کتاب مرگ ایوان ایلیچ

کتاب مرگ ایوان ایلیچ نوشته لئو تولستوی با ترجمه لیلا نیک خو و عرضه شده توسط انتشارات الینا، یکی از آثار برجسته‌ی ادبیات روسیه و جهان است که در قالب رمانی کوتاه، به زندگی و مرگ یک قاضی معمولی می‌پردازد. این اثر با نگاهی فلسفی و اجتماعی، دغدغه‌های وجودی انسان را در مواجهه با مرگ و معنای زندگی بررسی می‌کند. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مرگ ایوان ایلیچ

رمان کوتاه مرگ ایوان ایلیچ در سال ۱۸۸۶ میلادی منتشر شد و به‌عنوان یکی از شاهکارهای دوره‌ی متأخر تولستوی و از بهترین نمونه‌های این فرم ادبی در جهان شناخته می‌شود. این اثر اولین داستان تخیلی بود که تولستوی پس از «بحران روحی» و «تغییر مذهب» خود در اواخر دهه‌ی ۱۸۷۰ به نگارش درآورد که طی آن به‌طور فزاینده‌ای از آموزه‌های کلیسای ارتدکس روسیه ناامید شده بود. نسخه‌ی اولیه‌ی این رمان کوتاه که در اصل به زبان روسی نوشته شده، نخستین بار در سال ۱۹۰۲ و توسط «کانستنس گارنت» به انگلیسی ترجمه شد و برای چندین دهه، اصلی‌ترین راه آشنایی جهان انگلیسی‌زبان با این شاهکار بود.

ساختار روایی غیرخطی مرگ ایوان ایلیچ که با صحنه‌ای از مرگ شخصیت اصلی آغاز می‌شود، به‌عنوان یکی از نقاط قوت آن شناخته شده است. این رمان کوتاه که با تکیه بر «درون‌نگری عمیق روان‌شناختی»، «طنزی تیز» و «رئالیسم حسی» نوشته شده، توسط شخصیت‌های برجسته‌ای چون «ویرجینیا وولف» (که او را «بزرگ‌ترین رمان‌نویس تمام دوران» نامید) و «مارسل پروست» (که او را «خدایی آرام» خواند) مورد تحسین قرار گرفته و تأثیری عمیق بر نویسندگان و فیلسوفان بسیاری از «ارنست همینگوی» تا «مارتین هایدگر» گذاشته است. این اثر تاکنون الهام‌بخش اقتباس‌های سینمایی و تلویزیونی متعددی از جمله فیلم کلاسیک زندگی کردن (Ikiru) ساخته «آکیرا کوروساوا» در سال ۱۹۵۲ و نسخه‌ی اخیر آن یعنی زندگی (Living) با بازی «بیل نای» در سال ۲۰۲۲ بوده است و در ایران نیز با ترجمه‌های متعددی از جمله ترجمه‌ی سروش حبیبی به چاپ رسیده است.

خلاصه کتاب مرگ ایوان ایلیچ

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

داستان با خبر مرگ ایوان ایلیچ، قاضی دادگاه، آغاز می‌شود و همکارانش که بیشتر به منافع شغلی خود فکر می‌کنند تا فقدان دوستشان، واکنش‌هایی سرد و منفعت‌طلبانه نشان می‌دهند. روایت سپس به گذشته بازمی‌گردد و زندگی ایوان را از کودکی تا دوران قضاوت دنبال می‌کند. او فردی است که همواره مطابق انتظارات جامعه و معیارهای رسمی زندگی کرده و در پی موفقیت‌های ظاهری و تأیید دیگران بوده است. ازدواجش با پراسکوفیا بیشتر بر اساس مصلحت و جایگاه اجتماعی شکل می‌گیرد تا عشق و صمیمیت. با گذر زمان، زندگی خانوادگی و شغلی او به روزمرگی و بیگانگی می‌انجامد. پس از یک حادثه‌ی کوچک و آغاز بیماری، ایوان با درد جسمی و روانی روبه‌رو می‌شود که هیچ پزشکی قادر به درمان آن نیست. او به تدریج با واقعیت مرگ خود مواجه می‌شود و درمی‌یابد که زندگی‌اش، علی‌رغم موفقیت‌های بیرونی، از معنا و رضایت درونی تهی بوده است. در روزهای پایانی، ایوان ایلیچ با تنهایی، ترس و بی‌توجهی اطرافیانش دست‌وپنجه نرم می‌کند و در نهایت به تأملی عمیق درباره‌ی معنای زندگی و مرگ می‌رسد.

