کتاب ایدئولوژی و علم سیاسی

کتاب ایدئولوژی و علم سیاسی نوشتهٔ ویلیام ا. کانلی و ترجمهٔ فریبرز مجیدی است و نشر قطره آن را منتشر کرده است.

درباره کتاب ایدئولوژی و علم سیاسی

دانشمندان علوم سیاسی، در سال‌های اخیر، به جنبه‌های ایدئولوژیک پژوهش‌های خود توجه فوق‌العاده اندکی مبذول داشته‌اند. این بی‌توجهی حاکی از آن است که این دانشمندان عقیده دارند که بُعد ایدئولوژیک تا حد زیادی از حوزهٔ تحقیقات معاصر حذف شده است یا، دست‌کم نشان می‌دهد که بر اثر پیشرفت بالندهٔ علم سیاست انتظار می‌رود که آن بُعد در آیندهٔ نزدیک منسوخ گردد.

در کتاب ایدئولوژی و علم سیاسی، ویلیام ا. کانلی این ادعا را مطرح می‌کند که بُعد ایدئولوژیک در پژوهش‌های سیاسی معاصر همچنان اهمیت و اعتبار اصلی خود را حفظ کرده است. صرف‌نظر از اعتماد یا بدبینی شخص در مورد چشم‌اندازهای مربوط به علم سیاست آینده، امروز به نقش ایدئولوژی در تحلیل سیاسی باید توجه عقلانی جدّی نشان داد. خودِ همین تحقیق از کوششی در راه آشکار ساختن مسئلهٔ ایدئولوژی و دست و پنجه نرم‌کردن با آن در پژوهش سیاسی حکایت می‌کند.

خواندن کتاب ایدئولوژی و علم سیاسی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به پژوهشگران حوزه‌های علوم‌سیاسی و فلسفه پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب ایدئولوژی و علم سیاسی

«هنگامی که شهروندان، به‌صورت جمعی یا به‌طور فردی، به‌عنوان کارگزاران رسمی یا به منزلهٔ عاملان خصوصی، تصمیماتی می‌گیرند که پیامدهای عمومی گسترده‌ای دارند، امید ما آن است که این تصمیمات نه بر اساس انگیزه‌های غیرعاقلانه، نیازهای اجباری، یا حدس‌های نسنجیده، بلکه بر پایهٔ دوراندیشی جدّی و صادقانه استوار باشند. در واقع، اگر پس از تأمل و دوراندیشی تصمیمی گرفته می‌شود، یکی از عناصر مهم تشکیل‌دهندهٔ تأملات کارگزار باید همان تفسیر وی از محیط اجتماعی و سیاسی باشد.

بااین‌حال، او هرقدر هم بکوشد که دوراندیشی پیشه کند، باز به احتمال بسیار زیاد در آن محیط با موقعیت‌های مشکل‌آفرینی مواجه خواهد شد که تصمیم‌گیری را ایجاب می‌کنند اما در آن موقعیت‌ها اطلاعات دربارهٔ عوامل اصلی دسترس‌ناپذیرند یا، به‌جای مبتنی بودن بر دانش تثبیت‌شده و رسمی، شاید بر پایهٔ اعتقاد مستدل و گمانه‌زنی استوار باشند. گرفتن تصمیم‌هایی که پیامدهای عمومی دارند غالباً در موقعیت‌های بی‌اطمینانی نسبی امری الزامی است، و این در هنگامی است که مسئلهٔ ایدئولوژی به خشن‌ترین صورت درمی‌آید و از این رو به جدّی‌ترین برخورد عقلانی نیاز دارد.

خودِ واژهٔ «ایدئولوژی»، آن‌گونه که در اینجا به کار برده می‌شود، مجموعه‌ای از تعهدات اخلاقی یا آرمان‌های سیاسی‌ای نیست که از آن‌ها برای قضاوت دربارهٔ خوب و بد رویدادها در پرتو پیامدهایشان استفاده شود، اگرچه ارزش‌های مورد اعتقاد هر شخص بر شیوهٔ او در گزینش مسائل تأثیر می‌گذارند و این‌ها از لحاظ روان‌شناختی با معتقدات ایدئولوژیک او پیوند دارند. باری، در این تحقیق، ایدئولوژی همانا مجموعهٔ یکپارچه‌ای از آرا و عقایدی دربارهٔ محیط اجتماعی و سیاسی به شمار می‌رود. این مجموعه ظاهراً به ما می‌گوید که آن دستگاه فکری چگونه سامان می‌یابد، از کدام هدف‌های مطلوب می‌توان یاری جست، برای پیش بردن هدف‌ها در آن زمینهٔ خاص از چه عوامل و مسیرهایی می‌توان به مؤثرترین وجه بهره گرفت، و اقدام لازم در کوتاه‌مدت و بلندمدت برای گروه‌های گوناگون برحسب منزلت اجتماعی، قدرت، سعادت، ثروت، و از این قبیل، به چه بهایی تمام خواهد شد. البته، ایدئولوژی‌های متباین معانی و مضامین متضادی را برای عمل سیاسی در بر دارند. از این رو، کارهای مربوط به انتخاب از میان ایدئولوژی‌های رقیب و طرح کردن یک ایدئولوژی کارآمد به‌صورت مسائلی درمی‌آیند که برای پژوهشگر دقیق علم سیاست از اهمیت عمده برخوردارند.

اگر یک ایدئولوژی با مسائل و پرسش‌های مهم سروکار داشته باشد، آنگاه همواره حاوی پیش‌فرض‌ها و معتقداتی است که به طرزی قابل‌اطمینان آزموده نشده‌اند اما تا اندازه‌ای «براساس ایمان پذیرفته می‌شوند». بنابراین، در موقعیت‌هایی که شناخت محدود است، ایدئولوژی‌ها خلأ بی‌اطمینانی را با معتقداتی پر می‌کنند که برای هدایت و راهنمایی فعالیت سیاسی طراحی شده‌اند.»