کتاب یک فیلم، یک جهان؛ مغول ها

کتاب مغول ها (یک فیلم، یک جهان، ۳۵)، نوشته علیرضا ارواحی و عارف هوشمندنیا، اثری است که به تحلیل و واکاوی فیلم مغول‌ها، ساخته‌ی پرویز کیمیاوی، می‌پردازد. این کتاب در سال ۱۴۰۲ توسط انتشارات خوب منتشر شده و بخشی از مجموعه‌ی یک فیلم، یک جهان است؛ مجموعه‌ای که هر جلد آن به بررسی عمیق یکی از فیلم‌های مهم تاریخ سینمای ایران و جهان می‌پردازد. نویسندگان در این کتاب با رویکردی تحلیلی و پژوهشی، فیلم مغول‌ها را از جنبه‌های مختلفِ ساختاری، روایی و فرمی مورد بررسی قرار داده‌اند و تلاش کرده‌اند تا نسبت این فیلم را با تاریخ سینما، رسانه و فرهنگ ایران روشن کنند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مغول ها اثر علیرضا ارواحی و عارف هوشمندنیا

کتاب مغول‌ ها، با تمرکز بر فیلم مغول‌ها، یکی از آثار شاخص و متفاوت سینمای ایران و ساخته‌ی پرویز کیمیاوی، ساختار و روایت این فیلم را به دقت بررسی کرده است. نویسندگان، علیرضا ارواحی و عارف هوشمندنیا، با بهره‌گیری از منابع معتبر و تحلیل‌های سینمایی، به‌سراغ پرسش‌هایی رفته‌اند که فیلم مغول‌ها درباره‌ی چیستی سینما، نسبت آن با تلویزیون و مفهوم تهاجم فرهنگی مطرح می‌کند. آن‌ها با تقسیم‌بندی کتاب بر اساس رویدادهای اصلی فیلم و استفاده از نقل‌قول‌ها و ارجاعات متعدد، سعی کرده‌اند فرم خاص فیلم را به فرم کتاب منتقل کنند و تجربه‌ای نزدیک به تماشای فیلم را برای خواننده بازآفرینی کنند.

کتاب مغول‌ ها، در کنار تحلیل روایت و ساختار، به عناصر میزانسن، بازیگری، صدا و موسیقی و همچنین نقش مخاطب در معناسازی فیلم می‌پردازد و جایگاه فیلم مغول‌ها را در سینمای هنری ایران و جهان بررسی می‌کند. علیرضا ارواحی و عارف هوشمندنیا با رویکردی تحلیلی و تطبیقی، تلاش کرده‌اند تا ابعاد مختلف این فیلم را از منظر تاریخ سینما، روایت غیرخطی و ارتباط آن با فرهنگ معاصر ایران واکاوی کنند.

خلاصه کتاب مغول ها

کتاب مغول‌ ها به بررسی فیلم مغول‌ها، ساخته‌ی پرویز کیمیاوی، می‌پردازد و محور اصلی آن واکاوی روایت، فرم و پیام‌های نهفته در این فیلم است. علیرضا ارواحی و عارف هوشمندنیا ابتدا به معرفی فیلم و زمینه‌ی ساخت آن می‌پردازند و سپس به‌سراغ پرسش‌هایی می‌روند که فیلم درباره‌ی چیستی سینما، نسبت سینما و تلویزیون و مفهوم تهاجم فرهنگی مطرح می‌کند. در این کتاب، داستان فیلم به‌عنوان روایتی غیرخطی و مبتنی‌بر تخیل شخصیت اصلی، پرویز، تحلیل شده است؛ شخصیتی که کارمند تلویزیون است و هم‌زمان به سینما علاقه دارد. همسر او درباره‌ی مغول‌ها پژوهش می‌کند و این پژوهش بهانه‌ای برای خیال‌پردازی‌های پرویز درباره‌ی تاریخ سینما و نسبت آن با رسانه‌های جدید می‌شود. کتاب با بررسی ساختار روایی فیلم، به چهار رویداد اصلی اشاره می‌کند که به‌صورت موازی روایت می‌شوند: مأموریت پرویز به زاهدان و پژوهش همسرش، ورود ترکمن‌ها که خود را مغول جا می‌زنند، مواجهه‌ی افراد محلی با تلویزیون و روایت‌های تاریخی درویش و آقا سید علی میرزا. این رویدادها در ذهن پرویز بازتاب می‌یابند و روایت فیلم را شکل می‌دهند. 

