کتاب سه گانه صندلی

کتاب سه گانه صندلی (The Chair Plays) نوشته ادوارد باند و ترجمه حمید دشتی، مجموعه‌ای از سه نمایش‌نامه‌ی تک‌پرده‌ای با نام‌های «من کسی را ندارم»، «اتاق مخفی» و «صندلی» است که نشر نی آن را منتشر کرده است. این اثر جهانی را تصویر می‌کند که در آن نظم اجتماعی، حافظه، هویت و حتی اشیای روزمره زیر فشار ترس و کنترل، معنایی تازه پیدا می‌کنند. در این سه متن، صندلی، عکس، اتاق و در زدن‌های مداوم فقط جزئیات صحنه نیستند، بلکه به مرکز تنش و اضطراب بدل می‌شوند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سه گانه صندلی

کتاب سه گانه صندلی نوشته‌ی ادوارد باند سه نمایش‌نامه را در کنار هم قرار می‌دهد که هم از نظر فضا و هم از نظر دغدغه‌های فکری به یکدیگر پیوند دارند. هر سه متن در جهانی نزدیک به فروپاشی می‌گذرند؛ جایی که ساختارهای سیاسی و اجتماعی بر زندگی خصوصی سایه انداخته‌اند و آدم‌ها در میان ترس، نظارت، کمبود و فراموشی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. در این مجموعه، زبان شخصیت‌ها آگاهانه از جنس زندگی روزمره است و از دل موقعیت‌های مرگ‌وزندگی بیرون می‌آید، نه از میل به نمایش‌دادن احساسات پررنگ و نمایشی.

کتاب سه گانه صندلی فقط مجموعه‌ای از سه متن صحنه‌ای نیست، بلکه طرحی از یک جهان مشترک است؛ جهانی که در آن گذشته پاک شده، اسناد شخصی از میان رفته و آدم‌ها برای حفظ کم‌ترین نشانه‌های هویت خود به اشیا، خاطره‌ها و جایگاه‌های کوچک پناه می‌برند. در نمایش‌نامه‌ی «من کسی را ندارم» یک خانه، دو صندلی و ورود غریبه‌ای خسته کافی است تا ترس، مالکیت، حافظه و خشونت پنهان آشکار شود. در «اتاق مخفی» نیز پناه‌دادن به یک فراری، گفت‌وگویی را شکل می‌دهد که از سطح بقا فراتر می‌رود و به مسئله‌ی گناه، جنگ، مهاجرت و امکان همدلی می‌رسد. «صندلی» هم در امتداد همین فضا، اشیای معمولی را به نشانه‌هایی از نظم، حذف و اضطراب بدل می‌کند. 

درام‌های ادوارد باند از نظر حال‌وهوا تیره و فشرده‌اند، اما تمرکزشان فقط بر ویرانی بیرونی نمی‌ماند؛ بلکه نشان می‌دهند چگونه زبان، خاطره و رابطه‌های انسانی در شرایط بحران تغییر شکل می‌دهند.

خلاصه نمایشنامه سه گانه صندلی

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

کتاب سه گانه صندلی سه موقعیت نمایشی را دنبال می‌کند که همگی در آینده‌ای آشفته رخ می‌دهند. در «من کسی را ندارم» زوجی در خانه‌ای کنترل‌شده زندگی می‌کنند و ورود مردی که ادعا می‌کند برادر زن است، تعادل شکننده‌ی خانه را به‌هم می‌زند؛ تا جایی که صندلی، عکس و حتی جای اشیا به مسئله‌ای حیاتی تبدیل می‌شود. 

در «اتاق مخفی» زنی به مهاجری فراری پناه می‌دهد و گفت‌وگوی میان آن‌ها کم‌کم گذشته‌ای خشونت‌بار و تجربه‌ای تکان‌دهنده از جنگ را آشکار می‌کند. متن‌ها در کنار هم از ترس، حذف گذشته، فروپاشی اعتماد و تلاش آدم‌ها برای نگه‌داشتن معنای انسان‌بودن حرف می‌زنند.

