کتاب کتاب های آبی و قهوه ای

کتاب کتاب های آبی و قهوه ای (تمهیداتِ «پژوهش‌های فلسفی») نوشتهٔ لودویگ ویتگنشتاین با ترجمهٔ ایرج قانونی است و نشر نی آن را منتشر کرده است.

درباره کتاب کتاب های آبی و قهوه ای

کتاب «کتاب های آبی و قهوه ای» دو کتاب در یک کتاب و یک کتاب در دو بخش است. بخش‌هایی مستقل با نام‌هایی مستقل، کتاب‌هایی که نام از درون نگرفته‌اند. نام و کتاب هیچ ارتباطی با یکدیگر ندارند. نام‌ها به کتاب تعلق دارند اما به آنجا که دیگر کتاب تمام شده است، به جلد کتاب. مندرجات کتاب آبی به هیچ معنایی آبی نیست و قهوه‌ای نیز قهوه‌ای. این نام‌ها به تصادف به آن‌ها داده شده است. 

او دو کتاب از خود به جا می‌گذارد. هر دو بی‌نام. هر دو ناتمام. تیری در ترکش می‌کند به مقصدِ «پژوهش‌های فلسفی»؛ کتابی دیگر از ویتگنشتاین. کتاب های آبی و قهوه ای کتابی در راه است. در راهِ «پژوهش‌ها». به تعبیر دیگر این کتاب گذشتهٔ «پژوهش‌ها» است. 

کتاب‌های آبی و قهوه‌ای در غرب تاکنون هفده‌بار یعنی تقریباً دو برابر «پژوهش‌ها» به چاپ رسیده است. ابهام بیش از اندازهٔ «پژوهش‌ها» باعث شده تا به این کتاب‌ها بیشتر اقبال کنند تا شاید از درهم برهم گوترین فیلسوف جهان چیزی دریابند.

ویتگنشتاین کتاب آبی را (هرچند خود این نام را بر آن ننهاد) در ترم تحصیلی ۱۹۳۳ ــ ۱۹۳۴ دانشگاه کمبریج به دانشجویان کلاس خود دیکته کرد و دستور تهیه نسخه‌های استنسیل آن را داد. او کتاب قهوه‌ای را در خلال ترم ۱۹۳۴ ــ ۱۹۳۵ به دو تن از شاگردان خود (فرانسیس اسکینر و آلیس آمبروز) دیکته کرد. او فقط دستور تهیه سه نسخه تایپ شده از آن را داده بود و آن‌ها را هم تنها به شاگردان و دوستان نزدیک خود نموده بود. اما کسانی که آن‌ها را امانت گرفته بودند نسخه‌هایی برای خود تهیه کردند و به ردّ و بدل کردن آن با هم پرداختند. اگر ویتگنشتاین خود می‌خواست نامی بر این اوراق بگذارد، احتمالا آن‌ها را ملاحظات فلسفی یا پژوهش‌های فلسفی می‌خواند. اما از آنجا که نخستین دسته اوراق با روکشی آبی‌رنگ و دومین دسته با روکشی قهوه‌ای رنگ جلد شد، از آن پس همواره همین‌گونه از آن‌ها یاد شد.

هرچند، کل کتاب آبی همان بود: یعنی مجموعه‌ای از یادداشت‌ها. کتاب قهوه‌ای تا اندازه‌ای متفاوت بود، و تا مدت‌ها او آن را طرحی مقدماتی از چیزی می‌دانست که باید چاپ کند.

خواندن کتاب کتاب های آبی و قهوه ای را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به پژوهشگران حوزهٔ فلسفه، به‌ویژه اندیشه‌های ویتگنشتاین پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب کتاب های آبی و قهوه ای

«معنای یک کلمه چیست؟

اول بیاییم با پرسش کردن با این مسئله درگیر شویم، توضیح معنی یک کلمه چیست؛ تبیین یک کلمه چگونه است؟

نحوه‌ای که این پرسش به ما کمک می‌کند شبیه نحوه‌ای است که پرسش «چگونه طولی را اندازه می‌گیریم» به ما کمک می‌کند تا مسئله «طول چیست؟» را بفهمیم.

پرسش‌هایی چون «طول چیست؟»، «معنا چیست؟»، «عدد یک چیست؟» ما را در تنگنای ذهنی می‌گذارند. احساس می‌کنیم که در پاسخ به آن‌ها نمی‌توانیم به چیزی اشاره کنیم و درعین‌حال باید به چیزی اشاره کنیم. (ما با یکی از سرچشمه‌های بزرگ سردرگمی فلسفی روبه‌روییم: یک اسم باعث می‌شود تا ما به‌دنبال چیزی باشیم که به آن مربوط است.)

این پرسش اولیه «تبیین معنا چیست؟» دو فایده دارد. به اعتباری شما پرسش «معنا چیست؟» را بر ارض نازل می‌کنید. چه، بی‌شک، برای فهم معنای «معنا» باید معنای «تبیین معنا» را نیز بفهمید. به‌طور کلی: «حال بپرسیم تبیین معنا چیست، زیرا آن هر چه را توضیح دهد همان معنا خواهد بود.» فراگیری دستور زبان بیان «تبیین معنا» به شما چیزی درباره دستور زبان واژه «معنا» می‌آموزد و شما را از وسوسه جست‌وجوی چیزی که بتوان آن را «معنا» نامید در امان می‌دارد.

آن‌چه به‌طور کلی «توضیحات معنای یک واژه» خوانده می‌شود، تقریبآ، قابل تقسیم به تعریف‌های لفظی و اشاری است. بعداً معلوم خواهد شد که به چه معنا این تقسیم‌بندی صرفاً تقریبی و مشروط است (و این‌که آن چنین است، نکته مهمی است). تعریف لفظی که ما را از بیانی لفظی به بیان لفظی دیگری می‌کشاند، به تعبیری ما را به جایی نمی‌رساند. اما ظاهراً در تعریف اشاری ما گام جدّی‌تری به‌سوی فراگیری معنا برمی‌داریم.

مشکلی که در بین است آن است که برحسب ظاهر در زبان ما برای بسیاری از کلمات تعریف اشاری وجود ندارد؛ مثلا برای کلماتی چون «یک»، «عدد»، «نه» و مانند آن.»