کتاب نوشتن برای صحنه

کتاب نوشتن برای صحنه نوشتهٔ لیروی کلارک و ترجمهٔ قاسم نجاری است. نشر بیدگل این کتاب را منتشر کرده است؛ کتابی از مجموعهٔ «نگارش خلاق» و حاوی راهنمایی عملی نمایشنامه‌نویسی.

درباره کتاب نوشتن برای صحنه

کتاب نوشتن برای صحنه (Writing for the stage) راهنمایی عملی برای نمایشنامه‌نویسی است. با مطالعهٔ اثر حاضر درمی‌یابید که برای نمایشنامه‌نویسی فرمولی جادویی‌ در کار نیست و نویسندگی بیش از هر چیز مهارتی است که باید آموخت. به عقیدهٔ نویسنده برای نوشتن هیچ‌ راهی جز تمرینِ نوشتن وجود ندارد. لیروی کلارک در کتاب حاضر که در بسیاری از دوره‌های نمایشنامه‌نویسی آمریکا تدریس می‌شود، از واقعیت‌های دنیای تئاتر، چگونگی نوشتن برای صحنه و فرایند شناخته‌شدن به‌عنوان یک نمایشنامه‌نویس سخن گفته است. او در این اثر پیشنهادها و تمرین‌هایی ارائه کرده که هم به کار نویسندگان تازه‌کار می‌آید، هم کسانی که در نیمۀ راه نویسندگی‌ هستند و هم آن‌ها که مدت‌هاست به‌شکل حرفه‌ای مشغول نوشتن هستند. این کتاب خلق طرح داستانی، چارچوب نظری، خلق شخصیت، دیالوگ‌نویسی و ساخت مونولوگ را به خواننده آموزش می‌دهد. مثال‌های متعدی نیز از آثار مشهور تاریخ تئاتر در کتاب وجود دارد که برای هنرجویانِ نمایشنامه‌نویسی و علاقه‌مندان به نوشتن سرشار از توصیه‌های کاربردی است. این اثر در ۱۸ فصل نگاشته شده که عنوان آن‌ها عبارت است از «اساس درام»، «پیدا کردن ایده برای نمایشنامه»، «طرح‌ریزی برای پیش‌نویس اول»، «قالب حرفه‌ای»، «ریتم»، «طرح»، «ساختار»، «مشخصات فیزیکی»، «مشخصات جامعه‌شناختی»، «مشخصات روان‌شناختی»، «هماهنگی کاراکترها»، «دیالوگ»، «مونولوگ»، «زمینه، لباس و دیگر مسائل فنی»، «ژانر و سبک»، «شیرازه و فرض اصلی»، «نوشتن و بازنویسی»، «نمایشنامه‌خوانی، مسابقه، اجرا و دیگر فرصت‌ها».

خواندن کتاب نوشتن برای صحنه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به علاقه‌مندان به نمایشنامه‌نویسی پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب نوشتن برای صحنه

«کلید خلقِ ترکیب درستی از کاراکترها کنار هم قرار دادن آدم‌هایی است که اعتقادات، هویت‌ها و خواست‌هایشان زمین تا آسمان با هم فرق می‌کند. گروه کاراکترهای ایدئال گروهی است چندقطبی. تصور کنید که کاراکترها دور میز شام نشسته‌اند. اگر یک بطری شراب به زمین بیفتد، واکنش هرکدام از آنها چگونه است؟ اگر کاراکترهایتان قطبی شده باشند، هیچ دو عملی شبیه هم نخواهد بود. یکی نگران می‌شود و دلشوره می‌گیرد. یکی سعی می‌کند برخوردی عملی داشته باشد و با تسلط تمیزش کند. یکی ممکن است آن را نادیده بگیرد. یکی شاید فکر کند ماجرا خنده‌دار است و بخندد. یکی می‌نالد که قیمت آن بطری چقدر بود. یکی بطری دیگری می‌آورد. اگر دوتا کاراکتر دارید که به یک شیوه واکنش نشان می‌دهند، یکی‌شان را حذف کنید.

جمع اضدادِ واقعی وقتی است که سازش بین آدم‌ها ناممکن باشد. جمع اضداد خیالِ ما را راحت می‌کند که کاراکتر وسط ماجرا میدان را خالی نمی‌کند یا کارش به مماشات نمی‌رسد. همهٔ کاراکترهای سازش‌ناپذیر توقع کشمش یا تنش ایجاد می‌کنند. در کشکمش خودِ واقعی آشکار می‌شود. کشمکش این را هم نشان می‌دهد که چه کسی وفادار است، چه کسی می‌ترسد و چه کسی خودخواه است. کشمکش کاراکترهای دیگر را از لحاظ رابطه‌شان با پروتاگونیست در بوتهٔ آزمایش قرار می‌دهد.

در آنتیگونهٔ سوفوکل آنتیگونه این زن جوان و کرئون، دایی او که پادشاه است، آن‌چنان مخالف هم‌اند که سازش برای آنها امکان ندارد. آنها از یک خون‌اند. هردویشان عاشق هائمون‌اند. بااین‌حال، کرئون به بایدهای دولت پایبند است و آنتیگونه به بایدهای فردی باور دارد. هیچ‌کدام از آن دو تغییر نمی‌کنند، هیچ‌کدام نرم نمی‌شوند و هیچ‌کدام پا پس نمی‌کشند. در نتیجه، کرئون آنتیگونه را در غاری حبس می‌کند. پسر او که عاشق آنتیگونه است خودکشی می‌کند. وقتی کرئون پیامدِ تراژیک کنش خود را می‌فهمد، آدم‌هایش را می‌فرستد تا آنتیگونه را برگردانند، اما دیگر دیر شده. آنتیگونه خود را حلق‌آویز کرده است.

در عروسک‌خانهٔ ایبسن، نورا و هلمر در ازدواج، عشق، خانه، بچه‌ها و جامعه باهم متفق‌اند، اما بااین‌حال مخالف یکدیگرند. رفتار هیچ‌کدامشان برای طرف دیگر پسندیده نیست. هلمر از آن مردانی نیست که نورا در ابتدا خیال می‌کرده و نورا هم از آن زن‌هایی نیست که هلمر بتواند با آنها بسازد. این شناخت درست در صحنهٔ نهایی برای آنها حاصل می‌شود، پس از کُلی پیچیدگی و واژگونی. بار دیگر، سازش ناممکن است. نورا از خانه می‌رود و در را محکم به روی هلمر و بچه‌هایش می‌بندد.

نمایشنامه روایت قصهٔ این است که یک آدم چگونه با خطر دست‌وپنجه نرم می‌کند. تا وقتی که پروتاگونیست تصمیم بگیرد به‌جای فرار از بی‌عدالتی با آن بجنگد داستانی در کار نیست. کاراکتری که اراده داشته باشد وارد ستیز شود و همه‌چیزش را بگذارد از آن نوع کاراکترهای سازش‌ناپذیری است که نیاز داریم. کاراکتر نمی‌تواند منفعل باشد. ما کاراکترهایی را می‌خواهیم که دست به کنش بزنند.»