کتاب سیاست ایلی در ایران

کتاب سیاست ایلی در ایران (ستیز روستایی و دولت جدید ۱۳۲۰‌ـ‌۱۳۰۰)، نوشته استفانی کرونین و ترجمه حمیدرضا یوسفی، پژوهشی درباره‌ی رابطه‌ی دولت پهلوی با ایلات، عشایر و جامعه‌ی روستایی ایران است و نشر بیدگل در سال ۱۴۰۴ آن را منتشر کرده است. این کتاب به درگیری‌های میان حکومت و سران ایلات می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه سیاست‌هایی مانند اسکان اجباری، خلع‌سلاح، مالیات‌گیری و تمرکز قدرتْ زندگی گروه‌های مختلف جامعه را تحت‌تأثیر قرار داد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سیاست ایلی در ایران اثر استفانی کرونین

کتاب سیاست ایلی در ایران (Tribal politics in Iran: rural conflict and the new state, ۱۹۲۱-۱۹۴۱)، نوشته‌ی استفانی کرونین، به یکی از مسائل مهم تاریخ ایران در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰ می‌پردازد: دولت تازه‌قدرت‌گرفته چگونه می‌خواست اقتدار خود را در مناطق ایلی و روستایی گسترش دهد و در این مسیر چه تصویری از ایلات و سران محلی شکل داد. نویسنده این دیدگاه رایج را بررسی می‌کند که ایلات را صرفاً مانعی بر سر راه نوسازی می‌داند و نشان می‌دهد که واقعیت بسیار پیچیده‌تر از این تصویر بوده است. در این دوره، سازش و رقابت، اجبار و منافع اقتصادی، شکاف‌های طبقاتی و اختلاف‌های درونی ایلات در کنار یکدیگر بر روابط میان دولت و جوامع محلی اثر می‌گذاشتند. فضای کتاب تحلیلی و تاریخی است و در جریان این تحلیل، تصویری روشن از کشمکش میان مرکز و پیرامون، ارتش و جامعه‌ی روستایی و نخبگان و گروه‌های فرودست شکل می‌گیرد.

کتاب سیاست ایلی در ایران در کنار سیاست‌های دولت، تحولات درون جامعه‌ی ایلی را نیز بررسی می‌کند. استفانی کرونین از یک سو به سیاست‌های رضاشاه برای خلع‌سلاح، اسکان اجباری و مهار خوانین می‌پردازد و از سوی دیگر اختلاف میان سران ایلات، کلانتران، عشایر کوچ‌رو، دهقانان و کارگران مهاجر را بررسی می‌کند. بختیاری‌ها در این بحث جایگاه مهمی دارند و قشقایی‌ها، خمسه و دیگر گروه‌های جنوب نیز در بخش‌های مختلف کتاب حضور دارند. نویسنده همچنین نقش بریتانیا، شرکت نفت و اسناد دیپلماتیک را در بررسی این دوره در نظر می‌گیرد. در نهایت، استفانی کرونین تصویری چندلایه از فرایندی پرتنش ارائه می‌دهد که در آن سیاست ایلی با دولت‌سازی، سرکوب، سازش و دگرگونی‌های اجتماعی پیوند خورده است.

خلاصه کتاب سیاست ایلی در ایران

کتاب سیاست ایلی در ایران نشان می‌دهد که سیاست دولت پهلوی اول در برابر ایلات به عملیات نظامی محدود نمی‌شد و اقداماتی مانند جذب سران محلی، فشار اداری، اسکان اجباری، حذف سیاسی و تغییر مناسبات اقتصادی را نیز در بر می‌گرفت. استفانی کرونین معتقد است تصویر رایج از دشمنی ذاتی ایلات با دولتْ پیچیدگی روابط سیاسی و اجتماعی آن دوره را پنهان می‌کند. بسیاری از خوانین با دولت به توافق رسیدند، درحالی‌که بخش مهمی از نارضایتی و مقاومت از فشارهایی ناشی می‌شد که بر عشایر، دهقانان و گروه‌های فرودست وارد می‌شد. کتاب در کنار بررسی شورش‌ها و سیاست‌های سرکوبگرانه، تأثیر شکاف‌های طبقاتی، منافع محلی، نفوذ بریتانیا و گسترش اقتدار دولت بر جامعه‌ی ایلی را نیز بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه این عوامل ساختار آن جامعه را تغییر دادند.

