کتاب ویتسک

کتاب ویتسک نوشته‌ی گئورگ بوشنر با ترجمه‌ی محمود حدادی روایتی تیره، فشرده و تکان‌دهنده از فروپاشی یک سرباز فقیر در دل مناسبات خشن اجتماعی است. این نمایشنامه بخشی از مجموعه‌ی «نمایشنامه‌های بیدگل؛ اروپایی» است و نشر بیدگل آن را منتشر کرده است. متن با یادداشت مفصل مترجم و بخشی از سخنرانی فریدریش دورنمات درباره‌ی بوشنر و مسئله‌ی علیت آغاز می‌شود و سپس به خود نمایشنامه و در پایان به شرح صحنه‌به‌صحنه و توضیح‌های دراماتورژیک می‌رسد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ویتسک

کتاب ویتسک نمایشنامه‌ای است از گئورگ بوشنر که بر پایه‌ی ماجرای واقعی مردی فقیر و کارگر در لایپزیک نوشته شده است؛ مردی که در تنگنای فقر و تحقیر و اختلال روانی، معشوقه‌اش را می‌کشد و اعدام می‌شود. بوشنر با تکیه‌بر گزارش‌های پزشکی دکتر کلاروس و اسناد پرونده، این سرگذشت را به اثری نیمه‌مستند تبدیل کرده است که در آن مسئله‌ی «گناه فردی» در برابر «شرایط اجتماعی» از نو تعریف می‌شود. کتاب ویتسک در نسخه‌ی بیدگل فقط متن نمایشنامه نیست؛ یادداشت بلند مترجم، زندگی و مبارزه‌ی سیاسی بوشنر، پیوند او با انقلاب فرانسه، فعالیتش در «انجمن حقوق انسان‌ها» و نوشتن شب‌نامه‌ی پیک هسن را نیز روایت کرده است. در همین بخش نشان داده شده که چگونه زبان گفتاری، گویش محلی، و تمرکز بر شخصیت‌های فرودست، ویتسک را به اثری پیش‌رس در نسبت با ناتورالیسم و حتی اکسپرسیونیسم بدل کرده است. کتاب ویتسک در ادامه با بخشی از سخنرانی فریدریش دورنمات درباره‌ی بوشنر و نسبت ادبیات، علم و علیت همراه شده است؛ متنی که از کانت و مارکس تا بحران‌های جهان مدرن را در پرتو نام بوشنر مرور می‌کند. در پایان کتاب ویتسک، شرح صحنه‌به‌صحنه، توضیح درباره‌ی بینامتنیت با کتاب مقدس، نمایشنامه‌ی نظامیان یاکوب لنس و تحلیل ساختار و زبان اثر آمده است و خواندن نمایشنامه را در بستری تاریخی، فلسفی و ادبی قرار می‌دهد.

خلاصه کتاب ویتسک

نمایشنامه‌ی ویتسک سرگذشت فرانتس ویتسک، سرباز حرفه‌ای فقیر و فرودستی است که برای گذران زندگی، هم‌زمان چند کار خرد انجام می‌دهد: چوب‌بری در جنگل، سلمانی‌گری برای سروان و شرکت در آزمایش‌های پزشکی دکتری که او را ماه‌ها فقط با نخود تغذیه می‌کند. فشار فقر، تحقیر دائمی، استثمار بدن و ذهن، و توهمات مذهبی و کیهانی، روان او را به‌تدریج فرسوده می‌کند. در مرکز کتاب ویتسک رابطه‌ی او با ماری قرار دارد؛ زنی فقیر که از او پسری دارد و زیر بار تنگدستی و وسوسه‌ی «یال و کوپال» سرطبال دسته‌ی موسیقی، به او خیانت می‌کند. ویتسک میان عشق، غیرت، احساس گناه و هذیان‌های آخرالزمانی سرگردان است و صداهایی درونی او را به سوی خشونت می‌رانند. نمایشنامه این سقوط را در ۲۹ صحنه‌ی کوتاه و تکه‌تکه دنبال می‌کند و در کنار آن، بی‌رحمی ساختارهای نظامی، پزشکی، قضایی و مذهبی را در برخورد با یک انسان فرودست عریان می‌سازد.

چرا باید کتاب ویتسک را بخوانیم؟

ویتسک تصویری فشرده از انسانی است که زیر فشار فقر، تحقیر و آزمایش‌گری علمی خرد می‌شود و در مرز جنون و مسئولیت اخلاقی قرار می‌گیرد. این کتاب امکان می‌دهد رابطه‌ی میان جرم، بیماری، طبقه‌ی اجتماعی و قدرت دیده شود و هم‌زمان با یادداشت‌های تحلیلی‌اش، جایگاه بوشنر در تاریخ نمایشنامه‌نویسی و پیوند اثر با سیاست، فلسفه و روان‌کاوی روشن‌تر شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

ویتسک به علاقه‌مندان تئاتر و نمایشنامه، دانشجویان ادبیات نمایشی، مطالعات تئاتر و فلسفه‌ی هنر، و کسانی که به موضوعاتی مانند فقر، خشونت ساختاری، روان‌پریشی، تاریخ اندیشه‌ی اجتماعی و نسبت علم و ادبیات حساس‌اند پیشنهاد می‌شود؛ همچنین برای گروه‌های اجرایی که به سراغ متون کلاسیک مدرن می‌روند خواندنی است.

بخشی از کتاب ویتسک

«ویتسک در دوره‌ای از تاریخ ادبیات آلمان به قلم آمده است که «پیش‌درآمد انقلاب اجتماعی ۱۸۴۸» نام دارد و تاریخی را دربر می‌گیرد که شکست انقلاب جمهوری‌خواهانهٔ فرانسه در ۱۸۱۵ تا جنبش‌های اجتماعی ماه مارس ۱۸۴۸ شاخصهٔ آن است. نویسندگان این دوره، متأثر از آرمان‌های سیاسی انقلاب فرانسه، به طرح دغدغه‌های اجتماعی و سیاسی پرداختند. واقع‌گرایی ویتسک در ضمن از مکتب ناتورالیسم هم که بعدها در آلمان رایج شد، پیشاپیش نشانه‌هایی دارد. به‌کارگیری زبان روزمره و گویش محلی از مشخصه‌های ادبیات ناتورالیستی به‌شمار می‌روند و از نبوغ بوشنر است که این شیوه را نیم قرن پیش‌تر در نمایشنامهٔ ویتسک به کار گرفته است. از دیگر ویژگی بوشنر این که رویدادهای عینی را دست‌مایهٔ الهام می‌کرد. همین نمایشنامهٔ ویتسک مانند نوولای لنس اثری نیمه‌مستند است، زیرا زندگی شخصیتی واقعی به نام ویتسک را بازگو می‌کند. و او بینوامردی بود چهل‌ویک‌ساله، اهل شهر لایپزیک و از نوجوانی گذران زندگی‌اش با کار فصلی و شغل‌هایی مانند نوکری، آرایشگری و بهیاری. وی در تنگنای فقر وقتی به خیانت معشوقهٔ خود پی می‌برد، او را با چاقو می‌کشد. قتل در تابستان ۱۸۲۱ روی می‌دهد و در زمستان ۱۸۲۴، ویتسک را با حکم اعدام گردن می‌زنند. البته چند روزی از دستگیری او نگذشته بود که یکی از کارفرمایان پیشینش طی یادداشتی در روزنامهٔ محلی شهادت می‌دهد که این کارگرش گهگاه به اختلال حواس دچار می‌شده.»