کتاب مطالعات شیعه‌شناسی در ایتالیا

کتاب مطالعات شیعه شناسی در ایتالیا، مجموعه مقالات بیانکاماریا اسمارچا امورتی، اسلام‌شناس ایتالیایی است.

در حالیکه عنوان کتاب ذهن ما را به سوی پژوهشی صرف در موضوع این رشته علمی در کشور ایتالیا می‌کشاند محتوای آن موضوعات متنوع و جالبی را در ارتباط با سیر تحول تشیع، مساله تشیع و قدرت و در انتها رابطه غرب و تشیع مطرح می‌کند که در نوع خود برای خوانندگان علاقه‌­مند بسیار آموزنده است. 

در مقاله اول، «چگونگی شکل­گیری امامزاده» که در سال ۱۹۷۴ نگاشته شده است پیدایش امامزاده نشانی از پیوند سنت دیرین زرتشتی و پذیرش دین نو( اسلام) دانسته شده است. 

در مقاله دوم با نام «بررسی اسلامی در جنوب ایران» نویسنده در خلال بررسی اسلام در جنوب ایران بیان می‌کند که امامزاده‌ها کارکرد یکسان‌سازی تدریجی شکل‌های مختلف دینداری را در زمان صفویه داشته‌اند. در این مقاله همچنین نقش صوفیان در گذار مردم لار و خنج از مذهب شافعی به تشیع دوازده امامی مورد بررسی قرار گرفته است که نحوه استفاده همزمان از متون تاریخی و شواهد کنونی می‌تواند برای محققان مورد توجه باشد.

اسمارچاامورتی در مقاله «روضه‌الشهدای واعظ کاشفی: مشاهداتی در حاشیه»، این کتاب را گونه‌ای از تاریخ مقدس و بخشی از عملیات فرهنگی تبلیغی تشیع دیده است. به این معنی که این اثر رونویسی از تاریخنگاری های گذشته است که با نثری عرفانی و بهره گیری الگوهای عامیانه و باورهای فولکلوریک شکل یافته است. با چنین طرحی، روضه‌الشهدا گزینشی ایدیولوژیک از تاریخ انجام داده است که هم برای توده مردم و هم برای طرح سیاسی کاربرد دارد. در نگاه اسمارچاامورتی این شیوه تاریخنگاری در طول تاریخ معاصر فعال می‌ماند که در آن واقعه کربلا و دوگانه قربانی-ضدقربانی همواره به صورت نمادین تکرار می‌شود.

در «گونه‌شناسی مذهب شیعه حلب-مشهد»، نویسنده بدون این که ایده کلی کربن در مورد پیوند نمادها و سنت‌های پیشین اسلامی-ایرانی و تشیع را رد کند، نظریه کربن در مورد ایرانیت شیعه را زیر سوال می‌برد. او با برشمردن شباهت‌های تاریخی مکانی و فلکلوریک بین زیارتگاه امام رضا در مشهد و زیارتگاه امام حسین در حلب، چشم انداز وسیع‌تری در مورد مکان زیارتگاه‌ها و نمادهای شیعه ترسیم می‌کند و تفسیر ایرانی از شیعه را به عنوان کلید فهم تشیع به چالش می‌کشد.

«مدارا و ناسازگاری در اسلام» مقاله‌­ای است که در سال ۱۹۸۶ نگاشته شده است و با ترسیم برهان‌­های شکل‌دهنده شالوده تفکر غربی نسبت به مساله­ مدارای اسلامی آغاز می‌شود. در تجربه غربی تنها راه مبادله ممکن با دنیای اسلام از طریق جنگ است و دیگر این که شالوده فکری که شرایط جهاد را بوجود می‌آورد چنان از تفکر غربی دور است که امکان درک عوامل سیاسی اجتماعی که ساختار دنیای اسلام را نظم می‌دهد را ناممکن کرده است. نویسنده این دوعامل را در ممانعت از دستیابی مسلمانان به راهکارهای بین المللی برای همزیستی و همچنین رابطه لاییک و پلورالیستی در میان اعضای جامعه اسلامی، موثر می داند. 

در مقاله «پیرامون روایات در امامیه» نویسنده مروری دارد بر مطالعات ژرژ وایدا Vajda که در پژوهش‌های خود در مورد روایات در امامیه بر لزوم همکاری مسلمانان و دانشمندان غربی برای تحول در آ الگوی جا افتاده مطالعاتی تأکید می‌کند.

مقاله­‌ «نگرشی دوباره به نقش شیعه در اوایل دوره صفویه» در سال ۲۰۰۶ نگاشته شده است. در این مقاله نه تنها نقش صفویه در هویت شیعی مورد بررسی قرار گرفته است بلکه به چرایی اهمیت یافتن دوره صفویه در مطالعات پیرامون شیعه نیز توجه شده است. نویسنده با اشاره به استمرار تاریخی که از دوران صفویه تا کنون در تاریخ ایران مفروض گرفته شده است، بیان می‌کند که پژوهشگران ایرانی بیشتر به بازتاب سیاسی امروزین استنباط تاریخی خود توجه دارند تا به پیدا کردن تفاسر جدیدی از منابع تاریخی. از سوی دیگر نقش غرب برای ارزش دادن به سلسله صفویه در شناخت تشیع غیرقابل انکار است. 

مقاله دیگر که عنوان کلی «اسلام شیعه» را دارد و در سال ۲۰۱۰ نوشته شده است. در این مقاله الزامات ضروری برای درک تشیع به عنوان پدیده ای دینی و ابزار تحولات سیاسی توضیح داده شده و مروری دارد بر شکل گیری مطالعات شیعه به عنوان شاخه مستقل مطالعاتی در غرب به طور عام و در ایتالیا با شکل خاص. 

آخرین مقاله با نام «نوستالژیای گذشته: کلیدی برای درک اسلام امروز» به بررسی حضور نوستالژیای گذشته در جوامع اسلامی و به طور مشخص آذربایجان می‌پردازد که طی آن هویت جمعی پیوستگی خود را در طول تاریخ باز می‌یابد. 

کتاب در خط سیری که از کهن‌ترین آیین­های شیعی آغاز می­‌شود تا متأخرترین تحولات جهان شیعیان پس از انقلاب ایران ترتیب‌بندی شده است. فارغ از قضاوت محققان در مورد تک به تک مفاهیمی که در این یازده مقاله مورد بررسی قرارگرفته است، کتاب حاوی ایده‌­های مهمی در رابطه با مفاهیمی چون مکان زیارت، مشروعیت، قدرت و امامت است که می‌تواند برای محققان بسیار الهام‌بخش باشد.

 خواندن کتاب مطالعات شیعه‌شناسی در ایتالیا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

محققان و پژوهشگران علوم اسلامی و تشیع.