کتاب دانشنامه فلسفه استنفورد؛ افلاطون

کتاب دانشنامه فلسفه استنفورد؛ افلاطون نوشتهٔ ریچارد کراوت و ترجمهٔ ایمان شفیع بیک است. گروه انتشاراتی ققنوس این کتاب را منتشر کرده است؛ جلد ۸۲ از مجموعهٔ «دانشنامهٔ فلسفهٔ استنفورد».

درباره کتاب دانشنامه فلسفه استنفورد؛ افلاطون

کتاب دانشنامه فلسفه استنفورد؛ افلاطون (The Stanford Encyclopedia of Philosophy) جلد ۸۲ از مجموعهٔ «دانشنامهٔ فلسفهٔ استنفورد» است. اثر حاضر ۱۲ فصل دارد. عنوان برخی از این فصل‌ها عبارت است از «آموزه‌های محوری افلاطون»، «گفت وشنود، صحنه، شخصیت‌ها»، «سخن گفتن غیرمستقیم افلاطون»، «سقراط در مقام سخنگوی اصلی»، «آیا افلاطون نظرش را درباره صورت‌ها عوض می‌کند؟» و »سقراط تاریخی: گفت وشنودهای آغازین، میانی و پایانی«. افلاطون در ۴۲۷ پیش از میلاد مسیح در آتن و در خانواده‌ای قدرتمند، سیاسی و اشرافی به دنیا آمد و در ۳۴۷ پیش از میلاد مسیح از دنیا رفت. او فیلسوف برجستهٔ یونان باستان و نخستین فیلسوفی بود که آثار مکتوبش به جای مانده است. بسیاری او را بزرگ‌ترین فیلسوف تاریخ می‌دانند. او از بچگی بسیار تیزهوش بود. پدرش برای او بهترین معلم موسیقی، فلسفه، ژیمناستیک و ادبیات را به خدمت گرفت. در ۲۰سالگی برای تکمیل دانسته‌های خود، شاگرد سقراط شد. این هم‌نشینی و شاگردی به‌مدت هشت سال ادامه یافت. در سال ۳۹۹ پیش از میلاد مسیح، شاهد اعدام خودخواستهٔ آموزگارش سقراط به‌حکم دادگاه آتن بود. پس از اعدام سقراط آتن را ترک کرد. برای چندین سال در شهرهای یونان و کشورهای بیگانه به گردش پرداخت و پس از سفری به سیسیل در ۴۰سالگی به آتن بازگشت و مکتبی فلسفی ایجاد کرد که به نام «آکادمی» مشهور شد. از آثار مکتوب او می‌توان به «کریتون»، «ضیافت» و «جمهور» اشاره کرد. دورهٔ آثار افلاطون در ایران منتشر شده است.

دانشگاه استنفورد انتشار این دانشنامه را در سال ۱۹۹۵ میلادی آغاز کرد. پس از مدتی متن کامل مقالات را در اینترنت در دسترس علاقه‌مندان قرار داد. کسانی که در تدوین این دانشنامهٔ بزرگ نقش دارند، از استادان و مؤلفان به‌نام در حوزهٔ فلسفه هستند. این دانشنامه به سرپرستی دکتر «ادوارد ن. زالتا» صدها مدخل دارد و یکی از بهترین راه‌ها برای آشنایی مقدماتی با مباحث فلسفی است. «مسعود علیا» در سال ۱۳۹۲ با همکاری انتشارات ققنوس، تصمیم به ترجمهٔ بعضی از مدخل‌های این دانشنامه گرفت. او به‌همراه مترجمانی نام‌آشنا آخرین ویراست مقالات دانشنامهٔ فلسفهٔ استنفورد را با حفظ سبک و زبان به پارسی برگرداند. انتشارات ققنوس این مجموعه را با کسب اجازه از گردانندگان این دانشنامه (به‌ویژه دکتر زالتا) منتشر کرده است. عناوین بعضی از این جلدها عبارت است از «مفهوم شر»، «فلسفهٔ دین»، «عقل به روایت کانت»، «زیبایی‌شناسی فمینیستی»، «ژاک لکان»، «اخلاق ارسطو»، «باروخ اسپینوزا»، «فیشته» و «پدیدارشناسی».

