کتاب هویت های مرگبار

کتاب هویت‌ های مرگبار (In the Name of Identity)، نوشته امین معلوف و ترجمه عبدالحسین نیک‌ گهر، تحلیلی از مسئله‌ی هویت در جهان معاصر ارائه می‌دهد. نویسنده که میان لبنان و فرانسه و میان زبان‌ها و سنت‌های مختلف زیسته است، از تجربه‌ی زیسته‌ی خود برای طرح پرسش‌هایی درباره‌ی تعلق، مهاجرت، دین، ملیت و خشونت جمعی استفاده می‌کند. در این اثر، بحران هویت، تعارض تعلق‌های چندگانه و نقش آن‌ها در شکل‌گیری تعصب‌ها و جنگ‌ها بررسی شده است. نشر نی در سال ۱۳۸۹ این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب هویت های مرگبار اثر امین معلوف

کتاب هویت‌ های مرگبار با روایت‌های شخصی امین معلوف آغاز می‌شود؛ نویسنده‌ای که میان لبنان و فرانسه، میان زبان عربی و فرانسوی و سنت‌های مسیحی و جهان عرب زندگی کرده است. او از پرسشی ظاهراً ساده ـ اینکه خود را بیشتر لبنانی می‌داند یا فرانسوی ـ آغاز می‌کند و آن را به مدخلی برای واکاوی مفهوم هویت، تعلق و خشونت تبدیل می‌کند. در این کتاب، هویت نه یک برچسب ثابت، بلکه ترکیبی یگانه از مؤلفه‌های پرشمار معرفی شده است که در طول زندگی شکل می‌گیرند و تغییر می‌کنند. کتاب هویت‌ های مرگبار در چهار بخش، از «هویت من، تعلق‌های من» تا بحث مهاجرت، اقلیت‌ها، دنیای عرب، نسبت اسلام و تجدد و شکاف شمال و جنوب مدیترانه پیش رفته است.

امین معلوف در این کتاب با مثال‌هایی از لبنان، یوگسلاوی سابق، رواندا، اروپا و آمریکا نشان داده است که چگونه تقلیل هویت به یک تعلق واحد ـ قومی، دینی یا ملی ـ می‌تواند زمینه‌ساز قتل‌عام و پاکسازی قومی شود. او در عین نقد تعصب‌های دینی و قومی، به نقش ساختارهای سیاسی، تجربه‌ی استعمار، نابرابری‌ها و احساس تحقیر نیز پرداخته است. کتاب هویت‌ های مرگبار با زبانی روشن و استدلالی، هم به تجربه‌ی مهاجران و مرزنشینان پرداخته و هم به پرسش‌های دشوار درباره‌ی اسلام، مسیحیت، کمونیسم، ناسیونالیسم و جهانی‌سازی. نویسنده در این کتاب هم از خطر هویت‌های مرگبار سخن گفته است، هم بر امکان شکل‌دادن به درکی چندگانه، سیال و مسئولانه از هویت تأکید کرده است.

خلاصه کتاب هویت های مرگبار

کتاب هویت‌ های مرگبار از یک تجربه‌ی شخصی آغاز می‌شود: نویسنده‌ای لبنانی‌‌ـ‌فرانسوی که از او می‌پرسند «بیشتر لبنانی هستی یا فرانسوی؟» و او پاسخ می‌دهد «هم این و هم آن». از این نقطه، امین معلوف مفهوم هویت را به‌عنوان ترکیبی یگانه از زبان، دین، ملیت، طبقه، جنسیت، خاطره و زخم‌های تاریخی بررسی می‌کند و نشان می‌دهد چگونه جوامع و گفتمان‌ها افراد را وادار می‌کنند تنها یک تعلق را انتخاب کنند و بقیه را انکار کنند.

کتاب هویت‌ های مرگبار با مثال‌هایی از لبنان، بوسنی، رواندا، مهاجران الجزایری در فرانسه، ترک‌تباران آلمان و اقلیت‌های دینی و قومی، نشان می‌دهد چگونه احساس تحقیر، طرد و تهدید می‌تواند یک مؤلفه‌ی هویتی را متورم کند و آن را به پرچم جنگ و قتل‌عام تبدیل کند. نویسنده در ادامه به دنیای عرب، نسبت اسلام و تجدد، نقش استعمار، جهانی‌سازی و وضعیت مهاجران می‌پردازد و بر ضرورت درکی تازه از هویت که بر ترکیب، گفت‌وگو و دوجانبگی استوار است، تأکید می‌کند.

