کتاب زمان و حکایت (کتاب سوم)

کتاب زمان و حکایت (کتاب سوم) (Temps et Récit vol 3) نوشته پل ریکور و ترجمه مهشید نونهالی، بحث سه‌گانه‌ی زمان، تاریخ و داستان را به مرحله‌ای می‌رساند که در آن مسئله فقط تعریف زمان نیست، بلکه نسبت تجربه‌ی انسانی با روایت و امکان بازتصویرسازی آن مطرح می‌شود. ریکور در این بخش از آوگوستینوس، ارسطو، هوسرل، کانت و هایدگر کمک می‌گیرد تا نشان دهد زمان هم در اندیشه و هم در حکایت به مسئله‌ای پرتنش تبدیل می‌شود. این رساله‌ی فلسفی را نشر نی منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب زمان و حکایت (کتاب سوم)

کتاب زمان و حکایت (کتاب سوم) نوشته‌ی پل ریکور ادامه‌ی پروژه‌ای فلسفی است که نسبت میان زمان‌مندی و روایت را از زاویه‌ای گسترده بررسی می‌کند. این جلد با عنوان زمان نقل‌شده، بیش از هر چیز بر این پرسش متمرکز است که روایت چگونه تجربه‌ی زمان را بازتصویرسازی می‌کند و آیا می‌تواند به مسئله‌هایی پاسخ دهد که در فهم زمان پدید می‌آیند. ریکور بحث را از سطح تعریف‌های ساده فراتر می‌برد و نشان می‌دهد که زمان نه فقط موضوعی برای سنجش و ترتیب‌دادن رویدادها، بلکه مسئله‌ای برای آگاهی، تاریخ، حافظه، گذشته و خوانش است.

جلد حاضر از دو بخش تشکیل شده است. در بخش نخست، ریکور به مسئله‌ی زمان‌مندی می‌پردازد و گفت‌وگویی فشرده میان آوگوستینوس و ارسطو، سپس هوسرل، کانت و هایدگر شکل می‌دهد. فصل‌هایی مانند زمان روح و زمان جهان، زمان شهودی یا زمان نامرئی و زمان‌بودگی، تاریخ‌بودگی، درون‌زمان‌بودگی نشان می‌دهند که زمان از یک‌سو در تجربه‌ی درونی حس می‌شود و از سوی دیگر به جهان، حرکت، اندازه‌گیری و تاریخ گره خورده است. در این بخش، کتاب فقط شرح دیدگاه‌ها نیست؛ ریکور پیوسته می‌کوشد شکاف‌ها، ناسازگاری‌ها و بن‌بست‌های هر نظریه را آشکار کند.

کتاب زمان و حکایت (کتاب سوم) در بخش دوم به بوطیقای حکایت می‌رسد و نسبت تاریخ، داستان تخیلی و زمان را بررسی می‌کند. عنوان‌هایی مانند زمان تقویمی، بایگانی‌ها، سند، ردپا، واقعیت گذشته‌ی تاریخی، دنیای متن و دنیای خواننده و به‌ سوی تأویل آگاهی تاریخی نشان می‌دهند که بحث از سطح فلسفه‌ی زمان به مسئله‌ی روایت، خواندن و بازسازی گذشته کشیده می‌شود. ریکور در این مسیر می‌پرسد تاریخ چگونه به گذشته‌ی واقعی ارجاع می‌دهد، داستان تخیلی چه نسبتی با تجربه‌ی زمان دارد و خواندن چگونه میان دنیای متن و دنیای خواننده واسطه می‌شود.

خلاصه کتاب زمان و حکایت (کتاب سوم)

کتاب زمان و حکایت (کتاب سوم) بر این ایده استوار است که فهم زمان بدون توجه به روایت ناقص می‌ماند. ریکور نخست نشان می‌دهد که نظریه‌های بزرگ فلسفی درباره‌ی زمان، از آوگوستینوس تا هایدگر، هر کدام بخشی از مسئله را روشن می‌کنند اما هیچ‌کدام به‌تنهایی از تناقض‌ها و دشواری‌ها رها نیستند. 

سپس بحث را به تاریخ و داستان می‌کشاند تا نشان دهد حکایت فقط وسیله‌ی نقل رویدادها نیست، بلکه راهی برای صورت‌بندی تجربه‌ی زمان، فهم گذشته، پیوند میان حافظه و انتظار و تفسیر نسبت متن و خواننده است. در این مسیر، گذشته، سند، ردپا، تخیل و آگاهی تاریخی به محورهای اصلی بحث تبدیل می‌شوند.

چرا باید کتاب زمان و حکایت (کتاب سوم) را بخوانیم؟

دلایل خواندن زمان و حکایت (کتاب سوم) را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نسبت میان زمان، روایت، تاریخ و خوانش را در یک چارچوب فلسفی به هم پیوند می‌دهد.
• خواننده با مسئله‌ی زمان فقط به‌ عنوان یک مفهوم انتزاعی روبه‌رو نمی‌شود، بلکه آن را در پیوند با حافظه، گذشته و تجربه‌ی زیسته دنبال می‌کند.
• کتاب نشان می‌دهد تاریخ و داستان هر کدام چگونه زمان را صورت‌بندی می‌کنند و چه تفاوتی در ارجاع به واقعیت دارند.
• بحث از سند، بایگانی و ردپا برای کسانی که به فهم گذشته و آگاهی تاریخی علاقه دارند نکته‌های مهمی در بر دارد.
• این اثر برای دنبال‌کردن گفت‌وگوی ریکور با آوگوستینوس، ارسطو، هوسرل، کانت و هایدگر منبعی متمرکز و پیوسته است.
• خواندن این کتاب کمک می‌کند نقش روایت در بازتصویرسازی تجربه‌ی زمان دقیق‌تر فهمیده شود.

