کتاب آسیب شناسی گفتمان ناسیونالیسم در ایران معاصر

کتاب آسیب‌ شناسی گفتمان ناسیونالیسم در ایران معاصر نوشته پرویز نیک‌ روش توسط انتشارات قانون یار منتشر شده است. این اثر به بررسی انتقادی گفتمان ناسیونالیسم ایرانی در دوره‌ی معاصر می‌پردازد و با تمرکز بر آثار دو روشنفکر برجسته، صادق هدایت و احمد کسروی، نقاط ضعف و آسیب‌های این گفتمان را تحلیل می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آسیب شناسی گفتمان ناسیونالیسم در ایران معاصر

کتاب آسیب‌ شناسی گفتمان ناسیونالیسم در ایران معاصر به قلم پرویز نیک‌ روش به بررسی گفتمان ناسیونالیسم در ایران معاصر می‌پردازد و تلاش می‌کند باتکیه‌بر نظریه‌ی گفتمان لاکلا و موفه، روند شکل‌گیری، تثبیت و آسیب‌های این گفتمان را در بستر تاریخی و اجتماعی ایران تحلیل کند. دوره‌ی موردمطالعه، از آغاز مشروطه تا پایان حکومت پهلوی اول را در بر می‌گیرد؛ یعنی حدود ۴۰ سال که در آن، ایران شاهد تحول‌های سیاسی، اجتماعی و فکری گسترده‌ای بود.

پرویز نیک‌ روش با تمرکز بر آثار صادق هدایت و احمد کسروی به‌عنوان دو روشنفکر تأثیرگذار، تلاش می‌کند ویژگی‌های مشترک و نقاط آسیب‌پذیر گفتمان ناسیونالیسم ایرانی را شناسایی کند. کتاب، ضمن مرور مبانی نظری گفتمان و تحلیل مفاهیم کلیدی آن، به بررسی نحوه‌ی ورود و بومی‌سازی ایده‌ی ناسیونالیسم در ایران و تأثیر آن بر هویت ملی، ادبیات و سیاست می‌پردازد.

این اثر به نقش روشنفکران در بازنمایی و نقد این گفتمان توجه‌ی ویژه‌ای دارد و با رویکردی تحلیلی، به آسیب‌شناسی نقاط ضعف و پیامدهای اجتماعی و فرهنگی ناسیونالیسم ایرانی می‌پردازد. عنوان فرعی کتاب آسیب‌ شناسی گفتمان ناسیونالیسم در ایران معاصر عبارت است از: در سایه خوانش آثار روشنفکران معاصر ایرانی؛ نمونه موردی آثار صادق هدایت و احمد کسروی.

خلاصه کتاب آسیب شناسی گفتمان ناسیونالیسم در ایران معاصر

این کتاب با رویکردی تحلیلی، ابتدا به تبارشناسی ناسیونالیسم به‌عنوان یک ایدئولوژی مدرن می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه این مفهوم از غرب به ایران راه یافت و در بستر تاریخی خاص خود، به‌ویژه در دوره‌ی مشروطه و پهلوی اول، صورت‌بندی شد. نویسنده با بهره‌گیری از نظریه‌ی گفتمان لاکلا و موفه، مفاهیمی چون هژمونی، مفصل‌بندی، دال مرکزی و بی‌قراری را برای تحلیل تحول‌های فکری و هویتی ایران به کار می‌گیرد.

در بخش‌های اصلی، آثار صادق هدایت و احمد کسروی به‌عنوان نمونه‌های شاخص بررسی می‌شوند تا نشان داده شود که گفتمان ناسیونالیسم ایرانی چگونه با تأکید بر عناصر باستان‌گرایی، زبان فارسی، وحدت ملی و تصویرسازی از ایران باستان، به‌نوعی تقلیل‌گرایی و حذف سایر هویت‌ها (مانند هویت دینی و قومی) دچار شده است.

