازگویی یک بازی نیست، بلکه در نشاندادن این نکته است که فوتبال چگونه میتواند آینهی تنشهای سیاسی، اجتماعی و هویتی یک جامعه باشد. این کتاب بهکمک منابع مطبوعاتی و پژوهشی، پیوند میان جنگ ششروزه، روابط ایران و اسرائیل، کنفرانس حقوق بشر تهران، سفر رهبران بلوک شرق، شکلگیری سازمانهای چریکی و وقایع ۱۵ خرداد را با یک مسابقهی فوتبال نشان داده است. خواننده در خلال روایت بازی، با تاریخچهی جام ملتهای آسیا، جایگاه اسرائیل در فوتبال آسیا، روند شکلگیری تیم ملی ایران در آن دوره و فضای رسانهای و اجتماعی تهران آشنا میشود. در عین حال، بحثهای کتاب دربارهی هویت ملی، شکاف دولتملت، تئوری توطئه و نقش استادیوم بهعنوان صحنهی بروز نافرمانی مدنی، آن را برای فهم سیاست و جامعهی ایران نیز قابلتوجه کرده است. ویژگی دیگر این اثر، ترکیب روایت پرجزئیات با تحلیل است. متن نهتنها لحظههای احساسی بازی و شادی و خشم سکوها را ثبت کرده، بلکه آنها را در زمینهی بزرگتری قرار داده است که شامل سیاست خارجی، ساختار قدرت، نقش ساواک، و تجربهی زیستهی نسلهای مختلف ایرانی است. از خلال این کتاب میتوان فهمید چرا یک گل فوتبال میتواند به نماد یک دوره تبدیل شود و چگونه فریادهای یک شب در استادیوم و خیابان، سالها بعد در سیاست رسمی و غیررسمی تداوم پیدا میکند.
خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد میکنیم؟
خواندن فتح تلآویو در امجدیه به علاقهمندان تاریخ فوتبال ایران، کسانی که به رابطهی ورزش و سیاست کنجکاو هستند، دانشجویان و پژوهشگران حوزههای تاریخ معاصر و علوم سیاسی، و همچنین کسانی که به روایتهای جزئینگر از وقایع نمادین در حافظهی جمعی ایرانیان علاقه دارند پیشنهاد میشود. این کتاب به کسانی که در پی درک عمیقتری از پیوند میان هویت ملی، استادیوم و نافرمانی مدنی در ایران هستند نیز پیشنهاد میشود.
بخشی از کتاب فتح تلآویو در امجدیه
«در عصرگاه پنجمین بهار زندگیام، در هوایی دلپذیر دستدردست پدر برای اولین بار به ورزشگاه امجدیه که دیگر نامش شیرودی شده بود، پا گذاشتم؛ اولین مواجهه با مستطیل سبزی که جادوی آن تا پایان زندگی با من خواهد بود، بهگونهای که در هر جمع و محفلی میتوانم ساعتها در خصوص مثالهای فوتبال و شباهتهایش با زندگی سخن بگویم. با فوتبال زیستن و هوادار فوتبال بودن در نگاه من درسآموزی در کارگاه زندگی و یافتن مفاهیمی نظیر غرور، صبر، غم و شروع دوباره است. میدانم که همواره زندگی در پایان یک بازی یا یک فصل شروعی دوباره برای جبران شکست یا تداوم پیروزی را در اختیار انسان خواهد گذاشت. میدانم که زندگی همیشه عادلانه نیست و گاهی تمام توپها به تیر میخورد و تو میبازی. در آن زمان تنها تو گواهی خواهی داد که تلاشهایت کافی بوده یا نه. شاید جایی از قضاوتها لطمه ببینی، مثل یک تصمیم اشتباه داور، جایی نتیجهٔ متناسب با باورت به پیروزی یا شکست نصیبت شود، و جایی مزد تلاشهای قدرنادیدهٔ قبلی زمانی به تو اعطا شود که شاید در آن زمان چندان هم مستحق اجر نبودهای. برای تکتک این تجارب حداقل یک مسابقهٔ فوتبال را میتوان مثال زد، اما شاید بیشتر این مؤلفهها در هشتم آذر ۱۳۷۶ در یک مسابقه در برابر دیدگان ایرانیان قرار گرفته باشد؛ مسابقهٔ ایران و استرالیا. فوتبالدوست بودن آیینی است که پیروان آن در زمانهای مشخص در استادیومهای معبدگونه گرد هم میآیند تا مناسکی به جا آورند و در این راه عاشقانه تعلقات خود را مقدس و گرامی بدارند. برای کسانی که فوتبالدوست نیستند، همیشه نمیتوان توضیحی روشن دربارهٔ جنون فوتبال داد، اما در اعماق وجود میتوان به وفاداری و ایستادن پای یک تیم در روزهای سخت بالید و با جمعیت شکیبای هر هفته روی سکوها جشن گرفت و در تجربهٔ این منِ جمعی شریک شد. میشود روی سکوها کسی را که نمیشناسی برادرانه در آغوش بگیری، با او فریاد بزنی یا افسوس بخوری. فوتبال عنصری وحدتبخش و شادی آفرین است و حتی با تعریفی فراتر میتوان آن را امری ملی در جوامع مختلف قلمداد کرد.»
حجم
۱٫۱ مگابایت
سال انتشار
۱۴۰۴
تعداد صفحهها
۹۶ صفحه
حجم
۱٫۱ مگابایت
سال انتشار
۱۴۰۴
تعداد صفحهها
۹۶ صفحه