کتاب اندیشه ایرانشهری در عصر اسلامی

کتاب اندیشه ایرانشهری در عصر اسلامی (بازخوانی اندیشه سیاسی؛ حکیم ابوالقاسم فردوسی، خواجه نظام‌ الملک طوسی و شیخ شهاب‌ الدین سهروردی) نوشته‌ تقی رستم‌ وندی پژوهشی است که به ریشه‌ها و دگرگونی‌های اندیشه‌ی سیاسی ایرانی از روزگار باستان تا دوره‌ی اسلامی می‌پردازد. نویسنده در این کتاب با تمرکز بر سه چهره‌ی محوری، یعنی فردوسی، خواجه نظام‌الملک طوسی و شیخ شهاب‌الدین سهروردی، سیر تحول مفهوم فرمانروایی، شاهی و نسبت دین و سیاست را دنبال کرده است. ساختار کتاب از تبیین مبانی نظری اندیشه‌ی ایرانشهری آغاز می‌شود و سپس به دوره‌ی اسلامی و بازخوانی این سنت در آثار سه متفکر یادشده می‌رسد. نشر امیرکبیر این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اندیشه ایرانشهری در عصر اسلامی

کتاب اندیشه ایرانشهری در عصر اسلامی: بازخوانی اندیشه سیاسی؛ حکیم ابوالقاسم فردوسی، خواجه نظام‌الملک طوسی و شیخ شهاب‌الدین سهروردی با تمرکز بر اندیشه‌ی سیاسی ایرانی تلاش کرده است تصویری منسجم از سیر تاریخی این اندیشه از دوران اساطیری و زرتشتی تا دوره‌ی اسلامی ارائه دهد. تقی رستم‌وندی در مقدمه‌ی کتاب، مسئله‌ی اصلی پژوهش را استمرار و تحول اندیشه‌ی ایرانشهری پس از ورود اسلام به ایران معرفی کرده و نشان داده است که فروپاشی نظام سیاسی ساسانی به گسست فکری کامل در مبانی اندیشه‌ی سیاسی ایرانی منجر نشده است. کتاب اندیشه ایرانشهری در عصر اسلامی در پنج بخش تنظیم شده است. در بخش اول، نویسنده با طرح مفاهیمی مانند ایرانشهر، فره، اشه، خشتره و ساخت طبقاتی جامعه، نظام فکری ایران باستان را در سه شاخه‌ی خداشناسی، هستی‌شناسی و انسان‌شناسی توضیح داده است.

وی همچنین از سرشت قدسی سیاست، سرشت اخلاقی و سرشت پیکارگری اندیشه‌ی ایرانشهری سخن گفته است. در بخش دوم، مسیر انتقال این اندیشه به دوره‌ی اسلامی از راه متون عربی – اسلامی و متون پهلوی و مزدایی بررسی شده است. در ادامه، کتاب اندیشه ایرانشهری در عصر اسلامی سه بخش مستقل را به بازخوانی اندیشه‌ی سیاسی فردوسی، خواجه نظام‌الملک و سهروردی اختصاص داده است. نویسنده در این سه بخش نشان داده است که چگونه الگوی شاه‌مدار سنت ایرانشهری در دوره‌ی اسلامی به الگوهای دوگانه‌ی شاه – پهلوان، شاه – وزیر و شاه – حکیم تبدیل شده است. در پایان نیز نسبت اندیشه‌ی ایرانشهری با فلسفه‌ی اشراق و مسئله‌ی انسان کامل و حکمت‌سالاری در آرای سهروردی بررسی شده است.

خلاصه کتاب اندیشه ایرانشهری در عصر اسلامی

کتاب اندیشه ایرانشهری در عصر اسلامی با طرح این فرض آغاز می‌شود که اندیشه‌ی ایرانشهری، به‌ویژه در حوزه‌ی سیاست و فرمانروایی، پس از اسلام از میان نرفته، بلکه در قالبی تازه ادامه یافته است. تقی رستم‌وندی ابتدا چارچوبی برای فهم این اندیشه ارائه کرده است: نظام فکری (خداشناسی، هستی‌شناسی، انسان‌شناسی)، کارگزاران (شاه، موبد، دربار و دستگاه اداری) و آوردگاه (سرزمین مقدس ایرانشهر). 

در ادامه، کتاب نشان داده است که چگونه مفاهیمی مانند فره، اشه، خشتره و نظریه‌ی فرمانروایی الهی، بنیان‌های اندیشه‌ی سیاسی ایران را شکل داده‌اند و سپس در دوره‌ی اسلامی در آثار فردوسی، خواجه نظام‌الملک و سهروردی بازتفسیر شده‌اند. نویسنده تحول الگوی شاه‌محور را به سوی الگوهای ترکیبی شاه – پهلوان، شاه – وزیر و شاه – حکیم دنبال کرده است، تا نشان دهد مسئله‌ی نسبت دین و سیاست، مشروعیت فرمانروایی و نقش نخبگان فکری در سامان سیاسی، چگونه در سنت ایرانی اسلامی بازسازی شده است.

چرا باید کتاب اندیشه ایرانشهری در عصر اسلامی را بخوانیم؟

این کتاب تصویری مرحله‌به‌مرحله از تحول اندیشه‌ی سیاسی ایرانی از اسطوره و اوستا تا شاهنامه، سیاستنامه و فلسفه‌ی اشراق ارائه کرده است. خواننده با مفاهیم کلیدی مانند ایرانشهر، فره، اشه، خشتره، نظریه‌ی فرمانروایی الهی و الگوهای شاه – پهلوان، شاه – وزیر و شاه – حکیم آشنا می‌شود و می‌تواند ریشه‌ی بسیاری از بحث‌های امروز درباره‌ی نسبت ایران و اسلام و دین و سیاست را در سنت فکری گذشته دنبال کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران علوم سیاسی، فلسفه، تاریخ ایران، الهیات و مطالعات ایران‌شناسی پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی مشروعیت سیاسی، نسبت دین و دولت و پیوند میان هویت ایرانی و اسلامی هستند و می‌خواهند این مسائل را در بستر تاریخی و مفهومی گسترده‌تری ببینند.