کتاب فلسفه هنر

کتاب فلسفه هنر (La philosophie de l'art)، نوشته ژان لاکست و ترجمه محمدرضا ابوالقاسمی، اثری است که به‌طور متمرکز به اندیشه‌ی فیلسوفان بزرگ درباره‌ی هنر، زیبایی و آفرینش هنری می‌پردازد و نشر ماهی در سال ۱۳۹۲ آن را منتشر کرده است. نویسنده در این کتاب از افلاطون و ارسطو تا کانت، شوپنهاور و هگل را دنبال می‌کند و نشان می‌دهد که مفهوم «هنر» در تاریخ فلسفه دگرگون شده است. این کتاب با یادداشت‌ها و توضیحات مترجم همراه است تا اصطاحات فنی و ارجاعات تاریخی آسان‌تر شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فلسفه هنر اثر ژان لاکست

کتاب فلسفه هنر با مرور منظم تاریخ اندیشه‌ی فلسفی درباره‌ی هنر آغاز می‌شود و از همان صفحات نخست، سوءظن قدیمی فیلسوفان به هنر و هنرمندان را طرح می‌کند. ژان لاکست در این کتاب ابتدا به معنای چندگانه‌ی واژه‌ی «هنر» در سنت اروپایی می‌پردازد؛ از تمایز هنرهای آزاد و هنرهای مکانیکی در قرون‌وسطی تا شکل‌گیری مفهوم «هنرهای زیبا» در دوره‌ای که نقاشی و شعر در کنار هم به‌عنوان فعالیت‌هایی مبتنی‌بر نبوغ و تخیل شناخته شدند. فصل اول کتاب فلسفه هنر با افلاطون شروع می‌شود؛ جایی که هنر به‌عنوان «تقلید» و تولید «وانموده» تحلیل می‌شود و نقاش و شاعر در کنار سوفسطایی قرار می‌گیرند. ژان لاکست نشان می‌دهد که چگونه افلاطون، در عین آگاهی از قدرت زیبایی، هنر تقلیدی را به‌سبب فاصله‌اش از حقیقت و نقش فریبنده‌اش نقد کرده است.

کتاب فلسفه هنر در ادامه، به کانت و نقد قوه‌ی حکم می‌رسد. ژان لاکست ساختار سه‌گانه‌ی قوای نفس در فلسفه‌ی کانت، تمایز قوه‌ی حاکمه‌ی تعینی و تأملی و جایگاه حکم ذوقی را توضیح می‌دهد. او چهار تعریف کانت از امر زیبا، تمایز زیبایی و مطبوع، بحث «غایتمندی بی‌غایت» و نسبت زیبایی طبیعی و هنر را با دقت دنبال می‌کند و به مفهوم امر والا و تفاوت آن با زیبایی می‌پردازد.

سپس نوبت به شوپنهاور و ایده‌ی «جهان همچون اراده و تصور» می‌رسد؛ جایی که هنر به‌عنوان شناخت صُور مثالی و نوعی رهایی موقت از سلطه‌ی اراده فهمیده می‌شود. ژان لاکست جایگاه موسیقی، تراژدی و سلسله‌مراتب هنرها را در این دستگاه فکری شرح می‌دهد و نشان می‌دهد که شوپنهاور، در عین ستایش هنر، آن را در برابر زهد و نفی اراده در مرتبه‌ای میانی قرار می‌دهد.

ژان لاکست در بخش‌های بعدی کتاب فلسفه هنر به هگل و درس‌گفتارهای زیباشناسی، نقد ایده‌ی «تقلید از طبیعت»، تحلیل هنر رمانتیک و مسئله‌ی «سرنوشت هنر» در نظام هگلی می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه بحث پایان یا دگرگونی نقش هنر در جهان مدرن طرح شده است.

خلاصه کتاب فلسفه هنر

کتاب فلسفه هنر در پی آن است تا نشان دهد فقط با رجوع به تاریخ فلسفه می‌توان به‌طور جدی سؤال «هنر چیست» را طرح کرد. ژان لاکست از افلاطون آغاز می‌کند که هنر را تقلیدِ دور از حقیقت و خالق توهم می‌دانست و در عین حال زیبایی را راهی برای صعود روح به‌سوی ایده‌ها می‌دید. سپس به کانت می‌رسد که با تحلیل حکم ذوقی، زیبایی را «غایتمندی بی‌غایت» و تجربه‌ای بی‌علاقه اما مدعی کلیت معرفی می‌کرد و میان زیبایی و امر والا تمایز می‌گذاشت.

