کتاب نگاهی به تاریخ جهان (جلد دوم)

کتاب نگاهی به تاریخ جهان (جلد دوم)، با عنوان انگلیسی Glimpses of World History، نوشته جواهر لعل نهرو و ترجمه محمود تفضلی، اثری است که توسط انتشارات امیرکبیر منتشر شده است. این کتاب ادامه‌ی روایت جذاب و تحلیلی نهرو درباره‌ی تحولات تاریخی جهان است که در قالب نامه‌هایی به دخترش، ایندیرا، نگاشته شده‌ است. جلد دوم این مجموعه به بررسی رویدادهای مهم قرون هجدهم و نوزدهم میلادی می‌پردازد و با نگاهی موشکافانه، تغییرات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی اروپا و آمریکا را در بستر انقلاب‌ها و تحولات صنعتی و فکری دنبال می‌کند. نهرو با قلمی روشن و تحلیلی، وقایع را از منظر انسانی و اجتماعی بررسی کرده و تلاش کرده پیوندهای میان رخدادهای تاریخی و تأثیرات آن‌ها بر زندگی مردم را آشکار سازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نگاهی به تاریخ جهان (جلد دوم) اثر جواهر لعل نهرو

کتاب نگاهی به تاریخ جهان (جلد دوم)، نوشته‌ی جواهر لعل نهرو، به بررسی تحولات بنیادین اروپا و آمریکا در قرن هجدهم و نوزدهم می‌پردازد. این کتاب ساختاری نامه‌نگارانه دارد و نهرو در قالب نامه‌هایی به دخترش، وقایع تاریخی را با زبانی ساده و تحلیلی، روایت کرده است. در این جلد، تمرکز اصلی بر سه انقلاب بزرگ قرن هجدهم یعنی انقلاب آمریکا، انقلاب صنعتی و انقلاب فرانسه است.

جواهر لعل نهرو با رویکردی تحلیلی، زمینه‌های فکری، اجتماعی و اقتصادی این انقلاب‌ها را بررسی کرده و نقش آن‌ها را در شکل‌گیری جهان مدرن مورد توجه قرار داده است. علاوه‌بر این، کتاب نگاهی به تاریخ جهان به تأثیرات استعمار، رشد سرمایه‌داری، تغییرات طبقاتی و ظهور ملت‌ها در اروپا پرداخته و با مثال‌هایی از تاریخ هند، ارتباط میان تحولات جهانی و سرنوشت کشورهای مستعمره را نشان داده است. نهرو تلاش کرده است تا تاریخ را نه صرفاً به‌عنوان مجموعه‌ای از وقایع، بلکه به‌عنوان فرایندی زنده و پویا که بر زندگی انسان‌ها اثر می‌گذارد، به تصویر بکشد.

خلاصه کتاب نگاهی به تاریخ جهان (جلد دوم)

جواهر لعل نهرو در این جلد، با نگاهی تحلیلی، به سه انقلاب بزرگ قرن هجدهم پرداخته است: انقلاب آمریکا، انقلاب صنعتی و انقلاب فرانسه. او ابتدا وضعیت اروپا را در آستانه‌ی این تحولات ترسیم کرده است؛ دورانی که سلطنت‌های مطلقه، فساد دربارها و فشار بر توده‌های مردم زمینه‌ساز نارضایتی‌های گسترده شده بود. نهرو با شرح سلطنت طولانی لوئی چهاردهم و پانزدهم در فرانسه و مقایسه‌ی آن با دیگر قدرت‌های اروپایی، نشان داده که چگونه ساختارهای کهنه‌ی سیاسی و اجتماعی به‌تدریج فرسوده شدند و جای خود را به نیروهای جدید دادند. در بخش انقلاب صنعتی، نویسنده به اختراعات کلیدی مانند ماشین بخار و تأثیر آن بر تولید، رشد شهرهای صنعتی و تغییرات عمیق در ساختار اجتماعی و اقتصادی انگلستان پرداخته است. او به پیامدهای مثبت و منفی این انقلاب اشاره کرده است؛ از یک سو افزایش تولید و رفاه و از سوی دیگر گسترش فقر، استثمار کارگران و رشد سرمایه‌داری.

در ادامه، جواهر لعل نهرو به انقلاب آمریکا و جدایی ۱۳ مستعمره از انگلستان پرداخته و نقش عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را در شکل‌گیری این انقلاب بررسی کرده است. او به تضاد میان شعار برابری و واقعیت برده‌داری در آمریکا اشاره کرده و تأثیرات این انقلاب را بر ساختار سیاسی جهان تحلیل کرده است. در بخش انقلاب فرانسه، نهرو با بررسی زمینه‌های فکری و اقتصادی، نقش فیلسوفان و روشنفکران فرانسوی را در شکل‌گیری ایدئولوژی انقلاب برجسته ساخته است. او نشان داده که چگونه اتحاد افکار نو و شرایط اقتصادی بحرانی، انفجاری اجتماعی را رقم زد که نه‌فقط سلطنت فرانسه، بلکه ساختارهای اجتماعی و سیاسی اروپا را دگرگون کرد. در سراسر کتاب، پیوند میان تحولات جهانی و سرنوشت کشورهای مستعمره، به‌ویژه هند، به‌وضوح دیده می‌شود.

