کتاب اسپینوزا و سیاست

کتاب اسپینوزا و سیاست نوشتهٔ اتی ین بالیبار و ترجمهٔ فواد حبیبی و امین کرمی است. گروه انتشاراتی ققنوس این کتاب را منتشر کرده است؛ کتابی حاوی شرحی بر آرای سیاسی اسپینوزا.

درباره کتاب اسپینوزا و سیاست

اتی‌ین بالیبار پژوهش خود راجع‌به فلسفهٔ اسپینوزا را با این استدلال شروع کرده که برای فهم فلسفهٔ اسپینوزا باید هر کدام از متون اصلی او را باید به‌منزلهٔ مداخله‌ای در اتصال میان حوزه‌های سیاست و فلسفه فهم کرد و جداسازی متافیزیک اسپینوزا از سیاست او ناممکن است. در عوض باید فلسفهٔ اسپینوزا را در تمامیت خود همچون فلسفه‌ای سیاسی در نظر گرفت. اتی ین بالیبار در کتاب اسپینوزا و سیاست خواننده را از مجرای سیاست اسپینوزا به فلسفهٔ او کشانده و وحدت این دو قلمرو را در تفکر اسپینوزا، با قرائتی دقیق و منسجم نشان داده است.

تفسیر بالیبار از اسپینوزا بر محور نظامی از مفاهیم استوار است که می‌تواند اجزای مختلف فلسفهٔ او را به هم متصل کند. بسیاری گفته‌اند که شرح اتی‌ین بالیبار از اسپینوزا برتری نظام فکری اسپینوزا را بر هم‌عصران او و بدیل‌های معاصر سیاسی و فکری اسپینوزیسم نیز نشان داده است. نویسنده در این اثر تلاش کرده است تا اصطلاحات خاص اسپینوزا همچون «کناتوس»، «انبوه خلق» و غیره را به هم پیوند بزند و نوعی مفصل‌بندی خاصی از آرای او ایجاد کند؛ فلسفه‌ای که بسیاری آن را در یک کلام «فلسفهٔ ارتباطات» می‌نامند.

خواندن کتاب اسپینوزا و سیاست را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران فلسفهٔ سیاسی و علاقه‌مندان به آرای باروخ اسپینوزا پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب اسپینوزا و سیاست

«اسپینوزا در رساله الهیاتی‌ـ سیاسی رژیم جمهوری‌خواه ایالات متحد هلند («جمهوری آزاد») را به منزله قسمی دموکراسی (یا به مثابه رژیمی که از حیث تاریخی نزدیک‌ترین رژیم به دموکراسی است) معرفی می‌کند و دموکراسی را «طبیعی‌ترین دولت» تعریف می‌کند. او نهاد دموکراسی را به مثابه حقیقت مبدأ و الگویی برای هر دولت، در قالب قراردادِ (pactum) پیوند و همکاری میان افراد به نمایش درمی‌آورد. بر اساس این قرارداد، هر فردی حق وضع قانون، فرمان راندن و مجازات هر دوی جرایم عمومی و خصوصی را به حاکم جمعی (که او خود بخشی است از آن) محول می‌کند. واژه کلیدی این استدلال آزادی بود. از یک طرف، «مقصود از دولت، در واقعیت، آزادی است».۲۷۶ از طرف دیگر، وسیله‌ای که ثبات و پایداری نهادها از طریق آن می‌تواند تضمین گردد آزادی عقیده و آزادی بیان عقیده است. هرگاه که این آزادی‌ها از میان روند، نتیجهْ شورش و جنگ داخلی است. برعکس، هرگاه آزادی‌های مزبور وجود داشته باشند، شهروندان را قادر می‌سازند تا اراده‌ای مشترک را شکل دهند و خیر مشترک خویش را تعیین و تعریف کنند. لذا مسئله تعیین‌کننده‌ای که مطرح می‌شود رابطه مابین دین و شهر است.

اسپینوزا برای حل و فصل این مسئله، به گریزی طولانی از موضوع مبادرت می‌ورزد، که هدف از آن چیزی نیست مگر اصلاح تام تخیل الهیاتی. جداسازی حوزه خصوصی از حوزه عمومی، جهت اندراج باور دینی در محیط حوزه خصوصی و ایجاد قسمی تساهل صوری بیهوده است، اگر انسان‌ها به این تصور ادامه دهند که رستگاری روی زمین، همچنان که رستگاری در آسمان، منوط است به پذیرش آیینی مفروض، و این‌که رد کردن این آیین از سوی دیگران برای رستگاری ایشان تهدیدی به شمار می‌رود. چنین اعتقادی، به معنایی، ضروری است، زیرا هیچ‌کس نمی‌تواند بر این تصمیم باشد که ایمانش را برحسب مزاج خویش تداوم نبخشد. این اعتقاد حتی می‌تواند مفید باشد، چرا که انسان‌ها را ترغیب می‌کند همسایگانشان را دوست داشته باشند. لذا هدف ما باید تغییر در محتوای خود ایمان، با استخراج هسته‌ای از باوری مطلقا کلی از کتاب مقدس، باشد. درون‌مایه این باور به‌تمامی عبارت خواهد بود از عشق به همسایه، امید به رستگاری و تصدیق قانونی الوهی که اطاعتمان را طلب می‌کند. آن‌گاه می‌توان این امر را نشان داد که این باورها با جمیع عقاید فلسفی و نسخه‌های فردی از بازنمایی الوهیت سازگاری دارند. بنابراین این مسئولیت دولت (دموکراتیک) است که از طریق صورت‌بندی کردن این تمایز و تحمیل آن به منزله قاعده‌ای جمعی بر همگان به «اسطوره‌زدایی» از باور مزبور بپردازد. دولت این کار را نه با گرفتن جای کلیساها بلکه باید با کنترل فعالیت‌های عمومی آن‌ها («دین خارجی») و استقرار خود در مقام یگانه مفسر مجاز پیامدهای سیاسی ایمان (عدالت، نیکوکاری، و در کل «اعمال» [دینی]) انجام دهد، و این راه‌حل به‌وضوح بسی فراتر از ایده کلاسیک تساهل می‌رود. از یک طرف، این راه‌حل هم‌ارزی تام و برابری مطلق حقوق را میان همه اصول اعتقادی برقرار می‌کند؛ از طرف دیگر، به‌تمامی آپاراتوس کلیسا را تابع آپاراتوس دولت می‌سازد.»