کتاب رؤیای ناتمام؛ بررسی سیاست خارجی آیت‌الله هاشمی رفسنجانی

شخصیت آیت‌الله هاشمی رفسنجانی با تاریخ ایران و حوادث آن، چه پیش از پیروزی انقلاب اسلامی و چه پس از آن گره خورده است. به‌جرئت می‌توان گفت هیچ رخداد سیاسی مهمی را پس از انقلاب اسلامی نمی‌توان سراغ گرفت که هاشمی رفسنجانی در آن حضور نداشته یا ایفای نقش نکرده باشد. به‌همین‌خاطر همواره پیرامون شخصیت وی رمزورازهای بسیاری وجود داشته است که از روزنامه‌نگاران گرفته تا تحلیلگران سیاسی به دنبال کشف آن بوده‌اند. حتی اشارات رمزورازآلود وی نیز در کتاب‌های خاطرات خود نتوانسته هنوز بسیاری از این گره‌ها را باز نماید. به‌همین‌خاطر نوشتن پیرامون او و سیاست‌هایش حتی با گذشت زمان طولانی از زمان ریاست‌جمهوری‌اش، همچنان جذاب و خواندنی است. به‌همین‌خاطر است که گاه «امیرکبیر ایران» و «سردار سازندگی» شده است و گاه «عالیجناب سرخ پوش» هدف این کتاب بررسی سیاست خارجی ایران در سال های ۱۳۶۸ تا ۱۳۸۶ است. سال‌هایی که در آن سنگ بنای تنش‌زدایی در روابط خارجی ایران گذاشته شد. دوره‌ای که به اشکال مختلف سرنوشت سیاست خارجی ایران در سال‌های بعد را رقم زد و دوره‌های ریاست‌جمهوری مختلف را متأثر از خود ساخت؛ تا جایی که خیلی‌ها راه و روش آقایان خاتمی و روحانی را همان مسیر آیت‌الله هاشمی رفسنجانی می‌دانند. بنابراین فهم این دورهٔ تاریخی می‌تواند به درک دوره‌های پس از آن کمک شایانی نماید. آنچه این کتاب را از سایر آثار مشابه متمایز می‌سازد، سه نکتهٔ کلیدی آن است: نخست اینکه تلاش شده برخلاف آثار منتشر شدهٔ پیشین در رخدادهای مختلف تاریخی دیدگاه‌ها و اظهارنظرهای آیت‌الله هاشمی تا جایی که امکان آن وجود داشته است نقل قول شود. دوم اینکه صرفاً به سیاست خارجی ایران در مقطع مذکور پرداخته نشود و شرایط و اوضاع و احوال سیاسی کشور و واکنش‌ها نسبت به حوادث مختلف نیز توضیح داده شود. سوم اینکه اول بسترهای جامعه در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی، نظامی و اجتماعی و نیز شرایط منطقه و جهان تشریح گردد و آنگاه به اصول و سیاست خارجی آیت‌الله اکبر هاشمی رفسنجانی پرداخته شود. این کار کمک خواهد کرد تا شرایط زمانه و مقدورات و محذورات ملی و بین‌المللی بهتر درک گردد. عموماً آثاری که به سیاست خارجی ایران یا دوره‌های ریاست‌جمهوری مختلف پرداخته‌اند با ذکر یک مقدمه یا بحث نظری وارد اصول سیاست خارجی دولت‌های موردنظر شده و اجرای آن را رصد کرده‌اند. لذا خواننده کمتر این فرصت را پیدا می‌کند تا در مسند قضاوت صحیح و عادلانه نشسته و بتواند سیاست خارجی ایران را نقد کند و اثر حاضر با نگاه متفاوتش در این دسته از کتاب‌ها قرار ندارد.