کتاب شخصیت شناسی تاریخ معاصر

کتاب شخصیت شناسی تاریخ معاصر نوشته یعقوب توکلی است. کتاب شخصیت شناسی تاریخ معاصر را انتشارات معارف برای معرفی بعضی از مشهورترین اندیشمندان معاصر منتشر کرده است.

درباره کتاب شخصیت شناسی تاریخ معاصر

کسانی که علاقمند به مطالعه تاریخند یا در عرصه تاریخ و تاریخ‌نگاری به تدریس و تحقیق اشتغال دارند، با مجموعه‌ای از مباحث و مسایلی که از نگاه‌ها و زوایای مختلف طرح شده، مواجه می‌شوند. این تنوع مباحث، باعث پیچیدگی و گاهی ابهام در فهم مسایل و رخدادهای تاریخی شده است. بخصوص در موضوع انقلاب اسلامی این مسأله کاملاً روشن و قابل درک است؛ از این رو آگاهی و شناسایی منابع و متون و همچنین شخصیت‌های تأثیرگذار مربوط به تاریخ معاصر و انقلاب اسلامی ضرورت می‌یابد. لذا فردی که می‌خواهد در این عرصه و وادی قدم بگذارد، اولین مسأله شناخت دیدگاه‌ها و مشرب‌ها و صورت‌بندی‌های مختلف تاریخی است. این کتاب با معرفی مهم‌ترین چهره‌های معاصر برای شناخت تاریخ به مخاطب اندیشمند کمک می‌کند. 

خواندن کتاب شخصیت شناسی تاریخ معاصر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان به تاریخ معاصر ایران پیشنهاد می کنیم.

بخشی از کتاب شخصیت شناسی تاریخ معاصر

بعضی‌ها معتقد هستند که شیخ فضل‌الله به باطن جریان روشنفکری سکولار مشروطیت پی برده بود.

بله، این موضوع صحیحی است. این مسأله در مورد شیخ فضل‌الله نوری صادق است. شیخ فضل‌الله به باطن جریان روشنفکری سکولار نزدیک شده است، همچنان که شاید برای بسیاری این اتفاق بیفتد، مانند شهید مطهری در دوره اخیر به این درک رسیده بود که این جریان‌ها اساساً با اسلام در تضاد هستند و دشمنی دیرین با اسلام دارند. بنابراین جریان مشروطه برای مشروطه‌خواهان محملی برای حذف و کنار گذاشتن اسلام است و شیخ فضل‌الله در برابر جریان روشنفکری ایستادگی کرد. شما اگر سیر فکری روشنفکران را قبل از شیخ فضل‌الله ببینید متوجه خواهید شد گفتمان روشنفکران، گفتمان اسلام زدایانه است، بعد از شیخ فضل‌الله هم می‌بینید کاملاً گفتمان اسلام‌زدایانه در میان روشنفکران حاکم بوده است. زمانی که روشنفکران سکولار با طرح مشروطه به حاکمیت قوانین عرفی رسیدند و مدعی بودند که باید عُرف را حاکم کنند و شرع را کنار بگذارند، شیخ فضل‌الله مسأله را به خوبی درک کرده بود. واکنش‌های او میزان حساسیت این مرد بزرگ را نشان می‌داد. شیخ چون تقابل روشنفکران سکولار را با شرع دیده بود روی قانونی بودن شرع تأکید دارد. جدال شیخ با روشنفکران بحث انتخاب عُرف و شرع را در آن زمان جدی می‌کند. مجموعه‌هایی که ماهیتاً شیخی و یا بابی مذهب بودند مانند تقی‌زاده و یا بابی مسلک بودند هر چه زمان بگذرد فاصله آنان از دین بیشتر می‌شود و در این میان افرادی مانند پیرم‌خان ارمنی به مراکز تصمیم گیری نزدیک می‌شوند و به تسهیل روند حاکم شدن قوانین عُرف کمک می‌کنند.

بنابراین معتقدم آنچه در زندگی شیخ فضل‌الله به وقوع پیوسته است، صرف نظر از تمام آن چیزی است که ممکن است در برخی قضاوت‌های جزئی تاریخی نوشته شده باشد. متأسفانه تاریخ را روشنفکران یا طرفداران پهلوی نوشتند. تقریباً نخستین کسی که قبل از انقلاب جرأت کرد از شیخ فضل‌الله دفاع کند، جلال آل‌احمد است. همچنین او تنها کسی که آشکارا در نقد روشنفکران و بیان خیانت آنها کتاب نوشت. به این ترتیب مظلومیت شیخ فضل‌الله در تاریخ نگاری قبل از انقلاب ادامه دارد. البته کمتر کسی جرأت می‌کرد از چنین شیخصیتی که مورخان روشنفکر یا طرفدار پهلوی از شیخ فضل‌الله به عنوان مدافع استبداد ساختند، دفاع کند، اما نکته مهم اینجاست که باطن جریان مشروطه‌خواه و انجمن‌های مخفی را شیخ به صورت دقیق شناخت و می‌دانست که مسائلی که این افراد مطرح می‌کنند با هیچ کدام از مبانی شرع تطبیق ندارد. نکته جالب اینجاست که احسان یارشاطر در همان کتابش می‌گوید: «بزرگترین امتیازی که شیخ فضل‌الله از روشنفکران سکولار گرفت، این بود که به روشنفکران قبولاند که مذهب رسمی ایران شیعه اثنی‌عشری باشد.» این سخن به این معناست که این امتیاز را شیخ فضل‌الله نوری از روشنفکران سکولار گرفت، در حالی که جریان روشنفکری به مذهب اثنی‌عشری اعتقادی نداشتند و نمی‌خواستند چنین امری را بپذیرند. در واقع ایستادگی شیخ فضل‌الله است که این مسأله را به نتیجه می‌رساند. معتقدم شیخ فضل‌الله علاوه بر آن‌که روحیه ایستادگی برای شرع و اسلام را دارد این ایستادگی همراه با معرفت و شناخت دشمن نیز هست.