چرا باید کتاب سیاست ایلی در ایران را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب سیاست ایلی در ایران را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تصویری دقیق از رابطه‌ی دولت پهلوی اول با ایلات، عشایر و جامعه‌ی روستایی ارائه می‌دهد.
• نویسنده پیامدهای اجتماعی و اقتصادی سیاست‌هایی مانند اسکان اجباری و خلع‌سلاح را بررسی می‌کند.
• خواننده با نقش گروه‌هایی مانند دهقانان، کلانتران و عشایر عادی در تحولات این دوره آشنا می‌شود.
• کتاب برداشت‌های رایج درباره‌ی «مسئله‌ی ایلی» را بررسی می‌کند و روابط میان دولت و گروه‌های مختلف جامعه‌ی ایلی را از زوایای گوناگون نشان می‌دهد.
• این کتاب برای شناخت رابطه‌ی میان تمرکز قدرت، نظامی‌گری، اصلاحات اجباری و نارضایتی‌های محلی مفید است.
• این اثر برای شناخت تحولات جنوب ایران، بختیاری‌ها، قشقایی‌ها و رابطه‌ی آن‌ها با دولت و صنعت نفت اطلاعات ارزشمندی در اختیار خواننده می‌گذارد.

خواندن کتاب سیاست ایلی در ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب سیاست ایلی در ایران به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندانی که می‌خواهند وضعیت مناطق روستایی و ایلی ایران را در دوره‌ی پهلوی اول بررسی کنند.
• خوانندگانی که درباره‌ی رابطه‌ی دولت مرکزی، ارتش و جوامع محلی کنجکاوند.
• دانشجویان و پژوهشگران تاریخ، علوم سیاسی و جامعه‌شناسی که به موضوع دولت‌سازی و تمرکز قدرت علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند نقش بختیاری‌ها، قشقایی‌ها و دیگر ایلات جنوب را در تحولات سیاسی این دوره بهتر بشناسند.
• مخاطبانی که به تاریخ اجتماعی دهقانان، عشایر و دیگر گروه‌های فرودست در دوره‌ی پهلوی علاقه‌مندند.

درباره استفانی کرونین

استفانی کرونین مدرس دانشکده‌ی مطالعات شرقی دانشگاه آکسفورد در بریتانیاست. او سال‌ها از بورسیه‌ی بنیاد میراث ایران بهره‌مند بوده است. او ویراستاری آثاری مانند «شکل‌گیری ایران مدرن: دولت و جامعه در دوره‌ی رضاشاه، ۱۹۲۱‌ـ‌۱۹۴۱»، «اصلاح‌گران و انقلابیون در ایران مدرن: چشم‌اندازهای تازه درباره‌ی چپ ایران» و «فرودستان و اعتراض اجتماعی: تاریخ از پایین در خاورمیانه و شمال آفریقا» را نیز بر عهده داشته است. 

ارتش و حکومت پهلوی دیگر کتاب ترجمه‌شده از اوست.

بخشی از کتاب سیاست ایلی در ایران

«محور اصلی تلاش دولت‌سازی در اوایل دورۀ پهلوی ریشه‌کن‌کردن قدرت ایلی بود. نخبگان ملی‌گرای ایران، همانند همتایان خود در دیگر نقاط خاورمیانه، بر این باور بودند که حاکمیت و استقلال تنها با خلع‌سلاح کامل جمعیت غیرنظامی و تمرکز قدرت مادی در ید دولت امکان‌پذیر است. از دید این جریان برپایی یک اقتدار ملی واحد در ایران‌ـ‌ـ‌ـ‌‌که از وفاداری مستقیم و همگانی مردم برخوردار باشد و تنها مرجعِ تماس با قدرت‌های خارجی تلقی شود‌ـ‌ـ‌ـ‌‌برای بقای سیاسی کشور حیاتی بود. به‌علاوه، از این منظر، عشایر ایلی سرچشمۀ بی‌نظمی و قانون‌گریزی داخلی و در حقیقت در نقطۀ مقابل تجدد بودند. رژیم و حامیانش‌ـ‌ـ‌ـ‌‌و در‌واقع جمعیت یک‌جانشین کشور‌ـ‌ـ‌ـ‌‌ایلات را نه‌تنها مردمانی بدوی که نمادی از عقب‌ماندگی ایران می‌دانستند. خود رضا‌شاه نیز، همچون همتای زمانه‌اش مصطفی کمال آتاتورک، به تصویری که کشورش در‌برابر غرب عرضه می‌کرد حساس بود؛ و مخصوصاً جذابیت کهنه‌گرایانه، خیال‌انگیز و «اگزوتیک» عشایر برای بازدیدکنندگان اروپایی، او را می‌رنجاند.»