کتاب یادنامه تومانیان

کتاب یادنامه تومانیان، نوشته هوهانس تومانیان و با ترجمه هـ. ا. سایه و نادر نادرپور، مجموعه‌ای از شعرها و منظومه‌های شاعر برجسته‌ی ارمنی است که نشر چشمه در سال ۱۴۰۳ آن را منتشر کرده است. این اثر ترجمه‌ای دقیق و وفادار به متن اصلی از آثار تومانیان را در اختیار فارسی‌زبانان قرار داده است و تلاش کرده تا روح و زبان شعر ارمنی را به زبان فارسی منتقل کند. کتاب یادنامه تومانیان نه‌تنها منتخبی از شعرهای کوتاه و بلند این شاعر را گردآوری کرده، بلکه با مقدمه‌ها و توضیحاتی درباره‌ی زندگی و آثار تومانیان، تصویری جامع از جایگاه او در ادبیات ارمنی ارائه داده است. این کتاب یادگار همکاری دو شاعر و مترجم نام‌آشناست که با دقت و وسواس، شعرهای تومانیان را به فارسی برگردانده‌اند و در کنار آن، به معرفی فرهنگ و ادبیات ارمنی نیز پرداخته‌اند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب یادنامه تومانیان

کتاب یادنامه تومانیان با گردآوری و ترجمه‌ی هـ. ا. سایه و نادر نادرپور، مجموعه‌ای از شعرها و منظومه‌های هوهانس تومانیان را در قالبی منسجم و با حفظ امانت به فارسی ارائه کرده است. این کتاب علاوه‌بر شعرها، شامل مقدمه‌هایی درباره‌ی اهمیت تومانیان در ادبیات ارمنی و نقش او در فرهنگ مردم ارمنستان است. ساختار کتاب به‌گونه‌ای است که ابتدا با مقدمه‌ای درباره‌ی تاریخچه‌ی انتشار و اهمیت ترجمه آغاز می‌شود و سپس شعرها و منظومه‌های منتخب تومانیان را ارائه می‌دهد. در پایان نیز شرح کوتاهی درباره‌ی زندگی و آثار تومانیان آمده که برگرفته از مقاله‌ای پژوهشی است.

کتاب یادنامه تومانیان هم به شعر و زبان ارمنی ادای احترام کرده، هم با ترجمه‌ای دقیق و ادیبانه، تلاش کرده است تا زیبایی‌های ادبیات ارمنی را به فارسی‌زبانان معرفی کند. این کتاب پلی میان دو فرهنگ و زبان است و با انتخاب شعرهایی از دوره‌های مختلف زندگی هوهانس تومانیان، تصویری از دغدغه‌ها، امیدها و رنج‌های او به نمایش می‌گذارد.

خلاصه کتاب یادنامه تومانیان

کتاب یادنامه تومانیان مجموعه‌ای از شعرها و منظومه‌های هوهانس تومانیان است که هریک بازتابی از زندگی، فرهنگ و تاریخ مردم ارمنستان هستند. در این کتاب، شعرهایی با مضامین گذر عمر، امید، اندوه، عشق و وفاداری به چشم می‌خورد. برخی از شعرها به توصیف طبیعت و مناظر ارمنستان می‌پردازند و برخی دیگر اسطوره‌ها و افسانه‌های کهن را بازگو می‌کنند.

منظومه‌هایی مانند پروانه و گشودن دژ تموک، داستان‌هایی از عشق، دلاوری، خیانت و سرنوشت را روایت می‌کنند و درعین‌حال، ارزش‌هایی چون کردار نیک و وفاداری را برجسته می‌سازند. تومانیان در شعرهایش با بیانی ساده و نزدیک به زبان مردم، تلاش کرده است تا احساسات و تجربه‌های جمعی ملت خود را بازتاب دهد. ترجمه‌های هـ. ا. سایه و نادر نادرپور نیز با دقت در انتخاب واژگان و حفظ لحن شاعرانه، این ویژگی‌ها را به زبان فارسی منتقل کرده‌اند. در بخش پایانی کتاب، زندگی‌نامه و معرفی آثار تومانیان آمده که به شناخت بیشتر این شاعر و جایگاه او در ادبیات ارمنی کمک می‌کند.