خواندن کتاب زمان و حکایت (کتاب سوم) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن زمان و حکایت (کتاب سوم) به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و پژوهشگران فلسفه که به مسئله‌ی زمان، پدیدارشناسی و هرمنوتیک علاقه دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند نسبت تاریخ، روایت و گذشته را دقیق‌تر بررسی کنند.
• علاقه‌مندان به آثار پل ریکور که می‌خواهند مسیر فکری او را در بحث زمان و حکایت کامل‌تر دنبال کنند.
• مخاطبانی که به پیوند میان متن، خواننده و فرایند تأویل توجه دارند.
• کسانی که از کتاب‌های فشرده و استدلالی در حوزه‌ی فلسفه و نظریه‌ی روایت استقبال می‌کنند.

درباره پل ریکور

پل ریکور (Paul Ricœur) (۱۹۱۳-۲۰۰۵)، فیلسوف، ادیب و متفکر فرانسوی بود که به عنوان یکی از ستون‌های اصلی هرمنوتیک مدرن و نظریه‌ی ادبی در قرن بیستم شناخته می‌شود. او پس از درگذشت هم‌عصران نام‌داری چون امانوئل لویناس و ولادیمیر یانکلوویچ، به عنوان پرچمدار فلسفه‌ی فرانسه شناخته می‌شد. ریکور که دانش‌آموخته‌ی دانشگاه سوربن و دارای دو مدرک دکترای مجزا در رشته‌های فلسفه و ادبیات بود، در منظومه‌ی فکری خود رویکرد توصیفیِ پدیدارشناسی را با افق‌های تأویلیِ هرمنوتیک پیوند زد و دایره‌ی وسیعی از مباحث علوم انسانی - از ماهیت زبان، متن و معنا گرفته تا فلسفه‌ی کنش، عنصر ذهنی و تأثیر حضور دیگری - را کالبدشکافی کرد.

دوران اسارت در جریان جنگ جهانی دوم، نقطه‌ای نمادین در زیست فکری ریکور بود؛ او در زندان کتاب مهم ادموند هوسرل،، یعنی «ایده‌های راهگشا برای گونه‌ای از پدیدارشناسی» را به فرانسوی ترجمه کرد. با این حال، نخستین اثر مکتوب او «گابریل مارسل و کارل یاسپرس» بود که نشان از تأثیرپذیری عمیق او از استادش، گابریل مارسل و مفاهیمی چون هستی‌شناسی انضمامی، آزادی و امید داشت. اندکی بعد، او با انتشار کتاب «فلسفه‌ی اراده»، هویت مستقل فلسفی خود را تثبیت کرد؛ پروژه‌ای که مجلد نخست آن با نام «ارادی و غیرارادی» و مجلد بعدی آن تحت عنوان «هدفمندی و توان» (شامل دو بخش «انسان خطاکار» و «سویه‌ی شر») به بررسی ابعاد وجودی انسان پرداخت. او همچنین در سال ۱۹۵۵ با انتشار «تاریخ و حقیقت»، به واکاوی مفهوم تاریخ در ساحت هرمنوتیک نشست.

بخش دیگر زندگی ریکور، معطوف به نظریات فلسفی او در باب زبان و تأویل است که شامل آثاری چون «درباره‌ی تأویل: بحثی درباره‌ی فروید»، «اختلاف تأویل‌ها»، «استعاره‌ی زنده» و «از متن تا کنش» می‌شود. ریکور معتقد بود که فهمِ خود، تنها از طریق تفسیرِ متن‌ها و نمادهای فرهنگی ممکن است. اثر متأخر او، مجموعه‌ی سه‌جلدی «زمان و حکایت»، کاوشی در مناسبات میان روایتگری، زمانمندی و مفهوم ارسطوییِ محاکات در ادبیات و تاریخ‌نگاری است.

درباره مهشید نونهالی

مهشید نونهالی (متولد ۱۳۲۷)، مترجم فرانسوی، در شهر نور استان مازندران متولد شده است. او که خواهر رؤیا نونهالی، بازیگر سرشناس سینما و تئاتر است، از کودکی زبان فرانسه را آموخت و پس از تحصیل در مدارس فرانسوی‌زبان ماریکا و ژاندارک در تهران، عازم فرانسه شد و دکترای خود را در رشته‌ی زبان و ادبیات فرانسه از دانشگاه سوربون دریافت کرد. وی پس از بازگشت به ایران، مدتی در دانشگاه‌های تربیت مدرس و آزاد اسلامی تدریس کرد اما سپس روی کار ترجمه متمرکز شد. 

در کارنامه‌ی نونهالی می‌توان سرویراستاری دایرة‏‌المعارف هنر و ادبیات و ترجمه‌ی آثار نویسندگانی چون پل ریکور («زمان و حکایت»)، ناتالی ساروت («صداهایشان را می‏‌شنوید»، «کودکی» و «افلاک‌نما»)، ژاک دریدا («معضل‌ها») و موریس بلانشو را دید. او در سال ۱۳۹۴ برای ترجمه‌ی کتاب «نامه‌ی سرگشاده به اسکندر کبیر» برنده‌ی جایزه‌ی کتاب سال جمهوری اسلامی ایران شد.