کتاب گفتاری درباره اقتصاد سیاسی

«گفتاری دربارۀ اقتصاد سیاسی» نوشته ژان ژاک روسو(۱۷۷۸-۱۷۱۲)، فیلسوف و جامعه‌شناس فرانسوی است. گفتار درباره اقتصاد سیاسی رساله‌ای است که ژان ژاک روسو آن را در سال ۱۷۵۵ نوشت. این متن در واقع ورود روسو به عرصه نظریه یا فلسفه سیاسی بود. این کتاب علاوه بر ترجمه متن این نوشتار کلاسیک در حوزه علوم سیاسی، مقدمه مفصلی به قلم مترجم کتاب، مهدی یوسفی، در خود دارد که به بررسی جایگاه و اهمیت آثار روسو در فضای علمی و دانشگاهی ایران پرداخته است. در بریده‌ای از کتاب می‌خوانیم: هر جامعه سیاسی از جوامعی کوچک‌تر تشکیل شده‌است که انواع متفاوتی دارند و هر یک منافع و آیین‌های خود را دنبال می‌کنند؛ اما در واقع، درون دولت جوامع دیگری نیز وجود دارند. افرادی که به واسطه منفعتی مشترک با جمعی دیگر، خواه گذرا و خواه پایدار، متحد می‌شوند؛ اینکه این جوامع آشکار نیستند چیزی از واقعیت اثرگذاری آن‌ها نمی‌کاهد. مشاهده صحیح روابط گوناگون آن‌ها به شناخت حقیقی اخلاقیات و رفتار عمومی می‌انجامد. اراده تمامی این اجتماعات رسمی یا غیررسمی، تغییرات بسیاری را در اراده عام پدید می‌آورد. اراده این جوامعِ خاص همواره در دو نسبت قرار می‌گیرد: نسبت به اعضای اجتماع، اراده‌ای عام است و نسبت به جامعه بزرگ‌تر، اراده خاص؛ این اراده غالباً در رابطه اول محق است و در دومی مخل. فرد ممکن است کشیشی معتقد، سربازی شجاع و یا وکیلی غیور در مجلس باشد ولی باز شهروند بدی باشد. یک تصمیم جمعی ممکن است برای اجتماع کوچک‌تر نافع باشد و برای جامعه بزرگ‌تر، مضر. این حقیقت دارد که چون جوامع خاص همواره تابع جامعه عامی هستند که آن‌ها را در بر گرفته‌است، وظیفه شهروندی بر وظیفه وکالت مجلس اولویت می‌یابد. وظیفه انسانی بر وظایف شهروندی رجحان دارد اما متأسفانه منافع شخصی همواره نسبتی معکوس با وظیفه دارد. هر چه اجتماع نحیف‌تر شود و تعهد تقدسش را از دست بدهد، سهم منافع افزایش می‌یابد؛ این مسئله به‌روشنی اثبات می‌کند که تبعیت بیشتر از اراده عام همواره به عدالت بیشتر می‌انجامد، و اینکه در حقیقت صدای مردم صدای خداست.