کتاب موسیقی در فلسفه و عرفان

کتاب موسیقی در فلسفه و عرفان؛ یک مقدمه کوتاه (با نگاهی به باورپذیری آراء برای جوانان امروز) نوشتهٔ محمدرضا آزاده فر است و نشر مرکز آن را منتشر کرده است.

درباره کتاب موسیقی در فلسفه و عرفان

در کتاب موسیقی در فلسفه و عرفان ابتدا سه نگاه کلامی، فلسفی و عرفانی به موسیقی مطالعه می‌شود. دیدگاه‌های کلامی مرتبط به موسیقی، در سه حوزه‌ٔ فکری معتزله، اشاعره و شیعه بررسی می‌شود و در بخش مربوط به دیدگاه‌های حکمی و فلسفی نیز سه حوزه‌ٔ مشاء، اشراق و حکمت متعالیه مورد کاوش قرار می‌گیرد و در پایان دیدگاه‌های عرفانی معرفی می‌شوند که عبارت‌اند از عرفان نخستین، عرفان نظری، مولویه، و سایر عرفا و متصوفه. در بخش دوم این کتاب میزان باورپذیری آراء متکلمان، فلاسفه و عرفا در زمینه‌ٔ موسیقی در نزد جوانان امروز اهل موسیقی در ایران بررسی می‌شود. این بخش حاصل یک سلسله تحقیقات میدانی است. در بخش پایانی این کتاب چالش تفاوت نگاه جوان امروز ایرانی با دیدگاه‌های وارد شده از غرب مورد کنکاش قرار می‌گیرد.

خواندن کتاب موسیقی در فلسفه و عرفان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به پژوهشگران حوزه‌های موسیقی، فلسفه و عرفان پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب موسیقی در فلسفه و عرفان

«از نظر تاریخی، در مطالعات علوم انسانی و الهی نمی‌توان برای آغاز «علم کلام» زمان دقیقی تعیین کرد. بدیهی است که هر علمی به تناسب «موضوع» و «مسائل» و نیز جهت رسیدن به غایت و هدفی که آن علم دارد روش ویژهٔ خود را می‌طلبد. مرتضی مطهری در تعریف کلام گفته است: «علم کلام علمی است که دربارهٔ عقاید اسلامی یعنی آنچه از نظر اسلام باید بدان معتقد بود و ایمان داشت بحث می‌کند به این نحو که آن‌ها را توضیح می‌دهد و دربارهٔ آن‌ها استدلال می‌کند و از آن‌ها دفاع می‌نماید» (مطهری ۱۳۸۵: ج ۲، ص ۱۵۹). علم کلام، دانشی تک روشی نیست و روش واحدی در آن معمول نمی‌گردد، بلکه درواقع دانشی چند روشی است که در آن از روش‌های متنوع و متعدد می‌توان بهره گرفت و در عمل هم متکلمان ادیان چنین می‌کنند. (رضانژاد ۱۳۸۸:۲). در یک تقسیم‌بندی سنتی، روش تحقیق و استدلال در مباحث کلامی به‌طورکلی به سه دسته تقسیم می‌شود: ۱. روش عقلی، ۲. روش نقلی، ۳. روش عقلی و نقلی توأمان. البته غیر از روش‌های سه‌گانه، روش‌هایی دیگر مانند روش تاریخی (بدون اتکای به وحی) روش تجربی، عرفانی و شهودی از سوی متکلمان معاصر به‌کارگرفته می‌شود. با این‌وجود، «روح حاکم در کلام، همان روش و استدلال عقلی است که به اتقان مدعا و اثبات کامل موضوع می‌پردازد و در نتیجه، پذیرش و متقاعد شدن مخالفان نظریات کلامی را به دنبال خواهد داشت«(همان).

اسلوب تعقلی روش مشترک استدلال در «کلام» و «فلسفه» است که آن را می‌توان مهمترین زمینهٔ اشتراک آن‌ها قلمداد کرد. البته آن‌چه موجب شکاف اصلی این دو از هم می‌شود آن است که «کلام» برخلاف فلسفه در موضوعات الهی و شریعتی، از روش نقلی نیز بهره‌مند می‌شود. استفادهٔ همزمان از استدلال و شیوهٔ نقلی باعث شده که روش کار متکلمان در توسعهٔ دانش شیوه‌ای «تلفیقی» یعنی «تعبدی» و «تعقلی» باشد. روش نقلی که بر اساس مستندات تاریخی سخن و اقوال پیشینیان را بهره‌برداری می‌کند، از بنیان‌های اصلی کار اهل کلام است. مهم‌تری منابع متکلمان در روش نقلی کتاب و سنت است. استفاده از روش تلفیقی در بسیار از مسائل پیش‌روی اهل کلام بسیار مؤثر است به‌عنوان مثال، در اصل ضرورت روز داوری میان حق و باطل که در شریعت به آن «معاد» گفته می‌شود هم برهان‌های عقلی راه‌گشاست و هم کتاب‌الله.

در حوزهٔ تفکر اسلامی چند فرقه و گرایش عمدهٔ کلامی در طول تاریخ اسلام پدید آمده است که سه گرایش عمده در میان آن‌ها عبارت‌اند از: «اشاعره»، «معتزله» و «شیعه». در این بخش هریک از این حوزه‌های تفکری را به شکل خلاصه بررسی می‌کنیم و اثرگذارترین متفکران آن به‌ویژه آن دسته که آراء قابل‌توجهی در زمینهٔ موسیقی داشته‌اند معرفی خواهند شد.»