چرا باید کتاب نگاهی به تاریخ جهان (جلد دوم) را بخوانیم؟

این کتاب با رویکردی تحلیلی و انسانی، تاریخ را از زاویه‌ای متفاوت روایت می‌کند و به‌جای تمرکز صرف بر وقایع و شخصیت‌ها، به بررسی ریشه‌ها و پیامدهای اجتماعی و اقتصادی تحولات می‌پردازد. کتاب نگاهی به تاریخ جهان (جلد دوم) با زبان نامه‌نگارانه و مثال‌های ملموس، تاریخ را به زندگی روزمره و دغدغه‌های انسان‌ها پیوند می‌زند. خواننده با مطالعه این اثر، نه‌تنها با روند شکل‌گیری جهان مدرن آشنا می‌شود، بلکه درک عمیق‌تری از ارتباط میان قدرت، جامعه و تغییرات تاریخی به دست می‌آورد. این کتاب به‌ویژه برای کسانی که به‌دنبال فهم چرایی و چگونگی تحولات بزرگ تاریخ هستند، ارزشمند است.

خواندن کتاب نگاهی به تاریخ جهان (جلد دوم) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان به تاریخ، دانشجویان علوم انسانی، پژوهشگران حوزه‌ی علوم اجتماعی و کسانی که در پی درک عمیق‌تر از ریشه‌های تحولات سیاسی و اقتصادی جهان هستند، پیشنهاد می‌شود. همچنین برای افرادی که دغدغه‌ی فهم ارتباط میان تحولات جهانی و سرنوشت کشورهای مستعمره را دارند، مناسب است.

درباره جواهر لعل نهرو

جواهر لعل نهرو (۱۴ نوامبر ۱۸۸۹ ـ ۲۷ مه ۱۹۶۴) از برجسته‌ترین سیاستمداران و متفکران هند در سده‌ی بیستم به‌ شمار می‌آید؛ شخصیتی که نقشش در مبارزه با استعمار و بنیان‌گذاری ساختارهای سیاسی و فکری هند پس از استقلال، انکارناپذیر است. نهرو چهره‌ای سکولار و معتقد به دموکراسی اجتماعی بود و در دهه‌های ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰ در زمره‌ی رهبران اصلی جنبش ملی هند قرار داشت. پس از استقلال کشور در سال ۱۹۴۷، به‌مدت ۱۶ سال نخست‌وزیر هند بود و در این دوره، سهمی تعیین‌کننده در جهت‌دهی به مسیر دولت‌سازی، نوسازی و تثبیت هند نوین ایفا کرد. در دهه‌ی ۱۹۵۰، تمرکزش بر گسترش دموکراسی پارلمانی، تقویت سکولاریسم و سرمایه‌گذاری در علم و فناوری قرار داشت و در سیاست خارجی، کوشید هند را از کشمکش میان بلوک‌های شرق و غرب در دوران جنگ سرد دور نگاه دارد. نهرو علاوه‌بر سیاست‌مدار، نویسنده‌ای پرخواننده بود و آثاری چون نامه‌هایی از پدری به دخترش، زندگی‌نامه‌ی خودنوشت و کشف هند اندیشه‌ها و نگاه تاریخی او را به مخاطبانی فراتر از مرزهای هند منتقل کردند.

او در خانواده‌ای از پاندیت‌های کشمیری در الله‌آباد زاده شد و کودکی خود را در فضایی مرفه و محافظت‌شده گذراند. آموزش اولیه‌اش در خانه و زیر نظر آموزگاران خصوصی صورت گرفت. در نوجوانی مدتی به اندیشه‌های عرفانی گرایش نشان داد، اما این گرایش پایدار نماند و جایش را به علاقه‌ای جدی به مسائل سیاسی و اجتماعی داد. رخدادهای جهانی آغاز قرن بیستم، از جمله جنگ بوئرها و جنگ روسیه و ژاپن، ذهن او را با مفاهیم قدرت، استعمار و سرنوشت ملت‌ها درگیر کرد و حس ملی‌گرایی‌اش را تقویت نمود.

