کتاب ایران عصر صفوی: نوزایی امپراتوری ایران‌

«ایران عصر صفوی: نوزایی امپراتوری ایران‌» نوشته اندرو نیومن، استاد مطالعات ایرانی-اسلامی در دانشگاه ادینبورگ اسکاتلند است. این کتاب به چگونگی پیدایش، رشد و زوال فرمانروایی صفوی در ایران می‌پردازد. در بخشی از کتاب می‌خوانیم: «با وجود آن که‌ حکومت‌ شاه عباس‌ موجب‌ افزایش‌ ثبات‌ نظامی‌، سیاسی‌ و اقتصادی‌ گردید، اما هم‌چنین‌ باعث‌ به‌ تکاپو درآمدن‌ نیروهای‌ جدیدی‌ شد که‌ جانشینان‌ ضعیف‌ او قادر به‌ کنترل‌ آن‌ها نشدند. برخورد و اختلاف میان‌ گروه‌های‌ نظامی‌ تازه‌‌تأسیس‌ غیرقزلباش‌ که‌ از سوی‌ شاه عباس‌ ایجاد شده‌ بود و نخبگان‌ سنتی‌ قبیله‌ای‌ به‌وجود آمد. افزون‌ بر این‌، دربار جانشینان‌ شاه عباس‌ به‌ منظور تأمین‌ هزینه‌های‌ فزاینده‌ و بی‌ حد و حصر از اراضی‌ ممالک‌ (اراضی‌ زیر ن��ر دیوان‌های‌ ایالتی‌) کاستند و بر اراضی‌ خاصه‌ (اراضی‌ زیر نظر حکومت‌ مرکزی‌) افزودند و به‌ این‌ ترتیب‌ سطح‌ آمادگی‌ نظامی‌ مملکت‌ را تنزل‌ دادند. (در آموزه‌های‌ کلیشه‌ای‌ مربوط‌ به‌ تاریخ‌ صفویه) جانشینان‌ شاه عباس‌ به‌ صورت‌ کسانی‌ تصویر شده‌اند که‌ در حرم‌‌سرا متولد‌ شده و پرورش‌ یافتند و بنابراین‌ به‌ آسانی‌ بازیچۀ‌ دست‌ گروه‌های‌ قدرتمند و دسیسه‌گر دربار همانند زنان‌ حرم‌سرا‌ و خواجگان‌ قرار می‌گرفتند. در این‌ تصویر، شاهان‌ عموماً به‌ جای‌ علاقه‌مندی‌ به‌ امور حکومت‌، مشتاق‌ِ عیاشی‌ و امور دینی‌ نشان‌ داده‌ شد‌ه‌اند. شاه‌ سلطان‌ حسین‌، آخرین‌ شاه‌ صفوی‌ بیشتر در پی جلب‌ رضایتمندی‌ ندیمان‌ درباری‌ و فقها از جمله‌ مجلسی‌ بود و آن‌چنان‌ سرگرم‌ ساخت‌ بناهای‌ مجلل‌ و متظاهرانه‌ بود که‌ حکومت‌ را از واکنش‌ مناسب‌ به‌ بحران‌های‌ فزایندۀ‌ داخلی اجتماعی‌ ـ اقتصادی‌ و سیاسی‌ بازداشت‌ و هم‌چنین‌ موجب‌ جسور شدن‌ افغان‌ها در حمله‌ به‌ ایران‌ شد. طی‌ یکی‌ از همین‌ حملات‌ بود که‌ اصفهان‌ در سال ۱۱۳۵ق/۱۷۲۲ از سوی‌ افغان‌ها تصرف‌ شد و عمر سلسلۀ‌ صفویه‌ به‌ سر آمد.»