کتاب یک فیلم، یک جهان؛ کمال الملک

کتاب یک فیلم، یک جهان؛ کمال‌الملک نوشته‌ی پژمان نظرزاده آبکنار اثری از مجموعه‌ی «یک فیلم، یک جهان» است که توسط انتشارات خوب منتشر شده است. این مجموعه به بررسی و تحلیل فیلم‌های مهم و اثرگذار تاریخ سینمای ایران و جهان می‌پردازد و هر جلد آن به یک فیلم اختصاص دارد. در این کتاب، فیلم کمال‌الملک ساخته‌ی علی حاتمی محور بحث قرار گرفته و نویسنده با رویکردی تحلیلی و انتقادی، نسبت میان سنت و تجدد را در آثار حاتمی و به‌ویژه در این فیلم بررسی کرده است. کتاب با نگاهی فراتر از نقد رایج فیلم، به زمینه‌های تاریخی، اجتماعی و فرهنگی می‌پردازد و تلاش می‌کند جایگاه فیلم و کارگردانش را در بستر سینمای ایران و تحولات فکری جامعه روشن کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب یک فیلم، یک جهان؛ کمال الملک

کتاب یک فیلم، یک جهان؛ کمال‌الملک نوشته‌ی پژمان نظرزاده آبکنار، بخشی از مجموعه‌ای است که هر جلد آن به تحلیل یک فیلم شاخص اختصاص یافته است. این کتاب با تمرکز بر فیلم کمال‌الملک ساخته‌ی علی حاتمی، به بررسی نسبت میان سنت و تجدد در سینمای ایران می‌پردازد. نویسنده با عبور از نقدهای صرفاً سینمایی، فیلم را در بستر تاریخی و اجتماعی عصر قاجار و اوایل پهلوی قرار داده و تلاش کرده است مؤلفه‌های تجدد و سنت را در روایت، شخصیت‌پردازی و نگاه فیلم‌ساز به تاریخ معاصر ایران شناسایی کند. ساختار کتاب از مقدمه‌ای درباره‌ی جایگاه علی حاتمی در سینمای ایران آغاز می‌شود و سپس با ارائه‌ی تعاریفی از مدرنیسم و تجدد ایرانی، به تحلیل فیلم و شخصیت‌های آن می‌پردازد. در این مسیر، نویسنده به نقش زنان، سیاست، هنر و مناسبات قدرت در فیلم توجه ویژه‌ای داشته و با استناد به منابع تاریخی و آثار دیگر حاتمی، تصویری چندلایه از جهان‌بینی فیلم‌ساز ارائه داده است. کتاب نه‌تنها به روایت فیلم، بلکه به بازتاب‌های اجتماعی و فرهنگی آن نیز پرداخته و جایگاه کمال‌الملک را به عنوان نمادی از مواجهه‌ی هنرمند ایرانی با قدرت و تجدد بررسی کرده است.

خلاصه کتاب یک فیلم، یک جهان؛ کمال الملک

کتاب یک فیلم، یک جهان؛ کمال‌الملک با محوریت فیلم کمال‌الملک ساخته‌ی علی حاتمی، به واکاوی نسبت سنت و تجدد در سینمای ایران می‌پردازد. نویسنده ابتدا با مروری بر جایگاه علی حاتمی در سینمای ایران و ویژگی‌های آثارش، به این نکته اشاره کرده است که حاتمی تاریخ را نه به شکل واقعیت عینی، بلکه از منظر تفسیر و اجتهاد شخصی بازسازی می‌کند. در ادامه، کتاب با ارائه‌ی تعاریفی از مدرنیسم و تجدد ایرانی، زمینه‌ی فکری و تاریخی فیلم را ترسیم می‌کند و سپس به تحلیل روایت فیلم می‌پردازد. در این تحلیل، نقش قدرت، مناسبات پدرسالارانه، حذف زنان از روایت، و مواجهه‌ی هنرمند با ساختار سیاسی و اجتماعی عصر قاجار برجسته شده است. نویسنده نشان داده است که حاتمی در آثارش، به‌ویژه در کمال‌الملک، با نوعی تجددگریزی آگاهانه روبه‌روست و سنت را بر مظاهر مدرنیته ترجیح می‌دهد. کتاب با بررسی صحنه‌های کلیدی فیلم، روابط شخصیت‌ها و بازتاب‌های اجتماعی و سیاسی، به این نتیجه رسیده است که کمال‌الملک نه‌تنها روایتگر زندگی یک هنرمند، بلکه بازتاب‌دهنده‌ی جدال دیرپای سنت و تجدد در تاریخ معاصر ایران است. در نهایت، نویسنده با رویکردی انتقادی، به محدودیت‌ها و انتخاب‌های آگاهانه‌ی حاتمی در بازنمایی تاریخ و جامعه اشاره کرده و جایگاه فیلم را در گفتمان سینمایی و فرهنگی ایران تحلیل کرده است.