در ادامه، شوپنهاور وارد صحنه می‌شود که جهان را «اراده و تصور» می‌خواند و هنر را شناخت صُور مثالی و تعلیق موقت رنج ناشی از اراده می‌فهمید؛ موسیقی در این میان جایگاهی ممتاز داشت. سرانجام هگل با ایده‌ی هنر به‌عنوان تجلی محسوس روح و برتری زیبایی هنری بر زیبایی طبیعی به میدان می‌آید و مسئله‌ی «سرنوشت هنر» و نسبت آن با دین و فلسفه در مرکز بحث قرار می‌گیرد.

چرا باید کتاب فلسفه هنر را بخوانیم؟

این کتاب تصویری فشرده اما پرجزئیات از مهم‌ترین نظریه‌های فلسفی درباره‌ی هنر ارائه می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه مفاهیمی مانند تقلید، زیبایی، نبوغ، امر والا و سرنوشت هنر در دستگاه‌های فکری مختلف معنا پیدا می‌کنند. خواننده با دنبال‌کردن این سیر می‌تواند جایگاه هنر را در نسبت با حقیقت، اخلاق، اراده و روح بهتر بفهمد.

خواندن کتاب فلسفه هنر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و علاقه‌مندان به فلسفه، هنر و مطالعات زیباشناسی پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه به کسانی که می‌خواهند ورود منسجم‌تری به اندیشه‌ی افلاطون، کانت، شوپنهاور و هگل درباره‌ی هنر داشته باشند یا در رشته‌هایی مانند نقد هنری و تاریخ هنر به‌دنبال پشتوانه‌ی نظری‌اند.

درباره ژان لاکست

ژان لاکست، فیلسوف و جستارنویس فرانسوی، متولد سال ۱۹۵۰ در پاریس است. او از دانش‌آموختگان مدرسه‌ی عالی نرمال فرانسه بوده و مدرک اگرگاسیون فلسفه را نیز دریافت کرده است. لاکست در حوزه‌ی فلسفه، زیبایی‌شناسی و تاریخ اندیشه فعالیت دارد و بیشتر با پژوهش درباره‌ی اندیشمندانی مانند نیچه، گوته، والتر بنیامین و ارنست کاسیرر شناخته می‌شود.

آثار او عمدتاً بر فلسفه‌ی هنر، ادبیات و نسبت میان فرهنگ و اندیشه تمرکز دارند و با زبانی روشن و تحلیلی نوشته شده‌اند.

بخشی از کتاب فلسفه هنر

«به نظر می‌رسد کانت آغازگر بحث فلسفی دربارهٔ مسئلهٔ هنر است، ولی کتابی که نخستین‌بار به این مسئله می‌پرداخت و کانت نویسنده‌اش بود، به طور اخص به هنر مربوط نمی‌شد. نقد قوهٔ حکم (۱۷۹۰) حاوی عناصر کلیدی زیباشناسی است (تعریف امر زیبا، نظریهٔ نبوغ، طبقه‌بندی هنرهای زیبا)، اما هنرهای زیبا موضوع اصلی نقد سوم کانت نیست. فقط نخستین بخش این کتاب که مستقیماً به بحث ما مربوط می‌شود («نقد قوهٔ حاکمهٔ زیباشناختی می‌پردازد به عرضه و استنتاج استعلایی حکم ذوقی، که به‌واسطهٔ آن حکم می‌کنیم فلان چیز زیباست. مثال‌های اصلی کانت از زیبایی عمدتاً موجوداتی طبیعی‌اند (گل‌ها، نغمهٔ پرندگان، کریستال‌ها). از سوی دیگر، کانت عموماً هنر را «تکنیک در نظر می‌گیرد و این نگرش او با سنت ترجمهٔ techne یونانی به ars لاتین انطباق دارد. لذا منظور کانت از اثر هنری (Kunstwerk) همان مصنوع هنری است، یعنی ساخته‌ای که نیتی پشتش بوده و برای هدفی ایجاد شده است، نه شیئی که صرفاً به قصد زیبایی آفریده شده باشد. اما ماجرا به این‌جا ختم نمی‌شود.»