کتاب آسیب‌ شناسی گفتمان ناسیونالیسم در ایران معاصر به این نکته می‌پردازد که این گفتمان، با برجسته‌سازی برخی عناصر و به‌حاشیه‌راندن عناصر دیگر، زمینه‌ساز شکل‌گیری نوعی هویت ملی تک‌بعدی شده و درعین‌حال آسیب‌هایی چون غلو در باستان‌گرایی، تقلیل ایران به قوم پارس و تقابل با عناصر عربی و اسلامی را به همراه داشته است. نقش روشنفکران در بازتولید و نقد این گفتمان و پیامدهای اجتماعی و سیاسی آن نیز مورد واکاوی قرار می‌گیرد.

چرا باید کتاب آسیب شناسی گفتمان ناسیونالیسم در ایران معاصر را بخوانیم؟

کتاب آسیب‌ شناسی گفتمان ناسیونالیسم در ایران معاصر برای کسانی که به‌دنبال فهم عمیق‌تر ریشه‌های فکری و تاریخی ناسیونالیسم ایرانی هستند، فرصتی فراهم می‌کند تا با نگاهی انتقادی به آثار دو روشنفکر مهم، نقاط قوت و ضعف این گفتمان را بشناسند. اثر حاضر با بهره‌گیری از نظریه‌های معاصر گفتمان، امکان تحلیل ساختاری و انتقادی تحول‌های هویتی و سیاسی ایران را فراهم می‌آورد و به مخاطب کمک می‌کند تا نسبت به پیامدهای اجتماعی و فرهنگی ناسیونالیسم ایرانی آگاهی بیشتری پیدا کند.

خواندن کتاب آسیب شناسی گفتمان ناسیونالیسم در ایران معاصر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران علوم سیاسی، جامعه‌شناسی، تاریخ معاصر ایران و مطالعات فرهنگی مناسب است. کتاب آسیب‌ شناسی گفتمان ناسیونالیسم در ایران معاصر برای علاقه‌مندان به نقد گفتمان، روشنفکری ایرانی و کسانی که دغدغه‌ی هویت ملی، تاریخ اندیشه و آسیب‌شناسی اجتماعی را دارند، مفید خواهد بود.

بخشی از کتاب آسیب شناسی گفتمان ناسیونالیسم در ایران معاصر

«در این آموزه اصالت به ملت و تقدم هویت ملی بر تمام هویت‌های فروملی قومی، زبانی، مذهبی و محلی یا منطقه‌ای داده می‌شود. در این آموزه به‌مثابه ایدئولوژی سیاسی تنها حاکمیت مورد قبول، حاکمیت ملی است و بر تاریخ، فرهنگ، اساطیر مشترک، زبان رسمی، خاطرات و حافظه تاریخی تلخ و شیرین مشترک و مانند آن تأکید و اصالت داده می‌شود. این ویژگی‌های مشترک در صورت تبلیغ، اشاعه و درونی شدن در افراد و گروه‌های جامعه و تلقی از آن به‌عنوان یکی از ایدئولوژی‌های سیاسی می‌تواند هم به تقویت و استحکام دولت ملی انجامد و هم به شکل‌گیری و استمرار یک ملت فراگیر و منسجم انجامد. درواقع ملی‌گرایی در گذار جوامع و حکومت‌های سنتی به دولت ملی مدرن، ساز و کار یکپارچه‌کننده و ثبات‌بخش جدیدی در مقابل ساز و کارهای ناکارآمد پیشین که اغلب مبتنی بر مذهب، نظم امپراتوری و نظم قبیله‌ای بود، پدید آورد. درواقع ملی‌گرایی در شرایط فقدان مذهب و عدم کارایی آن توانست به‌مثابه پلی میان جوامع سنتی و دولت‌های مدرن عمل نماید و از این منظر ملی‌گرایی به‌عنوان ایدئولوژی اصلی دوران گذار نقش مهمی را در فرآیند تکوین و تشکیل یا به عبارتی دولت-ملت‌سازی بر عهده داشت.»