کتاب درآمدی بر جنبش دانشجویی در ایران (۱۳۵۷-۱۳۲۰)

کتاب درآمدی بر جنبش دانشجویی در ایران (۱۳۵۷-۱۳۲۰) نوشته هوشنگ جیرانی است، هدف این کتاب، بررسی ویژگی‌های جنبش دانشجویی ایران در فاصلهٔ سال‌های ۵۷ -۱۳۲۰ است. در پژوهش فوق سعی بر این است که رابطهٔ میان رشد و افول جنبش دانشجویی ایران که از طریق مسالمت‌آمیز فعالیت می‌کرد با رشد اقتدار و استبداد نفتی محمدرضا شاه بررسی شود و نقش استبداد مذکور در ظهور جنبش‌های دانشجویی در دایرهٔ جنگ‌های چریکی و نمونهٔ خارج از کشور آن مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گیرد.

درباره کتاب درآمدی بر جنبش دانشجویی در ایران (۱۳۵۷-۱۳۲۰)

یکی از مهمترین گروه‌هایی که در انقلاب فعالیت و نقش بی‌بدیلی داشت جنبش دانشجویی بود که پایه‌های آن در دانشسرای عالی و سپس دانشگاه تهران گذاشته شد. با بنیادگذاری نظام نوین دانشگاهی که گرته‌برداری از نظام دانشگاهی غرب بود عملاً علوم جدید و افکار تازه به جامعهٔ سنتی ایران تزریق و راه برای دگرگونی‌های وسیع در بنیان‌های نظری و عملی کشور هموار شد. تأسیس دانشگاه تهران ضرورتی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی بود. پس از استقرار حکومت رضاشاه و آغاز دگرگونی‌های زیربنایی در ایران، نیاز به کادرهای لازم برای مؤسسات اداری، حقوقی، نظامی، آموزشی و صنعتی بیش از پیش احساس شد. در واقع با تغییرات و دگرگونی‌هایی که در جامعه شکل می‌گرفت تربیت نیروهای تحصیل‌کرده برای ساختار نوین جامعه نیز ضرورت پیدا کرد که تأمین این نیاز لاجرم بر عهدهٔ دانشگاه گذاشته شد. این کتاب فعالیت‌های این گروه تاثیرگذار را بررسی می‌کند.

خواندن کتاب درآمدی بر جنبش دانشجویی در ایران (۱۳۵۷-۱۳۲۰) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان به تاریخ معاصر پیشنهاد می‌کنیم

بخشی از کتاب درآمدی بر جنبش دانشجویی در ایران (۱۳۵۷-۱۳۲۰)

فضای باز سیاسی: ۱۳۲۸ - ۱۳۲۰

روز سوم شهریور ۱۳۲۰ ارتش‌های شوروی و بریتانیا از شمال و جنوب ایران وارد کشور شدند و به‌سرعت به‌سوی پایتخت پیشروی کردند. این اشغال گرچه روزهای سختی را برای ایران به‌دنبال آورد ولی از سوی دیگر نویددهندهٔ آزادی و فضای باز سیاسی بود که سیاسیون و ملت ایران آن را در روزگار رضاشاه از یاد برده بودند. این دگرگونی و تحول به‌قدری تأثیرگذار بود که در کوتاه‌زمانی کشور را یکپارچه پر از شور و التهاب کرد و گروه‌ها، احزاب و روزنامه‌های متنوعی را به صحنه آورد، به‌طوری‌که در همان یکی دو سال اول اشغال ایران حدود ۲۰ حزب مختلف تشکیل شد.

در نتیجهٔ این فضا و دگرگونی، انتقادها از خلافکاری‌های رژیم پیشین آغاز شد و نه‌تنها مبارزه برای آزادی آغاز شد، بلکه این مهم به لایه‌های مختلف جامعه به‌ویژه میان دانشجویان، بازاریان و مردم فرودست گسترش یافت. در سال‌های اولیهٔ اشغال و به‌ویژه در سال‌های جنبش ملی شدن صنعت نفت، خیابان مقابل دانشگاه تهران به محلی برای بحث‌های تند سیاسی میان افراد و گروه‌ها تبدیل شد و نقش بسیار مهمی در آگاهی و بیدارسازی مردم به‌ویژه دانشجویان تازه‌وارد داشت.

در این دوران «تشکل‌های دانشجویی جدیدی با گرایش مذهبی‌ملی و چپ پا به عرصه گذاشته و فعالیت صنفی‌سیاسی را در دانشگاه تهران و دانشسرای عالی و پس از آن در سایر مراکز دانشگاهی در شهرهای تبریز، شیراز و کرج آغاز کردند.»

نخستین تشکل دانشجویی پس از اشغال ایران، در سال ۱۳۲۱ و توسط مهدی بازرگان در دانشکدهٔ فنی دانشگاه تهران به وجود آمد. این تشکل که نام «انجمن اسلامی دانشجویان» بر خود گذاشته بود در اساسنامه‌اش، «کوشش در آشنا ساختن جوانان، بخصوص دانشجویان به حقوق و موازین اسلام و تکالیف فردی و اجتماعی آن‌ها در جامعه و نیز مقابله با خرافات دینی» را هدف قرار داده بود. فعالیت‌های انجمن اسلامی در ابتدا به برگزاری جلسات سخنرانی به مناسبت اعیاد و ایام سوگواری محدود می‌شد که از استادان و روحانیون و مطلعین برای مشارکت و ایراد سخنرانی دعوت می‌کردند. از جمله افرادی که برای این سخنرانی‌ها دعوت می‌شدند می‌توان به سید محمود طالقانی، یدالله سحابی، حسینعلی راشد، حبیب‌الله آموزگار، دکتر شفق، دکتر عمید، دکتر آذر، صدر بلاغی و مهدی بازرگان اشاره کرد.

«انجمن اسلامی که بعدها جایگاه بسیار استواری در دانشکده‌ها پیدا کرد چهار هدف عمده را در اساسنامهٔ خود به‌عنوان استراتژی حرکت مشخص کرده بود: ۱. اصلاح جامعه بر طبق دستورات اسلام ۲. کوشش در ایجاد دوستی و اتحاد بین افراد مسلمان، مخصوصاً جوانان روشنفکر. انتشار حقایق اسلامی به‌وسیلهٔ ایجاد مؤسسات تبلیغاتی و نشر مطبوعات. مبارزه با خرافات.»