کتاب احوال و زندگانی مولانا

کتاب احوال و زندگانی مولانا نوشته و پژوهش بدیع الزمان فروزانفر است و نشر ارس آن را منتشر کرده است.

درباره کتاب احوال و زندگانی مولانا

بدیع الزمان فروزانفر استاد بزرگ ادبیات فارسی ایران در مقدمهٔ کتاب احوال و زندگانی مولانا شرح می‌دهد که چطور از کودکی شیفتهٔ مولانا و آثار او شده و هنگامی که بزرگ می‌شود پژوهش درخصوص آثار او را آغاز می‌کند. کتاب احوال و زندگانی مولانا که نگارش آن از سال ۱۳۰۸ آغاز شده و تا سال ۱۳۱۵ ادامه می‌یابد، نتیجهٔ سال‌ها تلاش فروزانفر در جست‌وجوی اطلاعاتی درخصوص زندگی و احوال مولاناست.

فروزانفر از این منابع برای نگارش کتابش استفاده می‌کند:

۱. معارف سلطان‌العلما بهاء ولد نسخهٔ خطی متعلق به استاد دانشمند آقای علی اکبر دهخدا.

۲. مقالات شمس نسخهٔ عکسی متعلق به وزارت معارف.

۳. مثنوی مولانا جلال‌الدین چاپ علاءالدوله.

۴. کلیات شمس چاپ هند و نسخهٔ خطی قدیمی که ظاهراً در قرن هشتم نوشته شده، و متعلق به مؤلف خطی از کتابخانهٔ جناب آقای حاج سیدنصرالله تقوی است.

۵. رباعیات مولانا چاپ استانبول.

۶. فیه مافیه یا مقالات که تقریرات مولانا جلال‌الدین است، چاپ تهران.

۷. مثنوی‌های ولدی نسخهٔ خطی متعلق به مؤلف.

۸. معارف سلطان ولد.

۹. مناقب‌العارفین تألیف شمس‌الدین افلاکی که مشتمل است بر شرح حال:

سلطان‌العلما بهاء ولد، برهان‌الدین محقق، شمس‌الدین تبریزی، مولا جلال‌الدین، صلاح‌الدین زرکوب، حسام‌الدین چلبی، بهاءالدین محمد معروف به سلطان ولد، عارف چلبی فریدون بن سلطان ولد، مؤلف این کتاب معاصر سلطان ولد بوده و اطلاعات مفید از تاریخ خاندان مولانا به دست داده و خامه‌ای توانا داشته است.

۱۰. ثواقب محمود مثنوی‌خوان که در سنهٔ ۹۹۸ به زبان ترکی تألیف یافته است و مستند اکثر مطالب آن همان روایات افلاکی است.

کتاب احوال و زندگانی مولانا شامل ۱۰ فصل از این قرار است:

فصل اول - آغاز عمر.

فصل دوم - ایام تحصیل

فصل سوم - دورهٔ انقلاب و آشفتگی

فصل چهارم - روزگار تربیت و ارشاد

فصل پنجم - پایان زندگانی

فصل ششم - معاصرین مولانا از مشایخ تصوف و علما و ادبا

فصل هفتم - شهریاران و امرای معاصر

فصل هشتم - صورت و سیرت مولانا

فصل نهم - آثار مولانا

فصل دهم - خاندان مولانا

خواندن کتاب احوال و زندگانی مولانا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران و پژوهشگران مولانا و آثار او پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب احوال و زندگانی مولانا

«چنان‌که در مناقب‌العارفین مذکور است مولانا دو سال پس از وفات پدر و ظاهراً به اشارت برهان‌الدین «به جانب شام عزیمت فرمود تا در علوم ظاهر ممارست نماید و کمال خود را به کاملیت رساند و گویند سفر اولش آن بود» و مطابق روایت همو برهان‌الدین در این سفر تا قیصریه با مولانا همراه بود و او در این شهر مقیم شد لیکن مولانا به شهر حلب رفت و به تعلیم علوم ظاهر پرداخت. هر چند در ولدنامه و تذکره‌ها به مسافرت مولانا برای تحصیل علوم به حلب یا محل دیگر ایما و اشاره‌ای هم دیده نمی‌شود لیکن تبحر و استیلای مولانا در علوم چنان‌که از آثارش مشهود است ثابت می‌کند که او سال‌ها در تحصیل فنون و علوم اسلامی که بسیاری از مشایخ متأخرین آن‌ها را به نام آن که قال حجاب حال است ترک گفته و ناقص و بی‌کمال بار آمده‌اند رنج برده و اکثر یا همهٔ کتب مهم را به درس یا به مطالعه خوانده و چنان‌که بیاید محدث و فقیه و ادیب و فیلسوف استاد بوده است و چون شهرت علمی در آن عهد خاصه در علوم شرعی متکی به اجازه و علو مقام بسته به علو سلسلهٔ اسناد بوده است و ناچار استادان فقه و حدیث می‌بایست اجازه و سلسله روایت خود را به استادی متبحر و صدوق و عالی‌الاسناد منتهی سازند پس ناچار مولانا که در آغاز حال شغل وعظ و افتا و تدریس و تذکیر داشت درس خوانده و استاد دیده بود و سلسلهٔ روایت احادیث و احکام فقه فقه را که متصدی تدریس آن بود به یکی از محدثان و فقیهان آن روزگار مستند می‌گردانید.»