علیرضا ارواحی و عارف هوشمندنیا به نقش عناصر فرمی مانند میزانسن، نورپردازی، بازیگری و صدا در انتقال مفاهیم فیلم می‌پردازند و نشان می‌دهند که چگونه فیلم مغول‌ها با شکستن توالی زمانی و هم‌نشینی تصاویر، گذشته را به اکنون فرامی‌خواند و آینده را پیش‌بینی می‌کند. در بخش‌های دیگر کتاب، به نقش مخاطب در معناسازی فیلم، تفاوت انتظارات مخاطبان دیروز و امروز و جایگاه فیلم مغول‌ها در سینمای هنری پرداخته شده است. نویسندگان نتیجه می‌گیرند که مغول‌ها فیلمی است درباره‌ی ارتباط میان تصاویر، روایت غیرمرسوم و تقابل سنت و مدرنیته که با فرم خلاقانه و طنزآمیز خود، پرسش‌هایی درباره‌ی هویت، رسانه و فرهنگ معاصر ایران مطرح می‌کند.

چرا باید مغول ها را بخوانیم؟

کتاب مغول‌ ها اثری است که با رویکردی تحلیلی و پژوهشی، امکان فهم عمیق‌تر از یکی از فیلم‌های مهم و بحث‌برانگیز سینمای ایران را فراهم می‌کند. این کتاب هم به ساختار و روایت فیلم مغول‌ها می‌پردازد، هم با بررسی عناصر فرمی، نقش مخاطب و جایگاه فیلم در تاریخ سینما، دیدگاهی چندلایه و جامع ارائه می‌دهد. خواندن این کتاب به علاقه‌مندان به سینما کمک می‌کند تا با شیوه‌های روایت غیرخطی، ارتباط میان رسانه‌ها و تأثیرات فرهنگی آن‌ها آشنا شوند و نگاه تازه‌ای به نسبت سنت و مدرنیته در آثار هنری پیدا کنند. تحلیل‌های تطبیقی و ارجاعات به منابع معتبر نیز این کتاب را به منبعی ارزشمند برای پژوهشگران و دانشجویان حوزه‌ی سینما تبدیل کرده است.

خواندن کتاب مغول ها را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان به سینما، پژوهشگران حوزه‌ی هنر و رسانه، دانشجویان مطالعات فیلم و کسانی که به تحلیل روایت‌های غیرمرسوم و بررسی نسبت سنت و مدرنیته در آثار هنری علاقه دارند، پیشنهاد می‌شود. همچنین برای کسانی که دغدغه‌ی فهم تأثیر رسانه‌ها بر فرهنگ و جامعه را دارند، مناسب است.

درباره علیرضا ارواحی

علیرضا ارواحی در ۷ مهر ۱۳۶۱ در اصفهان به دنیا آمد. او از سال ۱۳۷۸ فعالیت خود را در حوزه‌ی پژوهش و نقد هنر آغاز کرده و در این زمینه به‌طور پیوسته مشغول کار بوده است. تاکنون چندین کتاب از او منتشر شده که از جمله‌ی آن‌ها می‌توان به نامتناهی‌سازی سیاست در آیین‌های نمایشی، مرگِ مادر/ جهان (مالی‌ـ‌خولیا در آثار تجسمی)، از نیش تا نوش و از فیلم مستند تا نقد مستند اشاره کرد. افزون‌بر این، ارواحی ده‌ها مقاله در زمینه‌ی نقد و تحلیل آثار هنری به نگارش درآورده است.

درباره پرویز کیمیاوی

پرویز کیمیاوی (زاده‌ی ۱۳۱۸، تهران) فیلم‌ساز، فیلم‌نامه‌نویس و تدوینگر ایرانی است که از او به‌عنوان یکی از چهره‌های شاخص سینمای متفاوت و مینیمالیستی ایران یاد می‌شود. نام او در کنار سهراب شهیدثالث و عباس کیارستمی با موج نوی سینمای ایران گره خورده است. کیمیاوی برای فیلم باغ سنگی در سال ۱۹۷۶ موفق به دریافت جایزه‌ی خرس نقره‌ای از جشنواره‌ی فیلم برلین شد.

