کتاب صوتی فمینیسم برای همه

کتاب صوتی فمینیسم برای همه (Feminism is for everybody)، نوشته بل هوکس و ترجمه الهه محمدی و با گویندگی محیا ساعدی، شنونده را به دل بحث‌های پرچالش درباره‌ی جنسیت، قدرت و عدالت می‌برد. بل هوکس در این کتاب صوتی از همان ابتدا فمینیسم را نه دعوای زن و مرد که جنبشی برای پایان‌دادن به استثمار و ستم جنسیتی تعریف می‌کند و نشان می‌دهد که این ستم در نهادهای اجتماعی، خانواده، رسانه، دانشگاه و حتی در ذهن خود زنان و مردان ریشه دوانده است. رادیو گوشه این کتاب صوتی را با همکاری نشر بیدگل و در قالب مجموعه‌ای از برنامه‌های «گوشه‌ی علوم انسانی» تولید کرده است. بل هوکس در فصل‌های مختلف از سیاست فمینیستی، آگاهی‌افزایی، خواهرانگی، آموزش فمینیستی، بدن و حقوق باروری، زیبایی، طبقه، نژاد، کار، خشونت خانگی و فمینیسم جهانی سخن گفته و نشان داده که چگونه جنسیت با نژاد، طبقه، مذهب و سرمایه‌داری در نسبت است.

درباره کتاب صوتی فمینیسم برای همه اثر بل هوکس

کتاب صوتی فمینیسم برای همه اثری از بل هوکس است که تصویری چندبعدی از سیاست فمینیستی ارائه می‌دهد. نویسنده ابتدا تعریف محوری خود را از فمینیسم مطرح می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه رسانه‌های پدرسالار فمینیسم را به مردستیزی یا صرفاً مطالبه‌ی دستمزد برابر تقلیل داده‌اند و چرا فمینیسم رادیکال بر دگرگونی ساختارهای پدرسالارانه و سرمایه‌دارانه تأکید می‌کند نه فقط بر اصلاحات سطحی. در ادامه، روند تاریخی و نظری شکل‌گیری گروه‌های آگاهی‌افزایی، مطالعات زنان در دانشگاه‌ها و مبارزات مربوط به حقوق باروری و کنترل بر بدن روایت می‌شود. بل هوکس بارها به تجربه‌ی زنان سیاه‌پوست، زنان طبقه‌ی کارگر و زنان جهان سوم ارجاع داده است تا نشان دهد که فمینیسم بدون درنظرگرفتن نژاد و طبقه ناقص می‌ماند. 

بل هوکس در بخش‌های میانی و پایانی کتاب صوتی فمینیسم برای همه به نقد استانداردهای سکسیستی زیبایی، زنانه‌شدن فقر، هم‌دستی فمینیسم اصلاح‌طلب با سرمایه‌داری و مصادره‌شدن گفتمان فمینیستی توسط زنان دارای امتیاز طبقاتی پرداخته است. او نشان داده است که چگونه فمینیسم سبک‌زندگیْ سیاست را از فمینیسم جدا کرده و آن را به انتخابی فردی و مصرفی تبدیل کرده است، درحالی‌که سیاست فمینیستیِ مورد نظر او بر همبستگی سیاسی، خواهرانگی فراتر از نژاد و طبقه و مبارزه‌ی جمعی علیه سکسیسم، نژادپرستی و استثمار اقتصادی تکیه دارد. این کتاب صوتی با روایت تجربه‌های شخصی بل هوکس از دانشگاه، جنبش حقوق مدنی، گروه‌های آگاهی‌افزایی و فعالیت‌های رادیکال، شنونده را با فرازونشیب‌های جنبش فمینیستی و چالش‌های درونی آن آشنا می‌کند.