چرا باید کتاب یک فیلم، یک جهان؛ کمال الملک را بخوانیم؟

این کتاب با رویکردی تحلیلی و انتقادی، فراتر از نقدهای رایج فیلم، به بررسی لایه‌های پنهان و آشکار فیلم کمال‌الملک و جهان‌بینی علی حاتمی پرداخته است. خواننده با مطالعه‌ی این اثر، نه‌تنها با جزئیات ساختاری و محتوایی فیلم آشنا می‌شود، بلکه با زمینه‌های تاریخی، اجتماعی و فکری عصر قاجار و پهلوی و تأثیر آن‌ها بر سینمای ایران نیز مواجه خواهد شد. کتاب به‌ویژه برای کسانی که به تحلیل‌های عمیق‌تر درباره‌ی نسبت سنت و تجدد، نقش هنرمند در جامعه و بازتاب‌های فرهنگی سینما علاقه‌مندند، دستاوردهای قابل توجهی دارد. همچنین، نگاه انتقادی نویسنده به روایت‌های تاریخی و انتخاب‌های فیلم‌ساز، امکان بازاندیشی درباره‌ی جایگاه هنر و تاریخ در جامعه‌ی ایرانی را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان سینما، پژوهشگران تاریخ معاصر ایران، دانشجویان رشته‌های هنر و مطالعات فرهنگی، و کسانی که دغدغه‌ی نسبت سنت و تجدد یا نقش هنرمند در جامعه را دارند پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب یک فیلم، یک جهان؛ کمال الملک

«به علت مرگ نابهنگام علی حاتمی، که برای سینمای ایران شوک بزرگی بود،‌ کتاب‌ها،‌ نقدها و یادنامه‌های فراوانی دربارهٔ او منتشر شد. فیلم‌سازی بود که ایران را نوستالژی‌ای تاریخی و گذشته‌ای ازدست‌رفته و حسرت‌بار می‌دید و در سینمای خود سعی داشت تاریخ را از همین منظر بازسازی کند. حاتمی شارح یکتای تاریخ معاصر ایران در قاب سینما بود و روایتی از تاریخ را در صفحات پرآشوبش اشاعه می‌داد که پیش و پس از او همانندی در سینمای ایران نیافت. نزد حاتمی نه واقعیت‌های تاریخ بلکه دریافت متکی به تفسیر و اجتهاد شخصی‌اش از آن وقایع اعتبار داشتند. با این همه، او سرشار و مملو از ایرانیت و مصادیق فرهنگی یک دورهٔ تاریخی خاص ایران بود؛ مصادیقی که در نمابه‌نمای آثارش قابل ردیابی است. تصاویر سینمای حاتمی در نگاه مخاطب ایرانی یادآور نقاشی‌های مزین‌الدوله و کمال‌الملک است. دیالوگ‌های او به منشآت قائم‌مقام فراهانی می‌ماند و موسیقی‌اش شجریان و علیزاده و حنانه را یک‌جا در خود دارد. عنوان‌بندی‌اش خط نستعلیق رضا مافی را در معرض دید می‌گذارد. بازیگرانش آن‌گونه در حرکت‌اند که گویی شخصیت‌های رضا عباسی در مینیاتورهایش هستند. و به‌اختصار دکور، آکسسوار، گریم، لباس و هر آن‌چه در صحنه متحرک و ثابت است در حد اعلا ایرانی و برگرفته از تاریخ و فرهنگ آن است.»