کتاب صوتی وی

کتاب صوتی وی (Viy)، نوشته نیکلای گوگول و ترجمه عبدالمجید احمدی و با گویندگی بهزاد عمرانی، شنونده را به قلب یکی از مشهورترین نوولاهای ادبیات روس می‌برد؛ اثری که نشر چشمه آن را در مجموعه‌ی برج بابل منتشر کرده و نسخه‌ی صوتی آن توسط رادیو گوشه تولید شده است. این کتاب صوتی در مرز میان واقعیت و وهم حرکت می‌کند و از یک‌ سو تصویری زنده، طنزآلود و گاه بی‌رحم از مدرسه‌ی علمیه‌ی کی‌یف و زندگی دانشجویان دینی ارائه می‌دهد و از سوی دیگر شنونده را وارد جهانی پر از جادوگران، ارواح خبیثه، باورهای عامیانه و موجودات ماورایی می‌کند. گوگول در این نوولا، که در کنار آثاری چون شنل و نفوس مرده جایگاه ویژه‌ای در کارنامه‌ی او دارد، هم به ریشه‌های فولکلور اوکراینی و مالوروسی سر می‌زند و هم مناسبات قدرت، دین، خرافه و لذت‌های زمینی را در کنار هم می‌نشاند. گویندگی پرانرژی و چندلایه‌ی بهزاد عمرانی، با تغییر لحن‌ها و ریتم‌ها، فضای شلوغ مدرسه، همهمه‌ی بازار، مستی کازاک‌ها و هراس شبانه‌ی کلیسا را برای شنونده مجسم می‌کند و ترجمه‌ی عبدالمجید احمدی نیز با حفظ اصطلاحات و یادداشت‌های فرهنگی، دنیای پرجزئیات گوگول را به فارسی منتقل کرده است. این کتاب صوتی برای شنونده‌ای که به داستان‌های پرکشش، فضاهای وهم‌آلود و طنز تلخ علاقه‌مند است، تجربه‌ای سرشار از تصویر و تعلیق فراهم می‌کند.

درباره کتاب صوتی وی اثر نیکلای گوگول

کتاب وی یکی از چهار نوولای مجموعه‌ی میرگورود است که نیکلای گوگول آن را بر پایه‌ی افسانه‌ای عامیانه و باورهای فولکلور مالوروسیا نوشته است. در مقدمه‌ی مترجم توضیح داده شده که وی در فرهنگ عامه موجودی عظیم‌الجثه و فرمانروای گورزادهاست؛ کوتوله‌های افسانه‌ای نگهبان گنج‌ها در زیرزمین. گوگول این افسانه را «تقریباً به همان شکل ساده‌ای که شنیده» بازآفرینی کرده و بر بستر آن، داستانی نیمه‌فانتزی‌ـ‌نیمه‌واقع‌گرا ساخته است. بخش رئالیستی نوولا توصیف مفصل و چندلایه‌ی مدرسه‌ی علمیه‌ی کی‌یف در نیمه‌ی اول قرن نوزدهم است: از زنگ ناقوس صومعه‌ی براتسکی و هجوم صبحگاهی دانشجویان زبان‌شناسی، فن بیان، فلسفه و الهیات تا شلوغی بازار، دعواهای دسته‌جمعی، اعزام دانشجویان برای تأمین آذوقه و دوره‌گردی‌های تابستانی‌شان در روستاها. گوگول با جزئیاتی ریز، لباس‌ها، خوراک، شوخی‌ها، تنبیه‌ها، مستی‌ها و مناسبات قدرت در این محیط دینی را تصویر کرده است؛ فضایی که از زمان انتشار اثر تا سال‌ها بعد محل مناقشه و جدل منتقدان روس بوده و برخی آن را سیاه‌نمایی و تحریف واقعیت دانسته‌اند و برخی دیگر، مانند بلینسکی، از افشای پشت‌پرده‌ی مدارس علمیه استقبال کرده‌اند.

کتاب وی در ادامه‌ی همین بستر واقع‌گرایانه، ناگهان شنونده را وارد قلمرو فانتزی و وحشت می‌کند. سه دانشجوی خوابگاه‌نشین ـ خالیاوا استاد الهیات، خما بروت فیلسوف و تیبری گاروبتس سخنور ـ در یکی از همین سفرهای تابستانی راه را گم می‌کنند و شبی در روستایی ناشناس به خانه‌ی پیرزنی پناه می‌برند. از اینجا به بعد، جهان ارواح خبیثه، جادوگران، پرواز شبانه، پریان آبی و نبردهای پنهان خیر و شر بر سر روح انسان وارد داستان می‌شود. خما بروت، که به‌عنوان فیلسوف شخصیتی شوخ، تنبل و درعین‌حال سرسخت دارد، ناگهان خود را درگیر ماجرایی می‌بیند که با جادوگر پیر، دختر زیبای پان بزرگ، مرگ مرموز او و سه شب دعاخوانی در کلیسایی متروک گره می‌خورد.

