کتاب سیاحتنامه ابراهیم بیک

کتاب سیاحتنامه ابراهیم بیک نوشتهٔ حاج زین العابدین مراغه ای و حاصل کوشش ابوالفضل طاهریان ریزی است. انتشارات طاهریان این ناداستان را روانهٔ بازار کرده است؛ ناداستانی حاوی سفرنامه‌ای داستانی، کهن و مشهور.

درباره کتاب سیاحتنامه ابراهیم بیک

کتاب سیاحتنامه ابراهیم بیک حاوی ناداستان است. این کتاب یک سفرنامه با نگاهی طنزآلود و انتقادی به جامعه و حاکمیت ایرانی را در بر گرفته است. هنگامی که این کتاب برای نخستین‌بار منتشر شد، نویسنده از آوردن نامش خودداری کرد تا دچار پیگرد حاکمان قاجار نشود. حاج زین العابدین مراغه ای این اثر را در سال ۱۳۲۱ منتشر کرد؛ اثری که تأثیر بسیاری بر آگاهی اجتماعی و سیاسی جامعهٔ ایران در آستانهٔ جنبش مشروطه داشت. این کتاب شامل انتقاداتی اساسی و مهم از جامعهٔ ایران است که بعضی از آن‌ها هنوز هم وارد است و میان مردم این کشور ریشه دارد. گفته شده است که این سفرنامه در ایجاد جنبش مشروطه نقش داشته و مطالعهٔ آن در زمان حاضر هم در تصحیح برخی عادات ایرانیان نقش خواهد داشت. این کتابِ بدون زمان انقضا از جهل مردم، بی‌قانونی، هراس مسئولین از مدارس جدید، مطبوعات کم و چاپلوس، برخورد غلط با مطبوعات، نبود آزادی مطبوعات، وضعیت تجارت، سرسپردگی به حکام و رشوه‌گیری، رواج سستی و بی‌اهمیتی، سفرهای شاه، مذمت شعر مدحی، نبود راه‌آهن، هوسبازی جنسی و... سخن گفته است. افرادی همچون «ادوارد براون»، «ناظم‌الاسلام کرمانی»، «احمد کسروی»، «عبدالله مستوفی»‌ و «یحیی آرین پور»، «فریدون آدمیت» و «کریم کشاورز» درمورد این کتاب سخن گفته و آن را ارزیابی کرده‌اند. سیاحت نامه ابراهیم بیگ را دایرةالمعارف جامع اوضاع ایران در اواخر قرن ۱۳ هجری دانسته‌اند که با قلمی تند و بی‌پروا و بی‌گذشت تحریر شده است. برخی از صاحب‌نظران گفته‌اند که این سفرنامه، نخستین رمان اصیل اجتماعی از نوع اروپایی در زبان پارسی است که زندگی مردم ایران را همچنان که بوده، تشریح کرده و از این حیث شباهت بسیاری به رمان «نفوس مرده» به قلم «نیکلای گوگول» پیدا می‌کند. این داستان یا ناداستان را بخوانید.

در یک تقسیم‌بندی می‌توان ادبیات را به دو گونهٔ داستانی و غیرداستانی تقسیم کرد. ناداستان (nonfiction) معمولاً به مجموعه نوشته‌هایی که باید جزو ادبیات غیرداستانی قرار بگیرد، اطلاق می‌شود. در این گونه، نویسنده با نیت خیر، برای توسعهٔ حقیقت، تشریح وقایع، معرفی اشخاص یا ارائهٔ اطلاعات و به‌دلایلی دیگر شروع به نوشتن می‌کند. در مقابل، در نوشته‌های غیرواقعیت‌محور (داستان)، خالق اثر صریحاً یا تلویحاً از واقعیت سر باز می‌زند و این گونه به‌عنوان ادبیات داستانی (غیرواقعیت‌محور) طبقه‌بندی می‌شود. هدف ادبیات غیرداستانی تعلیم هم‌نوعان است (البته نه به‌معنای آموزش کلاسیک و کاملاً علمی و تخصصی که عاری از ملاحظات زیباشناختی است)؛ همچنین تغییر و اصلاح نگرش، رشد افکار، ترغیب یا بیان تجارب و واقعیات از طریق مکاشفهٔ مبتنی بر واقعیت، از هدف‌های دیگر ناداستان‌نویسی است. ژانر ادبیات غیرداستانی به مضمون‌های بی‌شماری می‌پردازد و فرم‌های گوناگونی دارد. انواع ادبی غیرداستانی می‌تواند شامل این‌ها باشند: جستارها، زندگی‌نامه‌ها، کتاب‌های تاریخی، کتاب‌های علمی - آموزشی، گزارش‌های ویژه، یادداشت‌ها، گفت‌وگوها، یادداشت‌های روزانه، سفرنامه‌ها، نامه‌ها، سندها، خاطره‌ها و نقدهای ادبی.