نهرو فرزند موتیلال نهرو بود؛ وکیلی نامدار و از رهبران برجسته‌ی ملی‌گرای هند. او برای تحصیل راهی انگلستان شد، در مدرسه‌ی هارو و سپس کالج ترینیتی کمبریج درس خواند و آموزش حقوقی خود را در اینر تمپل لندن به پایان رساند. پس از دریافت پروانه‌ی وکالت به هند بازگشت و مدتی در دادگاه عالی الله‌آباد فعالیت کرد، اما سیاست به‌تدریج بر حرفه‌ی حقوقی‌اش غلبه یافت. پیوستن او به کنگره‌ی ملی هند و پیشرفت سریعش در ساختار رهبری این حزب، به‌ویژه در دهه‌ی ۱۹۲۰، جایگاهش را تثبیت کرد. حمایت و اعتماد مهاتما گاندی و معرفی نهرو به‌عنوان جانشین سیاسی او، موقعیتش را بیش از پیش استوار ساخت. در سال ۱۹۲۹، نهرو در مقام رئیس کنگره، به‌صراحت خواستار استقلال کامل هند از سلطه‌ی بریتانیا شد.

در انتخابات ایالتی ۱۹۳۷، نهرو ایده‌ی دولت‌ـ‌ملت سکولار را محور برنامه‌های سیاسی خود قرار داد و کنگره توانست در چندین ایالت به قدرت برسد. با آغاز جنگ جهانی دوم و تصمیم نایب‌السلطنه‌ی بریتانیا برای ورود هند به جنگ بدون مشورت با رهبران بومی، دولت‌های کنگره در اعتراض کناره‌گیری کردند. پس از تصویب قطعنامه‌ی ترک هند در اوت ۱۹۴۲، تعدادی از رهبران کنگره، از جمله نهرو، بازداشت شدند و فعالیت‌های حزب مدتی سرکوب شد. نهرو پس از آزادی از زندان، با شرایطی کاملاً متفاوت روبه‌رو شد، چراکه در این فاصله اتحادیه‌ی مسلمانان به رهبری محمدعلی جناح به نیروی غالب سیاست مسلمانان هند تبدیل شده بود.

در انتخابات ۱۹۴۶، کنگره پیروز شد، اما اتحادیه‌ی مسلمانان تمام کرسی‌های ویژه‌ی مسلمانان را به دست آورد. نهرو در سپتامبر همان سال نخست‌وزیر دولت موقت هند شد و با وجود تردیدها، اتحادیه‌ی مسلمانان نیز به این دولت پیوست. اعلام استقلال هند در ۱۵ اوت ۱۹۴۷، نهرو را به نخستین نخست‌وزیر کشور بدل کرد؛ لحظه‌ای نمادین که با برافراشتن پرچم هند بر فراز قلعه‌ی سرخ دهلی همراه بود. در ژانویه‌ی ۱۹۵۰، با اعلام جمهوری هند، او نخستین نخست‌وزیر جمهوری شد و برنامه‌هایی گسترده را برای اصلاحات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی به اجرا گذاشت.

نهرو از دموکراسی چندحزبی و جامعه‌ای کثرت‌گرا دفاع می‌کرد و در عرصه‌ی بین‌المللی، از بنیان‌گذاران جنبش عدم تعهد بود؛ جریانی که هدفش پرهیز از پیوستن به هریک از دو بلوک اصلی قدرت در دوران جنگ سرد بود. در دوره‌ی زمامداری او، حزب کنگره در سطح ملی و ایالتی دست بالا را داشت و در انتخابات ۱۹۵۱، ۱۹۵۷ و ۱۹۶۲ پیروزی‌های پیاپی به دست آورد. نهرو در سال ۱۹۶۴، درحالی‌که همچنان نخست‌وزیر بود، در اثر حمله‌ی قلبی درگذشت.

تحصیل در انگلستان و آشنایی با اندیشه‌های متفکرانی چون برنارد شاو، هربرت جورج ولز، جان مینارد کینز و برتراند راسل، نقش مهمی در شکل‌گیری دیدگاه‌های اجتماعی و سیاسی او داشت. زندگی فکری نهرو ترکیبی از عمل سیاسی، دغدغه‌ی اخلاقی، توجه به فرهنگ و نوعی آرمان‌خواهی عقلانی بود که اثر آن بر تاریخ معاصر هند همچنان محسوس است.

میراث نهرو جایگاهی ویژه در تاریخ هند دارد. او در کنار گاندی، یکی از نمادهای اصلی جنبش استقلال به‌ شمار می‌رود و برخی معتقدند نفوذ فکری‌اش فراتر از مرزهای هند بوده و بر روند استقلال کشورهایی چون لیبی و اندونزی نیز تأثیر گذاشته است. متفکرانی مانند آیزایا برلین باور داشتند که نهرو توانست تصویری نو از هویت جمعی هندیان بیافریند؛ تصویری که هم بر عقلانیت سیاسی استوار بود و هم بر احترام به تنوع فرهنگی.