چرا باید کتاب یادنامه تومانیان را بخوانیم؟

کتاب یادنامه تومانیان با ترجمه‌ای دقیق و شاعرانه، فرصتی برای آشنایی با ادبیات و فرهنگ ارمنی فراهم می‌کند. این کتاب هم منتخبی از شعرهای یک شاعر برجسته ارائه می‌دهد، هم با روایت‌هایی از اسطوره‌ها و افسانه‌های ارمنستان، دریچه‌ای به جهان‌بینی و دغدغه‌های مردم این سرزمین می‌گشاید. ترجمه‌ی هـ. ا. سایه و نادر نادرپور نیز با توجه به ظرافت‌های زبانی و ادبی، تجربه‌ای متفاوت را رقم زده‌ است. همچنین مقدمه‌ها و توضیحات کتاب زمینه‌ای برای درک بهتر جایگاه تومانیان در ادبیات و تاریخ ارمنستان فراهم کرده است. خواندن این اثر برای کسانی که به شعر، فرهنگ‌های دیگر و پیوندهای ادبی میان ملت‌ها علاقه دارند، تجربه‌ای ارزشمند خواهد بود.

خواندن کتاب یادنامه تومانیان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان به شعر، دوستداران ادبیات ملل، پژوهشگران فرهنگ ارمنی و کسانی که به‌دنبال شناخت پیوندهای فرهنگی میان ایران و ارمنستان هستند، پیشنهاد می‌شود.

درباره هوهانس تومانیان

هوهانس تومانیان (۱۹ فوریه‌ی ۱۸۶۹ ـ ۲۳ مارس ۱۹۲۳) شاعر، نویسنده، مترجم و کنشگر ادبی و اجتماعی ارمنی بود و از او به‌عنوان شاعر ملی ارمنستان یاد می‌شود. او در طول زندگی ادبی خود آثاری در قالب شعر، رباعی، بالاد، رمان، افسانه و نیز نوشته‌های انتقادی و روزنامه‌نگارانه خلق کرد. بخش عمده‌ی آثار تومانیان در سبک رئالیسم نوشته شده و بازتاب‌دهنده‌ی زندگی روزمره و مسائل اجتماعی زمانه‌ی اوست.

تومانیان در روستای تاریخی دسق (Dsegh) در منطقه‌ی لوری زاده شد. در سنین جوانی به تفلیس مهاجرت کرد؛ شهری که در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم مرکز اصلی فرهنگ و اندیشه‌ی ارمنی در امپراتوری روسیه بود. او به‌دلیل زبان ساده، صمیمی، عمیق و شاعرانه‌اش به‌سرعت در میان جامعه‌ی ارمنی شهرت یافت.

آثار تومانیان الهام‌بخش اقتباس‌های فراوانی در سینما و انیمیشن شده‌اند. همچنین دو اپرای مهم بر اساس نوشته‌های او ساخته شده است.

پدر او، اصلان تومانیان، کشیش روستا بود و به خاندان اشرافی تومانیان تعلق داشت؛ شاخه‌ای از خاندان سلطنتی مامیکونیان که در سده‌های دهم و یازدهم از منطقه‌ی تارون به لوری مهاجرت کرده بودند. مادرش، سونا، زنی قصه‌گو و شیفته‌ی افسانه‌ها بود و نقش مهمی در شکل‌گیری ذوق روایی تومانیان ایفا کرد. او بزرگ‌ترین فرزند خانواده‌ای هشت‌نفره بود. تحصیلات ابتدایی خود را در مدرسه‌ی کلیسایی دسق و سپس در جلال‌اوغلی گذراند و از سال ۱۸۸۳ در مدرسه‌ی نرسیسیان تفلیس تحصیل کرد. نخستین شعرش را در ۱۲سالگی سرود. از دهه‌ی ۱۸۹۰، همکاری گسترده‌ای با نشریات ادبی و فرهنگی داشت و هم‌زمان در فعالیت‌های اجتماعی مشارکت می‌کرد.