خواندن کتاب سیاحتنامه ابراهیم بیک را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران ناداستان و قالب سفرنامه‌های کهنِ داستان‌گونه پیشنهاد می‌کنیم.

درباره زین العابدین مراغه ای

حاج زین العابدین مراغه ای نویسنده‌ای ایرانی است که در سال ۱۲۵۵ به دنیا آمد و در ۱۳۲۸ هجری قمری درگذشت. او علاوه‌بر تجارت، به مبارزات سیاسی و همین‌طور نگارش مقالات و رمان می‌پرداخت. در آثار او می‌توان شناخت مناسبی از جامعهٔ ایران در دورهٔ قاجار پیدا کرد. مهم‌ترین اثر زین‌العابدین مراغه‌ای کتاب «سیاحت‌نامهٔ ابراهیم‌بیگ» است که در استانبول و در آستانهٔ انقلاب مشروطه منتشر شد.

بخشی از کتاب سیاحتنامه ابراهیم بیک

«"دکان فضل فروشی"

در مساجد و منابر ایران چه فصیحت کاری‌ها می‌شود!.. اهالی، مسجد را گویا مغازه قرار داده، آخوند‌ها دکان فضل‌فروشی خویش. همینکه بیچاره‌ای داخل مسجد شد پنج ساعت تمام مانند اُشتر زانو‌بسته باید بنشیند. دو نفر واعظ، چهار نفر روضه‌خوان، یکدسته شاگرد. یکی بالا می‌رود، دیگری پائین می‌آید. اگر یک نفر از جالسین را به اقتضای طبیعت بشری تقاضائی پیش آید و یا کار واجب فوتی برسد و بخواهد از جای خود برخیزد گویا از دین اسلام و شریعت ارتداد جسته، با حقارت تمام از بالای منبر داد می‌زنند:

«ای خبیث، مجلس را به‌هم مزن. یعنی بنشین و آنچه به دهن من از نیک و بد و راست و دروغ می‌آید گوش داده زشت و زیبای مرا تصدیق کن. و در آخر هم آنچه از نقد و جنس داری به من احسان‌نما.»

نه خود تمیز دارند و نه ممیزی در میان خلق دیده می‌شود که صدق را از کذب تشخیص دهد و حق را از باطل فرق گذارد... معارف نیست، حکومت نیست، عقل نیست، مروت و انصاف نیست. هر مخرب دین و مذهب... هر استبعاد‌های عقلی و شرعی که شنیده در ورق پارۀ نوشته کاللوح‌المنزل قرار می‌دهند و گمانشان این است، و یا همچون جلوه می‌دهند، که «هر کس اعتقاد به این خرافات ن‌نماید کافر است و از دین و آئین بری» ... روضه‌خوان‌های بی‌سواد و ملانما‌های بی‌علم و عقل از هر چه بگویند و تصدیق نکنی کافر می‌شوی. یک ملک بدین بزرگی، کاسه سر حوض به این بزرگی، در حوض ماهیان بدین بزرگی، چشمان ماهیان از یاقوت سرخ به این بزرگی و بدین قیمت. هر کس به آخوند پول دهد قسمت او خواهد شد.»