کتاب وی در این رفت‌وبرگشت میان توصیف‌های دقیق اجتماعی و صحنه‌های وهم‌آلود، تقابل و هم‌زیستی مسیحیت رسمی و اسطوره‌های عامیانه، لذت‌های زمینی و ترس‌های ماورایی را نشان می‌دهد. نیکلای گوگول علاوه‌بر داستان اصلی، حاشیه‌هایی درباره‌ی سرنوشت شخصیت‌هایی مثل میکیتای سگ‌بان، شپتون و همسرش و گفت‌وگوهای طولانی کازاک‌ها و روستاییان درباره‌ی جادو و جادوگری را روایت کرده تا جهان داستان را گسترش می‌دهد. نسخه‌ی فارسی، همراه با یادداشت‌های پایانی، به شنونده کمک می‌کند تا اصطلاحات، مکان‌ها و ارجاعات تاریخی و فرهنگی خاص این فضا را بهتر درک کند.

خلاصه کتاب صوتی وی

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

در آغاز کتاب وی، ناقوس مدرسه‌ی علوم دینی کی‌یف به صدا درمی‌آید و سیل دانشجویان از گوشه‌وکنار شهر به‌سوی کلاس‌ها روان می‌شود. نیکلای گوگول با نگاهی موشکافانه، تیپ‌های مختلف دانشجوها را معرفی می‌کند: زبان‌شناسان کم‌سن‌وسال با پیراهن‌های پاره و جیب‌های پُر از خرده‌ریز، سخنوران با چهره‌های عجیب و صدای بم، فلاسفه‌ی دودزده و ودکابو و دانشجویان الهیات با شلوارهای گشاد و گردن‌های کلفت. دعواهای دسته‌جمعی، تنبیه‌های سخت، دوره‌گردی‌های تابستانی برای تأمین آذوقه، اجرای نمایش‌های عروسکی و کمدی در روستاها و مهمان‌شدن در خانه‌ی ملاک‌ها فضای پرهیاهوی این مدرسه را شکل می‌دهد. در همین بستر، سه دانشجوی خوابگاه‌نشین ـ خالیاوا استاد الهیات دزدپیشه، خما بروت فیلسوف خوش‌مشرب و تیبری گاروبتس سخنور جوان ـ برای جمع‌آوری آذوقه از جاده‌ی اصلی منحرف می‌شوند، در دشت گم می‌شوند و سرانجام به روستایی کوچک و خانه‌ی پیرزنی می‌رسند که با اکراه به آن‌ها جا می‌دهد.

شب، وقتی خما در انبار علوفه خوابیده، پیرزن وارد می‌شود و رفتاری عجیب و هراس‌آور از خود نشان می‌دهد. خما درمی‌یابد که با یک جادوگر طرف است؛ ناگهان اختیار بدنش را از دست می‌دهد، پیرزن بر شانه‌هایش می‌نشیند و با ضربه‌ی جارو او را وادار به تاختن در دشت و جنگل می‌کند. در میانه‌ی این پرواز کابوس‌وار، خما مناظری شبیه رؤیا می‌بیند: دریایی شفاف، پری دریایی، صداهایی شبیه موسیقی و زنگ. با خواندن دعاها و افسون‌هایی که برای دفع ارواح خبیثه بلد است، بالاخره موفق می‌شود جادو را برگرداند و پیرزن را زیر خود بگیرد و او را با چوب می‌زند تا جایی که روی زمین می‌افتد و به دختری زیبارو بدل می‌شود. خما وحشت‌زده فرار می‌کند و به کی‌یف برمی‌گردد، سعی می‌کند ماجرا را فراموش کند و به عیش‌ونوش روزمره برگردد.

کمی بعد خبر می‌رسد که دختر یکی از افسران عالی‌رتبه‌ی کازاک، در ملکی نزدیک کی‌یف، پس از بازگشت از جنگل به‌شدت کتک‌خورده و در حال مرگ است و پیش از مرگ وصیت کرده که دانشجویی به نام خما بروت سه شب برایش دعا بخواند. خما، با تهدید مدیر مدرسه، همراه چند کازاک به روستای پان بزرگ برده می‌شود. در آنجا، در میان حیاطی پُر از انبار، توپ، سرداب و نقاشی‌های عامیانه، با روستاییانی روبه‌رو می‌شود که از جادوگری دختر ارباب و ماجراهایی مثل سوختن میکیتای سگ‌بان و مرگ شپچیخا حرف می‌زنند. وقتی خما برای نخستین‌ بار جسد دختر را می‌بیند، با وحشت درمی‌یابد که او همان جادوگر شبی است که در دشت دیده بود. بااین‌حال، زیر فشار و تهدید پان بزرگ مجبور می‌شود سه شب در کلیسای متروک روستا، کنار تابوت دختر، دعا بخواند.

