کتاب قانون، قانون‌گذاری و آزادی (جلد ۲: سراب عدالت اجتماعی)

«قانون، قانون‌گذاری و آزادی» مجموعه‌ای سه جلدی به قلم فریدریش فون هایک(۱۹۹۲-۱۸۹۹)، اقتصاددان اتریشی انگلیسی برنده جایزه نوبل اقتصاد با تأکید بر موضوع عدالت و اقتصاد سیاسی است. عنوان فرعی این کتاب، گزارشی جدید از اصول آزادیخواهانه عدالت و اقتصاد سیاسی است. جلد دوم این مجموعه «سراب عدالت اجتماعی» نام دارد. این جلد از مجموعه به این موضوع می‌پردازد که نهادهای عمومی که قرار است خدمات فراگیر اجتماعی عرضه کنند مورد سواستفاده گروهی خاص قرار می‌گیرند که هدفشان بهره‌گیری به سود نفع شخصی است. در بریده‌ای از کتاب می‌خوانیم: «یکی از اصول موضوعۀ سنت آزادی این است که مجبورکردن افراد فقط در صورتی مجاز است که این امر در خدمت به رفاه همگانی یا خیر عمومی ضروری باشد. اما ابهام موجود در اصطلاحات مختلف مورد استفاده این امر را امکان‌پذیر ساخته که تقریباً هر نفعی نفع عمومی قلمداد شود و مردمان بسیاری در خدمت اهدافی باشند که کوچک‌ترین نفعی در آن ندارند. رفاه عامه یا خیر عمومی مفهومی است که تاکنون به شدت در مقابل هر تعریف دقیقی مقاومت کرده و در نتیجه تقریباً هر مضمون القا شده به توسط منافع گروه حاکم را پذیرفته است. دلیل این امر این بوده که این فرض طبیعی به نظر می‌رسیده که نفع عمومی، به یک معنا، باید مجموع کل منافع خصوصی باشد در عین حالی که مسئلۀ محاسبۀ مجموع این منافع لاینحل به نظر می‌رسید. با این وصف، واقعیت این است که در یک «جامعۀ بزرگ‌» که در آن افراد باید آزاد باشند دانش خود را برای اهداف خاص خود به کار گیرند، رفاه همگانی که دولت باید در جهت آن حرکت کند نمی‌تواند مجموع رضایت‌های خاص افراد مختلف باشد، به این دلیل ساده که نه دولت و نه کس دیگری قادر به شناخت آن‌ها و همۀ شرایط تعیین‌کنندۀ آن‌ها نیست. حتی در دولت‌های رفاه جوامع مدرن، بیش‌ترین و مهم‌ترین نیازهای روزمرۀ توده‌های عظیم مردم از طریق فرایندهایی برآورده می‌شود که دولت جزئیات آن‌ها را نه می‌شناسد و نه می‌تواند بشناسد.»

درباره موسی غنی‌نژاد

موسی غنی‌نژاد، یکی از چهره‌های برجسته اقتصاد ایران، به واسطه دیدگاه‌های لیبرال خود در خصوص اقتصاد بازار آزاد و نقش حداقلی دولت شناخته می‌شود. وی که در سال ۱۳۳۰ در اهر متولد شد، پس از اخذ مدرک کارشناسی حسابداری از دانشگاه تهران، مسیر تحصیلی خود را به اقتصاد تغییر داد و تحصیلات تکمیلی خود را در رشته اقتصاد توسعه در دانشگاه سوربن فرانسه ادامه داد.

غنی‌نژاد با ترجمه آثار اقتصاددانان کلاسیک مانند آدام اسمیت و فردریش هایک، نقش مهمی در گسترش مباحث نظری اقتصاد در ایران ایفا کرده است. او با تألیف و ترجمه کتاب‌هایی چون تجددطلبی و توسعه در ایران و پیکتی: مغالطه قرن بیست و یکم، دیدگاه‌های اقتصادی خود را با تأکید بر آزادی بازار و محدودیت نقش دولت در اقتصاد مطرح کرده است.

اندیشه‌های غنی‌نژاد به‌رغم تأثیرگذاری عمیق بر گفتمان اقتصادی ایران، با انتقادات متعددی نیز مواجه شده است. برخی منتقدان وی را به ساده‌انگاری مسائل پیچیده اقتصادی و نادیده‌گرفتن نقش دولت در تأمین زیرساخت‌ها و کاهش نابرابری متهم می‌کنند. از دیگر انتقادات به وی، عدم توجه کافی به شرایط خاص فرهنگی و سیاسی ایران و ارائه راهکارهای آرمان‌گرایانه به‌جای راه‌حل‌های عملی است.

با وجود این انتقادات، تأثیر غنی‌نژاد بر نسل جوان و گفتمان اقتصادی کشور غیرقابل‌انکار است. بسیاری از دانشجویان و پژوهشگران از آثار موسی غنی‌نژاد برای مطالعه اقتصاد لیبرال و نقد سیاست‌های دولتی بهره می‌گیرند.