کتاب صوتی سوگ

کتاب صوتی سوگ؛ درآمدی فلسفی نوشتهٔ مایکل چلبی و ترجمهٔ نصراله مرادیانی و با صدای عرفان آیتی است و انتشارات شرکت توسعه محتوای لحن دیگر آن را منتشر کرده است.

درباره کتاب صوتی سوگ

کتاب صوتی سوگ دیدگاه‌های فیلسوفان را درباب سوگ تحلیل می‌کند و سپس خود نیز با رویکردی فلسفی‌روان‌شناسانه سوگ را از نظرگاه فلسفی می‌سنجد. خود تجربهٔ سوگ چیزهایی دربارهٔ سوگ به ما می‌آموزد، ولی ممکن است سؤال‌هایی هنوز به‌جا مانده باشد. این کتاب می‌خواهد به آنها که سوگ را تجربه کرده‌اند نشان دهد دقیقاً چرا سوگ می‌تواند برایشان مفید باشد‌؛ چرا درنهایت باید از تمایل به سوگواری استقبال کرد و نه اینکه به‌خاطرش تأسف خورد؟

همچنین، قصد کتاب این بوده که این تحقیق پیش از تجربهٔ سوگ نیز به دردمان بخورد. بنا نیست این کتاب از آن کتاب‌هایی باشد که به کار بهبود و درمان آدم‌ها می‌آیند. ولی فلسفه می‌تواند به این ترتیب خاصیت شفابخشی هم داشته باشد و ما را برای آنچه پیش‌روست آماده کند. این کتاب در قلمرو آن سنتی قرار می‌گیرد که یکی از اصلی‌ترین وظایف فلسفه را تسلی می‌انگارد: وظیفهٔ کمک به ما در هدایت توقعاتی که از زندگی‌مان داریم.

فصل‌های کتاب از این قرار هستند:

فصل ۱، با اشاره به حدود سوگ، به این سؤال می‌پردازد که سوگ چگونه از سایر واکنش‌های ما به مرگ دیگران متمایز می‌شود: ما برای کدام افراد سوگواری می‌کنیم؟ آن فرد باید چطور آدمی باشد یا رابطهٔ ما با او باید از چه نوعی باشد تا مرگش به فقدانی تبدیل شود و موجب سوگواری ما شود؟

فصل ۲ شرحی فلسفی از چیستی سوگ به دست می‌دهد: سوگ، برخلاف احساساتی مثل ترس و خشم، سلسله‌ای از حالت‌های عاطفی است و نه یک وضعیت عاطفی واحد.

فصل ۳ و فصل ۴ به همان چیزی اختصاص دارند که سردرگمی و تردید اخلاقی بنیادین درمورد سوگ می‌نامیم: سوگ ذاتاً دردناک و آزاردهنده است ولی درعین‌حال ظاهراً می‌تواند در بهروزی ما ایفای نقش کند.

آیا سوگ عقلانی است؟ فصل ۵ این بحث را علیه دو نگرشی پیش می‌کشد که امکان سوگ عقلانی را نفی می‌کنند. نگرش اول بر آن است که سوگ به‌دور از عقل است و موضوعی نیست که به‌هیچ‌وجه بتوان با عقل ارزیابی‌اش کرد. نگرش دوم بر آن است که سوگ ضرورتا غیرعقلانی است.

فصل ۶ به بررسی این امر می‌پردازد که آیا سوگواری‌کردن وظیفهٔ ماست؟

فصل ۷ سوگ را در بافت و زمینهٔ سلامت روان و از منظر درمان مورد بررسی قرار می‌دهد. 

شنیدن کتاب صوتی سوگ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به پژوهشگران حوزه‌های فلسفه، روان‌شناسی و جامعه‌شناسی پیشنهاد می‌کنیم. اگر کسی می‌خواهد دربارهٔ سوگْ عمیق و فلسفی بیندیشد، این کتاب بهترین گزینه برای شنیدن است.

بخشی از کتاب صوتی سوگ

«دومین نوع رابطه‌ای که می‌توانیم آن را زمینه‌ای برای سوگ بدانیم سوگواری برای کسی است که عاشق او هستیم. نمی‌خواهم تظاهر کنم که قصدم در اینجا تلاش برای حل پرسش‌های غامض فلسفی درباب عشق است. اما برای درک اینکه چرا این امر، یعنی عشق، برای تعیین محدودهٔ سوگ کافی نیست، شرح فلسفی عشق ضرورتی هم ندارد. اول اینکه بعضی از مثال‌های نقضی که در رد ادعای ضرورتِ صمیمیت برای سوگواری آوردیم در این مورد نیز واردند. آدم باید خیلی ساده‌لوح باشد که خیال کند کسانی که برای آدم‌های مشهور سوگواری می‌کنند واقعاً عاشق آنها هستند. عاشق موسیقی‌شان؟ عاشق هنرشان؟ عاشق نگرش سیاسی آنها؟ عاشق دلاوی آنها در میدان ورزش؟ بله. اما معنی ندارد تحسین و احترام و غبطه‌خوردن ما به چهره‌های مشهور را تا سطح عشق ارتقا دهیم.

درواقع امر، در سوگواری برای مرگ کسی حتی ضرورت ندارد او را دوست داشته باشیم. فیدل کاسترو آماج چهل و دو حملهٔ تروریستیِ برنامه‌ریزی‌شده در دوران زمامداری کندی بود، ولی آن‌طور که می‌گویند مرگ کندی موجب ناراحتی کاسترو شد. بنابراین حتی دشمنان و رقبا هم ممکن است برای هم سوگواری کنند.

درضمن، اگر عشق را پیش‌فرض سوگ بدانیم، بلافاصله با این واقعیت رویارو می‌شویم که سوگ به‌خاطر مرگ آنها که ازشان متنفریم هم در ما ایجاد می‌شود. خیلی وقت‌ها متذکر شده‌اند که هنگام سوگ احساسات دوگانه‌ای در کارند. تمام نمونه‌های سوگِ دوپهلو از آن رو اتفاق نمی‌افتند که رابطهٔ فرد داغ‌دار با متوفی هم دوپهلو بوده است. ولی سوگ وقتی که با شخص متوفی احساس ناسازگاری داشته‌ایم، یا حتی نسبت به او احساس بیزاری می‌کرده‌ایم، هم اتفاق می‌افتد. ممکن است کسی موجب دلشکستگی یا موجب خشم ما شده باشد و بااین‌حال موقع مرگش به سوگش بنشینیم. بچه‌هایی که والدین‌شان با آنها بدرفتاری کرده‌اند یا حتی به حال خود رهایشان کرده‌اند برای آنها سوگوار می‌شوند. سوگ با بی‌اعتنایی نقطهٔ مشترکی ندارد ولی هم با عشق پیوند دارد هم با نفرت. فارغ از هر چیز، ما نباید در نادیده‌گرفتن سوگی که نشانی از عواطف متناقض دارد شتاب کنیم.»