کتاب دانشنامه فلسفه استنفورد؛ نقد کانت بر متافیزیک

کتاب دانشنامه فلسفه استنفورد؛ نقد کانت بر متافیزیک نوشتهٔ میشل گریر و ترجمهٔ داود میرزایی است. گروه انتشاراتی ققنوس این کتاب را منتشر کرده است؛ جلد ۵۱ از مجموعهٔ «دانشنامهٔ فلسفهٔ استنفورد».

درباره کتاب دانشنامه فلسفه استنفورد؛ نقد کانت بر متافیزیک

کتاب دانشنامه فلسفه استنفورد؛ نقد کانت بر متافیزیک (Kant’s Critique of Metaphysics; The Stanford Encyclopedia of Philosophy) جلد ۵۱ از مجموعهٔ «دانشنامهٔ فلسفهٔ استنفورد» است. نقد کانت بر متافیزیک چیست؟ نویسنده پاسخ این پرسش را در شش فصل داده است. «ایمانوئل کانت» در ۲۴ آوریل ۱۷۲۴ میلادی در کونیگسبرگ، مرکز پروس شرقی در خانواده‌ای متوسط و مسیحی از مذهب متقدسان لوتری زاده شد. بزرگ‌شدن کانت در خانواده‌ای مذهبی تأثیر مهمی بر شکل‌گیری فکری و فلسفی او گذاشت. کانت در دانشگاه کونیگسبرگ به تحصیل فلسفه و ریاضیات پرداخت و پس از دانشگاه چند سالی تدریس خصوصی می‌کرد تا در ۱۷۷۰ میلادی به مقام استادی منطق و فلسفهٔ مابعدالطبیعه در دانشگاه کونیگسبرگ انتخاب شد. پس از پیچیدن آوازهٔ او چندین بار از طرف دانشگاه‌های دیگر برای تدریس دعوت شد، اما پیشنهادشان را رد کرد. کانت موضوع‌هایی در فیزیک لایبنیتسی، اخترشناسی، زمین‌شناسی و شیمی را تا پیش از ۳۰سالگی به رشتهٔ تألیف درآورد و در ۳۱سالگی، رساله‌ای دربارهٔ «منشأ کیهان» منتشر کرد که برای نخستین‌بار صورت‌بندی فرضیهٔ سحاب ستاره‌ای در آن مطرح شده بود. کانت پس از انتشار مقالهٔ مشهور خود با عنوان «دربارهٔ صور و اصول جهان محسوس و معقول» که در ۱۷۷۰ میلادی منتشر شد، بیش از ۱۰ سال نوشتهٔ مهمی در زمینهٔ فلسفه منتشر نکرد. ایدهٔ بنیادین فلسفهٔ نقدی کانت به‌ویژه در نقدهای سه‌گانهٔ او («نقد عقل محض»، «نقد عقل عملی» و «نقد قوهٔ حکم») نمود یافته است. در ۱۷۸۱ میلادی چاپ نخست «نقد عقل محض» منتشر شد و چند سال بعد اهمیت نقد عقل محض آشکار و تصدیق شد. ایمانویل کانت اغلب زندگی خود را در کونیگسبرگ گذراند و در ۸۰سالگی در ۱۲ فوریهٔ ۱۸۰۴ میلادی درگذشت.

دانشگاه استنفورد انتشار این دانشنامه را در سال ۱۹۹۵ میلادی آغاز کرد. پس از مدتی متن کامل مقالات را در اینترنت در دسترس علاقه‌مندان قرار داد. کسانی که در تدوین این دانشنامهٔ بزرگ نقش دارند، از استادان و مؤلفان به‌نام در حوزهٔ فلسفه هستند. این دانشنامه به سرپرستی دکتر «ادوارد ن. زالتا» صدها مدخل دارد و یکی از بهترین راه‌ها برای آشنایی مقدماتی با مباحث فلسفی است. «مسعود علیا» در سال ۱۳۹۲ با همکاری انتشارات ققنوس، تصمیم به ترجمهٔ بعضی از مدخل‌های این دانشنامه گرفت. او به‌همراه مترجمانی نام‌آشنا آخرین ویراست مقالات دانشنامهٔ فلسفهٔ استنفورد را با حفظ سبک و زبان به پارسی برگرداند. انتشارات ققنوس این مجموعه را با کسب اجازه از گردانندگان این دانشنامه (به‌ویژه دکتر زالتا) منتشر کرده است. عناوین بعضی از این جلدها عبارت است از «مفهوم شر»، «فلسفهٔ دین»، «عقل به روایت کانت»، «زیبایی‌شناسی فمینیستی»، «ژاک لکان»، «اخلاق ارسطو»، «باروخ اسپینوزا»، «فیشته» و «پدیدارشناسی».

خواندن کتاب دانشنامه فلسفه استنفورد؛ نقد کانت بر متافیزیک را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران مطالعه در باب نقد ایمانوئل کانت بر متافیزیک (Metaphysics) پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب دانشنامه فلسفه استنفورد؛ نقد کانت بر متافیزیک

«موضع تزها در هر دو آنتی‌نومی، مجرد از چارچوب مکانی ـ زمانی است، و لذا، تزها دیدگاهی در کل افلاطونی اتخاذ می‌کنند. مسلم انگاشتنِ اختیار برابر است با مسلم انگاشتن علتی بی‌زمان، یعنی علیتی بیرون از سلسله نمودها در مکان و زمان (A۴۵۱/B۴۷۹). به همین ترتیب، عقل در مساعی خود برای اثبات «واجب‌الوجود» وادار می‌شود که (علیه استدلال خودش) به قلمرو غیرمحسوس برود. اگر واجب‌الوجودی وجود داشته باشد، باید «بیرون» از سلسله نمودها باشد: «بنابراین، یا باید عقل به واسطه این‌که امر نامشروط را مطالبه می‌کند همچنان در تعارض با خودش باقی بماند، یا این امر نامشروط باید خارج از سلسله نمودها، در [قلمروِ] معقول، مفروض دانسته شود» (A۵۶۴/B۵۹۲). ضرورت عقلی مسلم دانستنِاین واجب‌الوجود یا علیتِ اختیار، مطالبه عقلی تبیینی معقول را برآورده می‌کند. در مقابل، آنتی‌تز به‌درستی یادآور می‌شود که مفهوم اختیار استعلایی، یا واجب‌الوجود، بار دیگر مبین تلاش برای جدا شدن از «سرچشمه‌های خود طبیعت» است (۸۰-۲/B۴۷۹-A۴۵۱). البته، به گفته کانت، مادام که آنتی‌تز توجیه چنین کاری را رد می‌کند، موضع آن در کل اپیکوری است. اما در این‌جا مشکل این است که آنتی‌تزِ این آنتی‌نومی با ردِ حرکت به فراسوی «سرچشمه‌های خود طبیعت»، به طور پنهانی شرایط مکانی ـ زمانی را به مثابه بنیان ادعای وجودشناختی کلی‌ای که با وجود این، فراتر از تمام قلمرو تجربه است وارد می‌کند. اگر مکان و زمان اشیای فی‌نفسه می‌بودند، مسلما اطلاق مطالبه این امر نامشروط تضمین می‌شد. با وجود این، نظر کانت این است که مکان و زمان شروط اشیای فی‌نفسه نیستند.»