خواندن کتاب دانشنامه فلسفه استنفورد؛ افلاطون را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران مطالعه در باب افلاطون پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب دانشنامه فلسفه استنفورد؛ افلاطون

«همچنین، دور از واقع‌بینی است که بپنداریم هنگامی که افلاطون کار خویش را در مقام نویسنده آغاز کرد، تصمیمی آگاهانه گرفت تا همه آثاری را که قرار بود از آن پس برای جماعتی عام از خوانندگان بر جای گذارد، (به استثنای دفاعیه) به صورت گفت وشنود درآورد. اگر این پرسش که «چرا افلاطون گفت وشنودها را نوشت؟»، پرسشی که بسیاری از خوانندگان او وسوسه می‌شوند بپرسند، مستلزم این پیش‌فرض باشد که باید تصمیمی از این دست که برای اولین و آخرین بار گرفته می‌شود در کار بوده باشد، آن‌گاه این پرسش بد مطرح شده است. معقول‌تر است که این پرسش را به پرسش‌های متعدد جداگانه‌ای خرد کنیم: بهتر است که بپرسیم «چرا افلاطون این اثر خاص (مثلا، پروتاگوراس یا جمهوری یا مهمانی یا قوانین) را به صورت گفت وشنود نوشت و آن یک (به‌فرض، تیمایوس) را بیشتر به صورت گفتاری واحد و درازآهنگ و ساخته و پرداخته از لحاظ سخنوری؟» تا این‌که بپرسیم چرا او تصمیم گرفت قالب گفت وشنود را برگزیند.

بهترین راه برای گمانه‌زنی معقول درباره این‌که چرا افلاطون اثر معینی را در قالب گفت وشنود نوشت این است که بپرسیم: چه چیزی از دست خواهد شد اگر کسی بکوشد این اثر را به شیوه‌ای بازنویسی کند که گفت وشنود متقابل را به یک سو نهد، شخصیت‌ها را از خصوصیت‌ها و نیز شاخص‌های اجتماعی‌شان تهی سازد، و نتیجه را به چیزی تغییر دهد که یکراست از دهان نویسنده‌اش درمی‌آید؟ این پرسشی است که پاسخ دادن به آن اغلب آسان خواهد بود، ولی ممکن است این پاسخ از یک گفت وشنود به گفت وشنود دیگر نوسانِ بسیار یابد. در دنبال کردن این راهبرد نباید این امکان را نادیده بگیریم که برخی از دلایل افلاطون برای نوشتن این یا آن اثر در قالب گفت وشنود، دلیل او برای چنین کاری در موارد دیگر نیز بوده باشند ــ چه‌بسا برخی از دلایل او، تا آن‌جا که می‌توانیم آن‌ها را حدس بزنیم، در همه موارد دیگر به قوت خود باقی مانده باشند. از باب مثال، کاربرد شخصیت و گفتگو به نویسنده امکان می‌دهد تا به اثر خویش جان ببخشد، و علاقه خوانندگانش را بیدار کند و، در نتیجه، به مخاطبان پرشمارتری دست یابد. جاذبه عظیمِ نوشته‌های افلاطون تا حدی نتیجه نگارش نمایشی آن‌هاست. حتی نوشته‌های رساله‌مانند ــ نظیر تیمایوس و قوانین ــ به سبب چارچوب گفتگویی‌شان خواندنی‌ترند (در قیاس با این‌که قالب رساله داشته باشند.) از این گذشته، قالب گفت وشنود امکان می‌دهد که علاقه آشکار افلاطون به پرسش‌های آموزشی (چگونه آموختن ممکن است؟ بهترین راه برای آموختن چیست؟ از چه گونه کسی می‌توانیم بیاموزیم؟ چه گونه کسی در جایگاه آموختن است؟) نه‌تنها در محتوای نوشته‌هایش، که در صورت آن‌ها نیز دنبال شود. حتی در قوانین چنین پرسش‌هایی دور از ذهن افلاطون نیست، چنان‌که او از طریق قالب گفت وشنود ثابت می‌کند که چگونه برای شهروندان آتن و اسپارت و کرِت ممکن است که با اقتباس و تعدیل و اصلاح نهادهای اجتماعی و سیاسی یکدیگر، از هم چیزی بیاموزند.»