در سال ۱۸۹۹، تومانیان خانه‌ی خود در تفلیس را به محفل گردهمایی روشنفکران ارمنی تبدیل کرد. این محفل که بعدها به نام ورناتون (به‌ معنای اتاق زیرشیروانی) شناخته شد، به یکی از مهم‌ترین کانون‌های ادبی ارمنی در آغاز قرن بیستم بدل شد و نویسندگان و هنرمندان برجسته‌ای در آن حضور یافتند. این جمع تا سال ۱۹۰۸، با وقفه‌هایی فعال بود. در سال ۱۹۱۲، تومانیان به ریاست انجمن نویسندگان ارمنی قفقاز انتخاب شد.

تومانیان در ۱۹سالگی با اولگا ماچکالیان ازدواج کرد. حاصل این ازدواج ۱۰ فرزند بود که برخی از آن‌ها در عرصه‌های فرهنگی و هنری فعالیت داشتند.

در جریان کشتارهای ارمنی‌ـ‌تاتار در سال‌های ۱۹۰۵‌ـ‌۱۹۰۶، تومانیان نقش میانجی و صلح‌جو را ایفا کرد و به همین دلیل دو بار بازداشت شد. او همچنین جنگ گرجستان و ارمنستان در سال ۱۹۱۸ را به‌شدت نقد کرد. در سال ۱۹۱۴ به کمیته‌ی حمایت از قربانیان جنگ پیوست و پس از نسل‌کشی ارمنیان، در سامان‌دهی و حمایت از پناهجویان نقش فعالی داشت. در سال ۱۹۲۱ نیز خانه‌ی هنر ارمنی را در تفلیس بنیان گذاشت.

تومانیان باور عمیقی به آموزه‌های مسیحیت داشت و در اشعارش بارها به پیام انجیل اشاره کرد. او علاوه‌بر آثار اصیل خود، ترجمه‌هایی از بایرون، گوته و پوشکین به زبان ارمنی ارائه داد. زبان او به‌گفته‌ی منتقدان، ساده، طبیعی و سرشار از زیبایی شاعرانه است. بسیاری از عبارت‌های آثار او به ضرب‌المثل‌ها و گفته‌های رایج در زبان ارمنی تبدیل شده‌اند. او در فرهنگ ارمنی با عنوان شاعر همه‌ی ارمنیان شناخته می‌شود.

بالادها و اشعار او عبارت‌اند از: آنوش، آختمار، داوود ساسونی، یک قطره عسل، پایان شر، شاه و دوره‌گرد. نازار دلیر، بزغاله و پانوس بداقبال نیز از افسانه‌های او هستند. آثار تومانیان به زبان‌های بسیاری ترجمه شده‌اند. 

تومانیان در پاییز ۱۹۲۱ برای جلب حمایت از پناهجویان ارمنی به قسطنطنیه سفر کرد. پس از بازگشت، بیمار شد و با وجود بهبودی موقت، بیماری‌اش شدت گرفت. او سرانجام در ۲۳ مارس ۱۹۲۳ در مسکو درگذشت. آرامگاه او در پانتئون ارمنیان تفلیس قرار دارد.

بخشی از کتاب یادنامه تومانیان

«ای ستارگان، ستارگان!

ای چشمان آسمان!

که چنین چشمک‌زنان

خوش می‌خندید،

آن زمان نیز که من کودک بودم

شما می‌خندیدید.

آن زمان، من چون شما

شاداب بودم

خندان و سبکبال، پر می‌گشودم

و دردی نداشتم.

امروز هم که من، ناتوان و درمانده،

در غم امیدهای تباه خویش می‌نالم،

باز شما می‌خندید.

شما بر مزار من نیز خواهید خندید!»