در سال ۲۰۱۴ مستند نیمه‌بلند تصویر در انتظار، به کارگردانی حسن صلح‌جو، درباره‌ی کیمیاوی از شبکه‌ی بی‌بی‌سی فارسی پخش شد؛ مستندی که روایت آن بر گفتار و حضور خودِ کیمیاوی استوار است.

پرویز کیمیاوی در تهران متولد شد، اما ریشه‌های خانوادگی‌اش به خراسان بازمی‌گردد. او دوران کودکی و تحصیلات متوسطه را در نیشابور گذراند و سپس برای ادامه‌ی تحصیل راهی فرانسه شد. آموزش سینما را ابتدا در مدرسه‌ی عکاسی و فیلم‌برداری ورژیرار در سال ۱۳۴۳ و پس از آن در انستیتوی تحصیلات عالی سینمایی ایدک در سال ۱۳۴۵ به پایان رساند. فعالیت حرفه‌ای او در فرانسه و با همکاری در شبکه‌ی تلویزیونی رادیو ـ تلویزیون فرانسه آغاز شد، جایی که تا سال ۱۳۴۷ به‌عنوان دستیار کارگردان در آن مشغول بود. نخستین تجربه‌ی فیلم‌سازی‌اش، فیلم کوتاه ژان مقدس ایرانی، در همین دوره و در فرانسه ساخته شد.

ورود کیمیاوی به سینمای حرفه‌ای ایران در سال ۱۳۵۲ و با فیلم مغول‌ها رقم خورد؛ فیلمی که او در آن هم‌زمان نقش نویسنده، کارگردان و بازیگر را بر عهده داشت. پس از ساخت اوکی مستر در سال ۱۳۵۷، او در سال ۱۳۵۹ بار دیگر به فرانسه مهاجرت کرد و فعالیت فیلم‌سازی خود را در تلویزیون آموزشی پاریس ادامه داد. بازگشت او به ایران پس از سال‌ها با ساخت فیلمِ ایران سرای من است همراه بود؛ اثری که در هفدهمین جشنواره‌ی فیلم فجر به نمایش درآمد و سیمرغ بلورین ویژه‌ی هیئت‌داوران را از آن خود کرد.

آخرین فیلم بلند کیمیاوی پیرمرد و باغ سنگی‌اش است که در سال ۱۳۸۲ ساخته شد و پایان‌بخش کارنامه‌ی سینمایی او بود.

از دیگر فیلم‌های او می‌توان به پ مثل پلیکان، مسجد گوهرشاد، بازار مشهد، بجنورد تا قوچان، شیراز هفتاد، یا ضامن آهو و تپه‌های قیطریه اشاره کرد.

بخشی از کتاب مغول ها

«پرویز کیمیاوی در مغول‌ها از داستان‌گویی مرسوم بهره نبرده است و روایت متفاوتی از رویدادها را برای مخاطبان خود بازمی‌گوید. مخاطبان می‌توانند تفسیرهای متفاوت و حتی متضادی از فیلم داشته باشند و داستان آن را برخلاف نظر کارگردان استنباط کنند. در ابتدای مغول‌ها، صدای مردی از پشت دوربین می‌آید که دستورهایی را به تعدادی ترکمن می‌دهد. مرد از آن‌ها می‌خواهد دِه به دِه که می‌روند بگویند مغول‌اند. چرا مرد، پرویز کیمیاویِ کارگردان، از آن‌ها می‌خواهد جای مغول‌ها قرار بگیرند؟ او به ترکمن‌ها می‌گوید: «شما کار زیادی ندارید. فقط باید یواش راه برید، تند راه برید، بدویید، بپرید. ما هم عکس داریم می‌گیریم.» قراردادهایی برای نابازیگران در ابتدای فیلم گذاشته می‌شود و آن‌ها دستورهای اجرایی خودشان را از کارگردان دریافت می‌کنند و روایت فیلم آغاز می‌شود.»