تأکید ویژه‌ی او بر آموزش همگانی، به‌ویژه آموزش ابتدایی، موجب شکل‌گیری نهادهایی شد که بعدها به مراکز مهم علمی و فنی کشور تبدیل شدند. باور او به اصل وحدت در عین تنوع، پس از استقلال به سیاست رسمی دولت بدل شد و در دوره‌ای که اختلاف‌های زبانی و فرهنگی می‌توانست انسجام کشور را تهدید کند، نقشی حیاتی ایفا کرد. نهرو با حمایت از نهادهای فرهنگی و ادبی، ترجمه و تبادل آثار میان زبان‌ها و مناطق مختلف را گسترش داد و بر ضرورت همبستگی ملی تأکید ورزید.

از نهرو اغلب به‌عنوان معمار هند نوین یاد می‌شود و بسیاری او را پس از گاندی برجسته‌ترین شخصیت تاریخ معاصر هند می‌دانند. در نخستین سالگرد درگذشتش، رهبرانی چون سروپلی رادهاکرشنن و لعل بهادر شاستری جایگاه تاریخی او را ستودند. در سال‌های اخیر نیز ارزیابی‌های تازه، نقش او را در حفظ یکپارچگی هند و ناکام‌گذاشتن پیش‌بینی‌های بدبینانه درباره‌ی فروپاشی کشور، برجسته‌تر کرده‌اند.

نهرو در فرهنگ عامه و هنر نیز حضوری پررنگ دارد. مستندها، فیلم‌ها و آثار نمایشی متعددی به زندگی و دوران او پرداخته‌اند و در بسیاری از این بازنمایی‌ها، او نماد امید و عدالت و پناه مردم معرفی شده است. بدین‌ ترتیب، نهرو نه‌فقط به‌عنوان سیاستمداری تاریخی، بلکه به‌عنوان چهره‌ای ماندگار در حافظه‌ی فرهنگی و جمعی هند باقی مانده است.

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

در سال ۱۹۴۸، نهرو دکترای افتخاری دانشگاه میسور را دریافت کرد و پس از آن، دانشگاه‌هایی چون کلمبیا، کیئو و هامبورگ به‌پاس نقش فکری و سیاسی‌اش به او درجات افتخاری اعطا کردند. دانشگاه هامبورگ دو مدرک افتخاری در حوزه‌های حقوق و کشاورزی به او داد که نشان‌دهنده‌ی توجه محافل علمی اروپا به کارنامه‌ی او بود. در سال ۱۹۵۵، نهرو به دریافت بهارات راتنا، عالی‌ترین نشان شهروندی هند، نائل شد؛ نشانی که راجندرا پراساد به ابتکار شخصی و بدون مشورت با نخست‌وزیر، به او اعطایش کرد. سال‌ها پس از درگذشت نهرو نیز، در ۱۹۷۰، جایزه‌ی صلح شورای جهانی صلح به نام او ثبت شد؛ نشانی دیگر از جایگاه بین‌المللی‌اش در ترویج صلح و هم‌زیستی مسالمت‌آمیز در جهان.

بخشی از کتاب نگاهی به تاریخ جهان (جلد دوم)

«سلطنت لوئی پانزدهم صرف‌نظر از طولانی بودنش مخصوصاً به‌خاطر رواج فسادها و توطئه‌های نفرت‌انگیز نیز نمایان می‌باشد. ذخایر کشور برای هوس‌ها و شهوات پادشاه صرف می‌شد. در دربار سلطنتی افراط‌کاری‌ها و زیاده‌روی‌های فوق‌العاده‌ای براساس زدوبند و سوءاستفاده صورت می‌گرفت. مردان و زنان درباری که می‌توانستند رضایت و نظر شاه را جلب کنند، اراضی وسیعی بلاعوض و به‌عنوان تیول و مقرری دریافت می‌داشتند، یعنی بدون آنکه کاری بکنند درآمدهای هنگفت به دست می‌آوردند. بار تمام این زیاده‌روی‌ها و افراط‌کاری‌ها بیش از پیش بر دوش توده‌های مردم فشار می‌آورد. حکومت مطلقه و خودسرانه با عدم لیاقت و فساد دست در دست هم به پیش می‌رفتند. بنابر این آیا تعجب‌آور است پیش از آنکه قرن پایان یابد آن‌ها به پایان راه خود برسند و در ورطهٔ هلاکت سقوط کنند؟ آنچه واقعاً حیرت‌آور می‌باشد این است که چگونه آن راه آن‌قدر طولانی شد و آن سقوط آن‌قدر دیر فرارسید. لوئی پانزدهم از چنگ انتقام عمومی مردم نجات یافت و جانشینش لوئی شانزدهم که در سال ۱۷۷۴ پادشاه شد با این انتقام مواجه گردید.»