چرا باید کتاب مرگ ایوان ایلیچ را خواند؟

این کتاب با روایتی موجز و بی‌پرده، تجربه‌ی مواجهه‌ی انسان با مرگ و پوچی را به تصویر می‌کشد و خواننده را به بازاندیشی درباره‌ی ارزش‌های زندگی، روابط انسانی و معنای وجود دعوت می‌کند. مرگ ایوان ایلیچ فرصتی برای مواجهه با ترس‌های بنیادین و پرسش‌های اساسی درباره‌ی زندگی فراهم می‌آورد و با پرداختن به جزئیات روان‌شناختی شخصیت‌ها، تصویری ملموس از اضطراب، تنهایی و جست‌وجوی معنا ارائه می‌دهد.

خواندن کتاب مرگ ایوان ایلیچ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این رمان برای علاقه‌مندان به ادبیات کلاسیک، فلسفه‌ی زندگی، روان‌شناسی مرگ و کسانی که دغدغه‌ی معنای زندگی و مواجهه با مرگ را دارند، مناسب است. همچنین برای دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های ادبیات، فلسفه و علوم انسانی قابل توجه خواهد بود.

درباره لئو تولستوی

کنت لئو نیکولایویچ تولستوی (۹ سپتامبر ۱۸۲۸ – ۲۰ نوامبر ۱۹۱۰) نویسنده، فیلسوف و مصلح اجتماعی روسی است که به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین رمان‌نویسان تمام دوران شناخته می‌شود. او در یاسنایا پولیانا، در املاک خانوادگی ۴۰۰۰ هکتاری خود در جنوب تولا، روسیه، در خانواده‌ای اشرافی متولد شد. تولستوی در ۹ سالگی یتیم شد و توسط چند تن از اقوام زن بزرگ گردید. او در ۲۳ سالگی به ارتش روسیه پیوست و در جنگ کریمه جنگید و نخستین داستان منتشرشده‌اش، کودکی (۱۸۵۲) را در همین دوره نوشت. در سال ۱۸۶۲ با «سوفیا آندریونا بِرز» ازدواج کرد که در طول ۴۸ سال زندگی مشترک، ۱۳ فرزند به دنیا آورد و سوفیا نقش منشی و مصحح او را در نوشتن دو شاهکار بزرگش یعنی جنگ و صلح و آنا کارنینا ایفا کرد.

تولستوی در دهه‌ی ۱۸۷۰ دچار بحران و بیداری روحی عمیقی شد که پیامد آن، رد کلیسای ارتدکس، ترویج مسیحیت آنارشیستی مبتنی بر «عدم مقاومت در برابر شر» و نوشتن آثاری چون اعتراف (۱۸۸۲) و مرگ ایوان ایلیچ (۱۸۸۶) بود. او که به فقرا کمک می‌کرد و در نهایت از حق چاپ کتاب‌هایش صرف‌نظر کرد، در سال ۱۹۱۰ و در ۸۲ سالگی به دلیل اختلاف با همسرش از خانه گریخت و در ایستگاه راه‌آهن آستاپوو بر اثر ذات‌الریه درگذشت و در کنار مسیری در یاسنایا پولیانا به خاک سپرده شد.

بخشی از کتاب مرگ ایوان ایلیچ

«درمیان ساختمان بزرگ دادگ‌ستری، طی وقفه‌ای در رسیدگی به پروندهٔ خانوادهٔ ملوینسکی، جمعی از اعضای دادگاه و دادستان در دفتر ایوان یگوروویچ شهک گرد هم آمده بودند. بحث کم‌کم به پروندهٔ معروف کراسوسکی کشیده شد. فلودور واسیلیویچ با شور و شوقی خاص سعی می‌کرد حاضرین را قانع کند که دادگاه صلاحیت رسیدگی به این پرونده را ندارد، اما ایوان یگوروویچ کاملاً برعکس فکر می‌کرد و با سرسختی تمام بر موضع خود ایستادگی می‌کرد. در این میان، پیوتر ایوانویچ که از ابتدا در بحث نقشی نداشت آرام و بدون توجه به اختلاف نظرها، مشغول ورق زدن صفحات روزنامه‌ای بود که تازه به دستش رسیده بود. ناگهان او با بلندکردن سرش گفت: «آقایون! ایوان ایلیچ مرده!» این جمله باعث بهت و حیرت حاضرین شد و پرس‌وجویی حیرت‌زده شنیده می‌شد: «امکان نداره. مگه می‌شه؟!» پیوتر با خونسردی ادامه داد: «اینجا نوشته. بخونید.» بعد آن روزنامه را که هنوز بوی جوهر تازه‌اش حس می‌شد به فشودور واسیلیویچ داد و گفت: «بفرمایید! خودتون بخونید.» خبر در زیر حاشیهٔ سیاه‌رنگی چاپ شده بود: «با اندوه فراوان، پراسکوفیا فئودورونا گولوین به خویشاوندان و آشنایان اطلاع می‌دهد که همسر عزیزش ایوان ایلیچ گولوین، عضو دادگاه قانون، در تاریخ ۴ فوریه ۱۸۸۲ دارفانی را وداع گفته است. مراسم خاکسپاری روز جمعه ساعت یک بعد از ظهر برگزار خواهد شد.»