کتاب جریان های تصوف در آسیای مرکزی

احمد پاکتچی( -۱۳۴۲)، پژوهشگر تاریخ اسلام است.

این کتاب، بررسی تصوف در پنج کشور قرقیزستان، قزاقستان، ترکمنستان، تاجیکستان و ازبکستان است که در پنج بخش به موضوعاتی همچون: «زمینه های پیدایی تصوف»، «زهد و تصوف در عصر طاهریان و سامانیان»، «تصوف در آسیای مرکزی در عصر پیش از چغتایی»، «حیات صوفیه در عصر چغتایی و ازبکی» و «تحولات عصر جدید و حیات صوفیه»، پرداخته است.

در بررسی تاریخی حاضر، در گزینش شخصیت‌های مورد مطالعه، سعی بر آن است تا به کسانی پرداخته شود که یا در سلسله‌های معنوی صوفیه جای گرفته‌اند، یا به نحوی دیگر ارتباط آنان با مسیر شکل‌گیری تصوف در آسیای مرکزی به اثبات رسیده است.

در بخشی از این کتاب زیر عنوان «گروه‌های بنیادگرای سلفی» می‌خوانیم:

«...مقصود از گروه‌های بنیادگرای سلفی، مجموعه‌ای از گروه‌های مذهبی است که بسیاری از باورها و رفتارهای دینی دیگر گروه‌های مسلمان را ناشی از بدعت پنداشته، دیانت صحیح را دیانتی مبتنی بر سنت «سلف»، یعنی پیامبر اکرم(ص) و اصحاب ایشان می‌شمارند. پیروان محمد بن عبدالوهاب که به وهابیه شهرت یافته‌اند، در شمار همین گروه‌ها جای می‌گیرند، اما نباید عنوان وهابی را عنوانی شامل برای همه گروه‌های بنیادگرای سلفی قلمداد کرد. این خطایی است که در حوزه‌های گوناگون، از جمله در آسیای مرکزی به تکرار دیده می‌شود. البته این که برخی از گروه‌های سلفی آسیای مرکزی، نام وهابی را بر خود نمی‌پسندند، گاه از آن روست که اساسا پیرو محمدبن‌عبدالوهاب نیستند و گاه بدان سبب است که اصولا «وهابی» از نگاه پیروان محمدبن‌عبدالوهاب نامی ناشایست برای این گروه است که از سوی مخالفانشان بر آن‌ها اطلاق می‌گردد و آنان ترجیح بر آن دارند که خود را با نام‌هایی چون «اهل توحید» بخوانند.

درباره رابطه گروه‌های صوفیه و گروه‌های سلفی، همین اندازه کافی است که گفته شود، سلفیان، بسیاری از افکار و اعمال صوفیه را ناشی از بدعت می‌شمارند و بزرگترین شیوخ صوفیه را به انتقاد می‌گیرند. بدین ترتیب می‌توان تصور کرد که در شرایط همجواری، رقابت میان مبلغان صوفیه و سلفیه، بالقوه و گاه بالفعل رقابتی خصمانه است...»