چرا باید کتاب صوتی وی را بشنویم؟

کتاب صوتی وی برای شنونده‌ای که به داستان‌های پرکشش و فضاهای چندلایه علاقه دارد، چند تجربه‌ی هم‌زمان فراهم می‌کند. از یک‌ سو، تصویری زنده و جزئی‌نگر از زندگی دانشجویان دینی، کازاک‌ها و روستاییان مالوروسی ارائه شده که از خلال آن‌ها می‌توان به عادت‌ها، خوراک، شوخی‌ها، مناسبات طبقاتی و دینی و شکل خاصی از زیست جمعی در آن دوره نزدیک شد. از سوی دیگر، لایه‌ی فانتزی و وحشت، با جادوگران، ارواح خبیثه، پرواز شبانه، کلیسای متروک و سه شب دعاخوانی نوعی تعلیق و هراس تدریجی می‌سازد که شنیدن آن در قالب صوتی، به‌ویژه با اجرای نمایشی گوینده، تأثیر مضاعفی پیدا می‌کند.

این کتاب صوتی همچنین نمونه‌ی خوبی از پیوند فولکلور و ادبیات است؛ افسانه‌ی وی، باور به گورزادها، روایت‌های دهاتی‌ها از جادو و طلسم و اصطلاحات و آیین‌های محلی در متن حضوری پررنگ دارند و شنونده را با لایه‌ای از فرهنگ اوکراینی/ مالوروسی آشنا می‌کنند که معمولاً در روایت‌های کلی از ادبیات روس کمتر دیده می‌شود. کتاب صوتی وی برای کسانی که به ادبیات کلاسیک روس علاقه‌مندند، فرصتی است تا گوگول را در قالبی متفاوت تجربه کنند؛ قالبی که هم طنز تلخ و رگه‌های انتقادی او را دارد و هم تخیل ماورایی و بازی با ترس‌های جمعی را. نسخه‌ی صوتی، با لحنی متنوع، بازآفرینی لهجه‌ها و ریتم گفت‌وگوها، به شنونده کمک می‌کند تا شخصیت‌های پرشمار داستان را از هم تفکیک کند و فضای شلوغ و پرهیاهوی آن را بهتر در ذهن بسازد. در نهایت، این کتاب صوتی نمونه‌ای است از اینکه چگونه می‌توان در یک نوولای نسبتاً کوتاه، نقد اجتماعی، وحشت، طنز و افسانه را در کنار هم نشاند، بی‌آنکه یکی فدای دیگری شود.

شنیدن کتاب صوتی وی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن این کتاب صوتی به کسانی پیشنهاد می‌شود که به ادبیات کلاسیک روس و آثار گوگول علاقه‌مندند، به شنونده‌هایی که از داستان‌های آمیخته با وحشت، فانتزی و فولکلور لذت می‌برند، به دانشجویان و علاقه‌مندان به مطالعات ادبی و فرهنگی که می‌خواهند تصویری روایی از مدرسه‌های علمیه و زندگی مالوروسی در قرن نوزدهم به دست آورند و به مخاطبانی که به‌دنبال یک نوولای پرتعلیق و شخصیت‌محور هستند.

درباره نیکلای گوگول

نیکلای واسیلیویچ گوگول (۱۸۰۹‌ـ‌۱۸۵۲) داستان‌نویس، نمایشنامه‌نویس و از برجسته‌ترین نویسندگان ادبیات کلاسیک روسیه بود. او در اوکراین، در خانواده‌ای علاقه‌مند به ادبیات، متولد شد و پس از پایان تحصیلات به سن‌پترزبورگ رفت تا فعالیت ادبی و حرفه‌ای خود را آغاز کند. نخستین اثرش، منظومه‌ی «هانس کوشل‌گارتن»، با شکست روبه‌رو شد، اما انتشار مجموعه‌داستان «شب‌هایی در قصبه‌ی نزدیک دیکانکا» تحسین الکساندر پوشکین را برانگیخت و آغاز شهرت او شد. گوگول با آثاری چون «شنل»، «نفوس مرده»، «بازرس»، «دماغ» و «یادداشت‌های یک دیوانه» جایگاهی ماندگار در ادبیات جهان یافت.

گوگول را از پیشگامان داستان کوتاه روسی و از بنیان‌گذاران ادبیات مدرن روسیه می‌دانند. داستان «شنل» از تأثیرگذارترین آثار اوست و بسیاری آن را نقطه‌ی آغاز داستان کوتاه مدرن روسی می‌شمارند. «نفوس مرده» نیز شاهکار او و یکی از مهم‌ترین آثار ادبیات کلاسیک جهان به شمار می‌رود. نفوذ گسترده‌ی گوگول بر نسل‌های بعدی نویسندگان، از جمله داستایفسکی، تولستوی و ناباکوف، جایگاه او را در تاریخ ادبیات تثبیت کرده است؛ چنان‌که داستایفسکی درباره‌ی او گفته است: «همه‌ی ما از زیر شنل گوگول بیرون آمده‌ایم.»