خلاصه کتاب صوتی فمینیسم برای همه

بل هوکس در این کتاب صوتی از همان ابتدا تعریف روشنی از فمینیسم ارائه می‌دهد: جنبشی برای پایان‌دادن به ستم جنسیتی، نه جنگ با مردان و نه صرفاً مطالبه‌ی برابری حقوقی در چهارچوب موجود. او توضیح می‌دهد که چرا فهم عمومی از فمینیسم، تحت‌تأثیر رسانه‌های پدرسالار، به کلیشه‌هایی مثل مردستیزی، سوزاندن سوتین یا «دستمزد برابر برای کار برابر» تقلیل یافته است. در فصل «سیاست فمینیستی» تمایز میان فمینیسم اصلاح‌طلب و فمینیسم انقلابی شرح داده می‌شود. در فصل «آگاهی‌افزایی»، نویسنده نشان می‌دهد که چگونه گروه‌های آگاهی‌افزایی فمینیستیْ فضایی برای اعتراف، درمان، تحلیل سکسیسم درونی‌شده و ساختن نظریه فراهم کردند و چرا با انتقال فمینیسم به دانشگاه و شکل‌گیری رشته‌ی مطالعات زنان، این گروه‌ها تضعیف شدند و جنبش از خصلت مردمی خود فاصله گرفت. فصل «خواهرانگی هنوز قدرتمند است» به تجربه‌ی شخصی بل هوکس در دانشگاه و نقش خواهرانگی سیاسی در مقابله با تحقیرهای جنسیتی، حذف آثار زنان از برنامه‌ی درسی و مبارزه برای کنترل بر بدن و تمایلات جنسی می‌پردازد. او نشان می‌دهد که خواهرانگی فقط همدردی عاطفی نیست، بلکه تعهد مشترک به مبارزه علیه بی‌عدالتی پدرسالارانه است.

در فصل‌های «آموزش فمینیستی برای آگاهی انتقادی» و «بدن‌های ما، خودِ ما» بل هوکس روند شکل‌گیری نظریه‌ی فمینیستی، احیای تاریخ زنان، ورود فمینیسم به دانشگاه‌ها و هم‌زمان خطر نخبه‌گرایی و قطع ارتباط با توده‌ها را بررسی می‌کند. سپس به حقوق باروری، سقط جنین، پیشگیری از بارداری، عقیم‌سازی اجباری و... می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه تمرکز رسانه‌ها بر سقط جنینْ سایر ابعاد حقوق باروری را حاشیه‌ای کرده است. فصل «زیبایی درون و بیرون» نیز به نقد استانداردهای سکسیستی زیبایی، صنعت مد و آرایش، اختلال‌های تغذیه و فشار فرهنگی برای لاغری می‌پردازد.

بل هوکس در فصل‌های «مبارزه‌ی طبقاتی فمینیستی» و «زنان در محل کار» نشان می‌دهد که چگونه فمینیسم اصلاح‌طلبْ دغدغه‌های زنان سفیدپوست طبقه‌ی متوسط و بالا را به مسئله‌ی اصلی تبدیل کرده، زنانه‌شدن فقر و بیکاری را نادیده گرفته و گاه با سرمایه‌داری و برتری سفیدپوست‌ها هم‌راستا شده است. در فصل «نژاد و جنسیت» روند مواجهه‌ی جنبش فمینیستی با نژادپرستی بازخوانی شده است. فصل «فمینیسم جهانی» به نقد فمینیسمی می‌پردازد که خود را مالک «آزادی» می‌داند و زنان جهان سوم را صرفاً گیرنده‌ی این آزادی تصور می‌کند. در فصل «پایان‌دادن به خشونت» نیز خشونت خانگی به‌عنوان «خشونت پدرسالارانه» بازتعریف می‌شود؛ خشونتی که نه‌فقط مردان علیه زنان، بلکه زنان و مردان علیه کودکان و گاهی زنان علیه زنان اعمال می‌کنند.

