کتاب اگزیستانسیالیسم

کتاب اگزیستانسیالیسم نوشتهٔ پل فولکیه و ترجمهٔ احسان فرزانه است و انتشارات نگارستان اندیشه آن را منتشر کرده است.

درباره کتاب اگزیستانسیالیسم

هر بحثی درباره‌ٔ موجودات، جهان اساساً با ایجاد تمایز میان «وجود» و «ماهیت» آغاز می‌شود. ماهیت، حقیقت یک موجود است؛ تفاوت اگزیستانسیالیسم با فلسفه‌ٔ کلاسیک در پاسخی است که به این پرسش داده می‌شود: در انسان ماهیت تفوق دارد یا وجود؟ فلسفه‌ٔ کلاسیک تا سده‌ٔ نوزدهم قائل به اصالت ذات نسبت به وجود بود. ذات‌انگاری مکتب تفوّق ذات به ماهیت است. اگزیستانسیالیسم، در مقابل، مکتب تفوّق وجود بر ذات است. البته مرز اکیدی میان این دو مکتب برقرار نیست و عده‌ای در حدّ فاصل میان آن‌ها می‌اندیشند. در فصل پایانی اثر حاضر، اندیشمندانی مورد بررسی قرارگرفته‌اند که ذات‌انگاری و اگزیستانسیالیسم را به‌هم ‌آمیخته و ترکیب کرده‌اند. این قبیل اندیشمندان برآن‌اند که وجود انسان بر ماهیت او مقدّم است، ولی ضمناً ارزش انسان به ماهیت اوست. برای آن‌ها انسان در آن‌چنان‌که هست اعتبار می‌یابد، نه در صرف بودن.

برای فهم اگزیستانسیالیسم، بایستی نخست از تعریف عنوان آن شروع کنیم. کلمهٔ اگزیستانسیالیسم از «اگزیستانس» به معنای «وجود» ساخته‌شده است. با اضافه‌شدن پسوند «ایسم» به «اگزیستانسیال»، ترکیب جدیدی حاصل آمده که معنای آن «وجودگرایی» است. «ایسم» برای تأکید بر تفوّق یا تقدّم یک مفهوم خاص (نزد گروهی) اضافه می‌شود. برای مثال «سوسیالیسم» مسلکی است که درآن حداقل در ساحت نظری، جمع نسبت به فرد اصالت دارد و یا در مقابل، «ایندیوودیوآلیسم» مکتبی است که درآن فرد نسبت به جامعه تقدّم دارد. بدین منوال، اگزیستانسیالیسم مکتب تفوّق «وجود» است. اما سؤال اینجاست که تفوّق وجود بر چه چیزی؟

خواندن کتاب اگزیستانسیالیسم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به پژوهشگران رشتهٔ فلسفه پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب اگزیستانسیالیسم

«باور رایج این است که موجود ماهیت را تحقق می‌بخشد. اما به عقیدهٔ افلاطون وجود به‌جای آنکه ماهیت را تحقق بخشد، آن‌را به محاق می‌برد. برای افلاطون تحقّق یک ذات، هبوط آن از جهانی والا به پست است. برای درک مراد افلاطون بایست در نظر داشته باشیم که آمال و آرزوهای آدمی در ساحت امکان تا چه اندازه غنی هستند و چون تحقّق می‌پذیرند، چقدر ناچیز و کم‌ارزش می‌شوند. اساساً انسان از آمال دست‌نیافتنی محظوظ می‌شود و در باطن چندان شوقی برای تحقّق آن‌ها در واقعیت ندارد. مبلغ معینی پول را می‌توانیم به برآوردن یک یا دو خواسته خویش اختصاص دهیم و این مستلزم آن است که از خواسته‌های دیگر صرف‌نظر کنیم؛ هرچند بعضاً از برآوردن همان حوائج محدود نیز عاجز می‌مانیم. چون نمی‌توان درآن‌واحد همه چیز بود، پس باید از همه چیز بودن دست شست و آنچه را برگزید که قابل تحقّق و اولی است. این همان ناکامی بنیادین یا فاجعه وجود است که اگزیستانسیالیست‌ها از آن سخن می‌گویند. باری، به اعتقاد افلاطون وجود تنزّل به سطحی پست و محدود است.»