چرا باید کتاب هویت های مرگبار را بخوانیم؟

کتاب هویت‌ های مرگبار امکان فهمی عمیق‌تر از واژه‌ی پرکاربرد هویت را فراهم می‌کند؛ فهمی که از برچسب‌های ساده فراتر می‌رود و به تجربه‌ی زیسته، تاریخ، سیاست و احساس تحقیر و تعلق گره می‌خورد. این اثر کمک می‌کند بحران‌های قومی، دینی، مهاجرتی و خشونت‌های جمعی نه‌فقط به‌عنوان اخبار، بلکه به‌عنوان فرایندهایی هویتی و قابل‌تحلیل دیده شوند.

خواندن کتاب هویت های مرگبار را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب هویت‌ های مرگبار به کسانی پیشنهاد می‌شود که به موضوعاتی مانند هویت، مهاجرت، دین، تعصب، خشونت جمعی، دنیای عرب، جهانی‌سازی و نسبت فرهنگ‌ها علاقه‌مند هستند؛ به‌ویژه به دانشجویان علوم انسانی و اجتماعی، فعالان فرهنگی و کسانی که میان چند فرهنگ یا چند تعلق زندگی می‌کنند.

درباره امین معلوف

امین معلوف نویسنده‌ای لبنانی‌تبار و فرانسوی است که در سال ۱۹۴۹ به دنیا آمده و از سال ۱۹۷۶ در فرانسه زندگی می‌کند. زبان مادری او عربی است، اما آثارش را به فرانسوی می‌نویسد و نوشته‌هایش به بیش از ۴۰ زبان ترجمه شده‌اند. از مهم‌ترین آثارش کتاب جنگ‌های صلیبی از نگاه اعراب و رمان صخره‌ی تانیوس است که برایش در سال ۱۹۹۳ جایزه‌ی گنکور را دریافت کرد. معلوف عضو فرهنگستان فرانسه است و از سال ۲۰۲۳ دبیر دائمی آن است.

معلوف در بیروت و در محله‌ی بدارو بزرگ شد و در دانشگاه سن‌ژوزف در رشته‌های جامعه‌شناسی و اقتصاد تحصیل کرد. او فعالیت حرفه‌ای خود را با روزنامه‌نگاری آغاز کرد، اما با شروع جنگ داخلی لبنان به پاریس مهاجرت کرد. آثار او ترکیبی از تاریخ، فرهنگ و روایت‌های انسانی‌اند و اغلب بر گفت‌وگوی میان فرهنگ‌ها و مدارا تأکید دارند.

دنیای بی‌سامان،‌ برادران غریب، آوارگان، عشق بعید و مادر آدریانا از دیگر کتاب‌های ترجمه‌شده از او به فارسی هستند.

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

معلوف در سال ۲۰۱۰ جایزه‌ی پرنس آستوریاس را گرفت. در سال ۲۰۲۰ رئیس‌جمهور فرانسه نشان ملی لیاقت را به او اعطا کرد. در سال ۲۰۲۱ نیز به‌عنوان نویسنده‌ی بین‌المللی انجمن سلطنتی ادبیات انتخاب شد و در سال ۲۰۲۵ جایزه‌ی ادبی FIL در زبان‌های رمانس را در نمایشگاه بین‌المللی کتاب گوادالاخارا دریافت کرد.

چه نسخه‌های دیگری از این کتاب در ایران منتشر شده است؟

نشر ققنوس نیز در سال ۱۳۸۲ با همین عنوان و با ترجمه‌ی م‍رت‍ض‍ی‌ ث‍اق‍ب‌ف‍ر این کتاب را منتشر کرده است.

بخشی از کتاب هویت های مرگبار

«از من نخواهید که یک بار دیگر از نو مفهوم هویت را تعریف کنم. از زمان «خودت را بشناس» سقراط تا به فروید، با گذار از بسیاری از فلاسفه بزرگ، هویت، پرسش اصلی فلسفه است؛ برای دست و پنجه نرم کردن از سر نو با این مفهوم، به صلاحیت بیش‌تر و نیز به جسارت بیش‌تر نیاز است که من آن را ندارم. هدفی که برای خودم در این جستار تعیین کرده‌ام بسیار ساده و متواضعانه است: سعی کنم بفهمم چرا امروزه این همه اشخاص به نام هویت دینی، قومی یا ملی‌شان مرتکب جنایت می‌شوند. آیا در آغاز تاریخ نیز چنین بوده است، یا این‌که این از واقعیت‌های خاص عصر ما است؟ سخنانم گاهی خیلی ابتدایی به نظر خواهند آمد. چون که بنا دارم تفکرم را با آرامش و با حوصله تمام به صادقانه‌ترین وجه ممکن، بدون توسّل به هیچ نوع زبانِ پیچیده و نامفهوم مطرح کنم.»