چرا باید کتاب صوتی فمینیسم برای همه را بشنویم؟

این کتاب صوتی به شنونده تصویری روشن و چندلایه از فمینیسم ارائه می‌دهد که فراتر از کلیشه‌های رایج است. بل هوکس فمینیسم را از سطح شعارهای عمومی و بحث‌های رسانه‌ای بیرون می‌کشد و نشان می‌دهد که ستم جنسیتی با نژاد، طبقه، مذهب، سرمایه‌داری و فرهنگ خشونت گره خورده است. این کتاب صوتی همچنین فرصتی است برای بازاندیشی در تجربه‌های روزمره، از روابط خانوادگی و تربیت کودکان تا محیط کار، دانشگاه، رسانه، بدن، زیبایی، پوشش، حقوق باروری و خشونت خانگی. کتاب صوتی فمینیسم برای همه سرشار از تجربه‌های زیسته‌ی نویسنده است؛ تجربه‌ی زن سیاه‌پوست طبقه‌ی کارگری که هم در جنبش حقوق مدنی و هم در دانشگاه‌ها حضور داشته و از نزدیک شاهد نژادپرستی، سکسیسم و شکاف طبقاتی درون جنبش‌های آزادی‌خواه بوده است. بل هوکس تصویری انتقادی از گذشته و حال جنبش فمینیستی ارائه می‌دهد، مدام به آینده نگاه می‌کند و از امکان ساختن جنبشی مردمی، ضدسکسیسم، ضدنژادپرستی و ضدخشونت سخن می‌گوید.

شنیدن کتاب صوتی فمینیسم برای همه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن این کتاب صوتی به کسانی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند فمینیسم را فراتر از کلیشه‌های رسانه‌ای بفهمند و نسبت آن را با نژاد، طبقه، کار، بدن و خشونت بررسی کنند. این کتاب صوتی به دانشجویان و پژوهشگران علوم انسانی و اجتماعی که درگیر مباحث جنسیت، مطالعات زنان، نژاد و طبقه‌اند، فعالان اجتماعی، کنشگران حقوق زنان و حقوق کودکان و مخالفان خشونت خانگی که به‌دنبال چهارچوبی تحلیلی برای پیوندزدن تجربه‌های میدانی با نظریه‌اند و همچنین زن‌ها و مردهایی که در زندگی شخصی یا حرفه‌ای خود با تبعیض جنسیتی، نابرابری در کار، فشارهای مربوط به زیبایی و بدن و... مواجه‌اند، پیشنهاد می‌شود.

درباره بل هوکس

بل هوکس، با نام اصلی گلوریا جین واتکینز، در ۲۵ سپتامبر ۱۹۵۲ در ایالت کنتاکی آمریکا به دنیا آمد. او فیلسوف، نویسنده، منتقد فرهنگی و از برجسته‌ترین نظریه‌پردازان فمینیسم معاصر بود که آثارش بر موضوعاتی چون نژاد، جنسیت، طبقه‌ی اجتماعی و سازوکارهای سلطه تمرکز داشت. هوکس نام ادبی خود را از مادربزرگش وام گرفت و آن را عمداً با حروف کوچک می‌نوشت تا توجه مخاطبان به اندیشه‌هایش معطوف شود، نه به شخصیت نویسنده.

هوکس در خانواده‌ای کارگر و در شرایط جداسازی نژادی رشد کرد. تجربه‌ی زندگی در جامعه‌ای تبعیض‌آمیز و تحصیل در مدارس تفکیک‌شده تأثیر عمیقی بر اندیشه‌ها و آثار او گذاشت. او تحصیلات خود را در دانشگاه استنفورد و سپس دانشگاه ویسکانسین ادامه داد و بعدها دکترای ادبیات خود را از دانشگاه کالیفرنیا دریافت کرد.

او نزدیک به ۴۰ کتاب و صدها مقاله منتشر کرد و از نخستین متفکرانی بود که به پیوند میان نژاد، سرمایه‌داری و جنسیت پرداخت. کتاب آیا من زن نیستم؟ زنان سیاه‌پوست و فمینیسم از مهم‌ترین آثار او به شمار می‌رود. بل هوکس سال‌ها در دانشگاه‌های مختلف آمریکا تدریس کرد و در سال ۲۰۱۴ مؤسسه‌ی بل هوکس را بنیان گذاشت. او در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۱ در ۶۹سالگی درگذشت، اما آثارش همچنان از منابع مهم مطالعات فمینیستی و فرهنگی محسوب می‌شوند.