چرا باید کتاب سه گانه صندلی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب سه گانه صندلی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تصویری فشرده از جامعه‌ای بحران‌زده ارائه می‌دهد که در آن زندگی روزمره زیر فشار ترس و کنترل تغییر کرده است.
• خواننده می‌تواند ببیند چگونه اشیای ساده‌ای مثل صندلی، عکس یا یک اتاق به نشانه‌های هویت، مالکیت و حافظه تبدیل می‌شوند.
• این اثر برای شناخت بخشی از جهان نمایشی ادوارد باند اهمیت دارد، به‌ویژه در دوره‌ای که او آینده و امکان فروپاشی اجتماعی را محور کار خود قرار داده است.
• گفت‌وگوهای نمایش‌نامه‌ها نشان می‌دهند خشونت فقط در صحنه‌های آشکار رخ نمی‌دهد، بلکه در زبان، سکوت و رابطه‌های روزمره هم حضور دارد.

خواندن کتاب سه گانه صندلی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب سه گانه صندلی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به نمایش‌نامه‌هایی که در فضاهای بسته و پرتنش پیش می‌روند.
• خوانندگانی که به موضوع‌هایی مثل فروپاشی اجتماعی، حذف حافظه و کنترل سیاسی علاقه دارند.
• دانشجویان و پژوهشگران تئاتر که می‌خواهند با بخشی از آثار متأخر ادوارد باند آشنا شوند.
• مخاطبانی که از متن‌های شخصیت‌محور با گفت‌وگوهای فشرده و موقعیت‌های ناآرام لذت می‌برند.
• کسانی که می‌خواهند نسبت میان خشونت جمعی و زندگی خصوصی را در قالب نمایش‌نامه دنبال کنند.

درباره ادوارد باند

ادوارد باند (Edward Bond) (۱۹۳۴ - ۲۰۲۴) نمایش‌نامه‌نویس، کارگردان تئاتر، شاعر و نظریه‌پرداز بریتانیایی بود. او با نگارش بیش از ۵۰ نمایش‌نامه، از تأثیرگذارترین و در عین حال جنجالی‌ترین چهره‌های تئاتر معاصر بریتانیا به شمار می‌رفت. باند با اجرای نمایش‌نامه‌ی «نجات‌یافته» در سال ۱۹۶۵ به شهرتی جهانی دست یافت؛ اثری در نقد و نمایش صریح خشونت عریان که مقاومت او در برابر سانسور آن، سرانجام به لغو قانون سنت دیرینه‌ی سانسور تئاتر در بریتانیا انجامید.

ویژگی اصلی آثار باند، نقد رادیکال ساختارهای سیاسی و سرمایه‌داری و ارائه‌ی نظریه‌های نو در درام‌نویسی بود. از مطرح‌ترین نمایش‌نامه‌های او می‌توان به «لیر»، «راه باریک به شمال دور»، «دریا»، «احمق» و «بازسازی» اشاره کرد. او در عرصه‌ی سینما نیز به‌ عنوان فیلم‌نامه‌نویس فعالیت داشت و برای نگارش فیلم‌نامه‌ی «آکوردئون» نامزد دریافت جایزه‌ی اسکار شد.

بخشی از کتاب سه گانه صندلی

«جون: همین‌جا بایست. (عروسک را روی صندلی می‌نشاند.)
عروسک: من برای دزدی نیومدم.
جون: انتظار داری همچین چیزی رو باور کنم؟
عروسک: آره.
جون: پس برای چی اومدی تو خونۀ من؟
عروسک: اگه برای دزدی اومده بودم تسلیم‌تون نمی‌شدم، جلوتون درمی‌اومدم. من از شما قوی‌ترم.
جون: بشین اون‌جا.
عروسک: می‌خواین سربازها رو خبر کنین؟
جون: راه فراری نداری. فقط یه در اون‌جاست که محکم‌تر از اونیه که بتونی بشکونیش.
عروسک: به‌تون گفتم که برای دزدی نیومدم.
جون: طبقۀ بالا تو اتاقم بودی. پنجره رو شکوندی اومدی تو دیگه. چفت‌شو شکوندی و پریدی تو.»