کتاب سیاهکل

کتاب سیاهکل نوشته محمد رضایی‌راد، نمایشنامه‌ای است که نشر بیدگل آن را منتشر کرده است. این اثر یک دیدار عاشقانه را در شبی پراضطراب در حاشیه‌ی جنگل‌های سیاهکل دنبال می‌کند، اما خیلی زود از یک قرار خصوصی فراتر می‌رود و به برخوردی میان عشق، تاریخ، حافظه و زمان بدل می‌شود. گفت‌وگوهای مهتاب و امیر، همراه با اشاره‌های مداوم به رخدادی که در اطرافشان در جریان است، فضایی می‌سازد که در آن واقعیت، خیال و امکان مدام روی هم می‌افتند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سیاهکل

کتاب سیاهکل نوشته محمد رضایی‌راد، نمایشنامه‌ای است که رخدادهایش در ۱۹ بهمن ۱۳۴۹ و در عمارتی اربابی در مسیر سیاهکل به دیلمان می‌گذرد. در مرکز اثر، مهتاب و امیر قرار دارند؛ دو جوان از دو خانواده‌ی صاحب‌نفوذ که قرار است شبی را دور از چشم دیگران کنار هم بگذرانند. اما آنچه در ظاهر یک دیدار عاشقانه است، از همان آغاز با نشانه‌های اضطراب، تأخیر، صدای تیر، حضور نیروهای نظامی و حس ناآشنایی در فضا درهم می‌آمیزد. نویسنده از همان صحنه‌های نخست روشن می‌کند که قرار نیست با بازسازی مستقیم یک واقعه‌ی تاریخی روبه‌رو باشیم، بلکه با نمایشی طرفیم که تاریخ را از زاویه‌ی امکان، خاطره و دگرگونی می‌سنجد.
کتاب سیاهکل فقط بر یک خط روایی تکیه ندارد. گفت‌وگوهای طولانی و پرتنش مهتاب و امیر، حضور شخصیت‌هایی مثل توره‌داوود و رعناجان، استفاده از گویش گیلکی، ارجاع به عهد عتیق و ترانه‌های پینک‌فلوید، همگی فضایی می‌سازند که هم زمینی است و هم وهم‌آلود. در این فضا، زمان فقط یک پس‌زمینه نیست؛ خودش به مسئله‌ی اصلی بدل می‌شود. ایده‌ی «زمان امکانی» که در حرف‌های مهتاب شکل می‌گیرد، به نمایش اجازه می‌دهد رابطه‌ی میان عشق، تاریخ و نرسیدن را به‌شکل دیگری ببیند. اثر درعین‌حال به این نکته هم می‌پردازد که رخدادهای بزرگ تاریخی فقط در مرکز ماجرا اتفاق نمی‌افتند؛ گاهی کسانی در حاشیه‌ی آن‌ها ایستاده‌اند که زندگی‌شان تا سال‌ها زیر فشار همان لحظه تغییر می‌کند. همین پیوند میان امر شخصی و امر تاریخی، حال‌وهوای کتاب را متمایز و چندوجهی کرده است.

خلاصه کتاب سیاهکل

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
مهتاب در عمارت خانوادگی‌شان منتظر رسیدن امیر است؛ جوانی که قرار بوده از جاده‌ی جنگلی خود را به او برساند. اما هرچه شب جلوتر می‌رود، این رسیدن دشوارتر و عجیب‌تر می‌شود. فاصله‌ی میان آن دو فقط فاصله‌ی مکانی نیست؛ انگار زمان هم میانشان شکاف برداشته است. در اطرافشان صدای تیراندازی، رفت‌وآمد آدم‌های مشکوک، حضور شکارچیان و نشانه‌های یک رخداد بزرگ تاریخی دیده می‌شود. کتاب سیاهکل از دل این انتظار و نرسیدن، رابطه‌ی دو شخصیت را با گذشته، با رؤیاهای سیاسی و با نیرویی بررسی می‌کند که می‌تواند مسیر زندگی را از حاشیه‌ی یک واقعه برای همیشه عوض کند.

چرا باید کتاب سیاهکل را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب سیاهکل را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب یک رخداد تاریخی را از مسیر یک دیدار ناتمام و پرتنش بازسازی می‌کند، نه از راه روایت مستقیم و خطی.
• نمایشنامه نشان می‌دهد چگونه عشق، ترس، حافظه و سیاست می‌توانند در یک شب و یک مکان به هم گره بخورند.
• خواننده با ایده‌ی «زمان امکانی» روبه‌رو می‌شود؛ مفهومی که در دل گفت‌وگوها شکل می‌گیرد و فهم ماجرا را پیچیده‌تر می‌کند.
• حضور گویش محلی، ترانه‌ها و ارجاع‌های مذهبی و تاریخی، فضای اثر را از یک گفت‌وگوی ساده فراتر می‌برد.
• این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند ببینند حاشیه‌ی یک واقعه‌ی سیاسی چگونه می‌تواند سرنوشت آدم‌ها را تغییر دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب سیاهکل به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به نمایشنامه‌هایی که تاریخ را از زاویه‌ی روابط انسانی و عاطفی بررسی می‌کنند.
• خوانندگانی که به فضاهای وهم‌آلود، جنگلی و پرتعلیق در آثار نمایشی علاقه دارند.
• کسانی که دوست دارند در یک متن نمایشی با پیوند میان زمان، حافظه و رخداد سیاسی روبه‌رو شوند.
• مخاطبانی که از گفت‌وگوهای طولانی و شخصیت‌محور لذت می‌برند.
• علاقه‌مندان به آثاری که در آن‌ها زبان محلی، ارجاع‌های فرهنگی و فضای تاریخی درهم تنیده شده است.

بخشی از کتاب سیاهکل

«مهتاب: می‌گم زمان مهمه امیر.
امیر: چی؟
مهتاب: ساعت چنده؟
امیر به ساعت خود نگاه می‌کند.
امیر: سه و نیم.
مهتاب: پس چرا ساعت من چهار‌ه؟
امیر: متوجه نمی‌شم چی می‌گی.
مهتاب: می‌گم زمان مهمه امیر.
امیر: یعنی الان که اونجا رو نردۀ ایوون نشستی داری این ‌رو زیرلب می‌گی؟
مهتاب: نه... بعدها... بعدها که به این لحظه که رو ایوون نشسته‌ بودم منتظر تو فکر می‌کنم این رو به خودم می‌گم. بعدها که این لحظه‌ها رو با خودم مرور می‌کنم متوجه می‌شم زمان مهمه امیر؛ اینکه در چه زمانی کجا باشی و یا نباشی. این آدم رو وصل می‌کنه به یک نقطه.
امیر: کدوم نقطه؟
مهتاب: به نقطه‌ای در زمان که مهمه. و این نقطه گاهی چنان پرانرژیه که آدم رو تو خودش حبس می‌کنه.
امیر: من تو زندگیم اون‌قدر از این شاخه به اون شاخه پریده‌م که نمی‌فهمم چطور می‌شه تو یه نقطه حبس شد. شاید به‌خاطر همینه که رفتم سراغ نقاشی. چون تو نقاشی نقطه نیست که اهمیت داره؛ خطه که مهمه.
مهتاب: اما در فیزیک هر نقطه در بُردار زمان اهمیت داره.»