کتاب فرانکنشتاین

کتاب فرانکنشتاین (Frankenstein) نوشته نیک دیر و ترجمه فرشاد رضایی، اقتباسی نمایشی از رمان مری شلی است که نشر نی آن را منتشر کرده است. این نمایش‌نامه به‌ جای تمرکز اصلی بر ویکتور فرانکنشتاین، مسیر روایت را به‌ سوی مخلوق او می‌برد؛ موجودی که با ناآگاهی، رنج، طردشدگی و میل به فهم جهان روبه‌رو است. همین جابه‌جایی زاویه‌ی دید، متن را از بازگویی صرفِ داستان آشنا دور می‌کند و به پرسش‌هایی درباره‌ی آفرینش، مسئولیت و انسان‌بودن شکل می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فرانکنشتاین

کتاب فرانکنشتاین نوشته‌ی نیک دیر، نمایش‌نامه‌ای است که از رمان شناخته‌شده‌ی مری شلی اقتباس شده اما مسیر خود را با انتخابی مهم جدا می‌کند: مرکز ثقل روایت از دانشمند به مخلوق منتقل می‌شود. متن با تولد موجودی آغاز می‌شود که نه زبان می‌داند، نه راه‌رفتن بلد است و نه از جهان اطرافش چیزی می‌فهمد. همین آغاز، فضای اثر را از همان ابتدا بر بدن، ادراک، ترس و تجربه‌ی خامِ زیستن بنا می‌کند. در این نمایش‌نامه، مسئله فقط آفرینش یک موجود عجیب نیست؛ مسئله این است که موجودی تازه‌متولدشده چگونه جهان را لمس می‌کند و در برخورد با آدم‌ها چه تصویری از انسان به دست می‌آورد.

کتاب در قالب صحنه‌های پیاپی پیش می‌رود و از امکانات نمایشی برای ساختن ریتم و تنش استفاده می‌کند. شخصیت‌های متعددی در مسیر هیولا قرار می‌گیرند؛ از گدایان و رهگذران گرفته تا خانواده‌ی دلسی، ویکتور، الیزابت و اعضای خانواده‌ی فرانکنشتاین. هر برخورد، لایه‌ای تازه به فهم او از زبان، محبت، خشونت، شرم و میل به تعلق اضافه می‌کند. متن در عین‌ حال که به ریشه‌های داستان اصلی وفادار مانده، با برجسته‌کردن تجربه‌ی طردشدگی و نیاز به دیده‌شدن، حال‌وهوایی اندوهناک و پرتنش می‌سازد. گفت‌وگوها نیز فقط پیش‌برنده‌ی ماجرا نیستند، بلکه میدان اصلی کشمکش‌های فکری اثرند؛ جایی که پرسش از اخلاق، مسئولیت خالق، حقِ زیستن و معنای عشق شکل می‌گیرد.

کتاب فرانکنشتاین علاوه‌بر درامِ پرحادثه، متنی درباره‌ی آموزش و خودآگاهی هم هست. هیولا به‌تدریج حرف‌زدن، خواندن و اندیشیدن را یاد می‌گیرد و هر چه بیشتر می‌فهمد، رنج او هم عمیق‌تر می‌شود. این فرایند، نمایش‌نامه‌ی نیک دیر را از یک داستان هراس‌آور صرف دور می‌کند و به اثری تبدیل می‌کند که همزمان با ترس، ترحم، خشم و تأمل سروکار دارد.

خلاصه نمایشنامه فرانکنشتاین

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

نمایش‌نامه فرانکنشتاین با زاده‌شدن موجودی آغاز می‌شود که ویکتور فرانکنشتاین او را ساخته اما بلافاصله رهایش می‌کند. این موجود در آغاز چیزی از جهان نمی‌داند و با آزمون‌وخطا، گرسنگی، سرما، ترس و خشونت دیگران روبه‌رو می‌شود. او کم‌کم زبان و خواندن را یاد می‌گیرد و در کنار این یادگیری، میل شدیدی به پذیرفته‌شدن در او شکل می‌گیرد. اما هر بار که به آدم‌ها نزدیک می‌شود، با نفرت و وحشت آن‌ها مواجه می‌شود. همین تجربه‌ها او را به‌ سوی خالقش می‌کشاند؛ کسی که باید پاسخ بدهد چرا او را آفریده و چرا تنهایش گذاشته است. 

از این‌جا، کشمکش میان خالق و مخلوق به هسته‌ی اصلی نمایش‌نامه تبدیل می‌شود.

چرا باید کتاب فرانکنشتاین را بخوانیم؟

دلایل خواندن فرانکنشتاین را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این نمایش‌نامه داستان آشنای فرانکنشتاین را از زاویه‌ی دید هیولا بازسازی می‌کند و مرکز توجه را از خالق به مخلوق می‌برد.
• متن، پرسش‌های مهمی درباره‌ی مسئولیت، طردشدگی، آموزش، خشونت و میل به تعلق را در دل ماجرا مطرح می‌کند.
• خواننده می‌تواند روند شکل‌گیری زبان و خودآگاهی را در شخصیت اصلی دنبال کند و تغییر او را از نزدیک ببیند.
• اثر برای کسانی که به اقتباس‌های نمایشی از آثار کلاسیک علاقه دارند، نمونه‌ای روشن از تبدیل رمان به درام صحنه‌ای است.
• گفت‌وگوهای کتاب فقط روایت را جلو نمی‌برند، بلکه کشمکش فکری میان ویکتور و مخلوقش را هم پررنگ می‌کنند.
• فضای اثر، ترکیبی از هراس، اندوه و تأمل است و تجربه‌ای فراتر از یک داستان صرفاً ترسناک به دست می‌دهد.

خواندن کتاب فرانکنشتاین را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن فرانکنشتاین به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به نمایش‌نامه‌هایی که بر پایه‌ی آثار کلاسیک نوشته شده‌اند.
• خوانندگانی که به داستان‌های تیره و شخصیت‌محور با محور طردشدگی و تنهایی علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند روایت فرانکنشتاین را از منظر مخلوق و نه دانشمند دنبال کنند.
• مخاطبانی که از متن‌هایی با گفت‌وگوهای پرتنش و درگیری‌های اخلاقی لذت می‌برند.
• دانشجویان و علاقه‌مندان تئاتر که می‌خواهند با شیوه‌ی تبدیل یک رمان به متن نمایشی آشنا شوند.

اقتباس‌ها از کتاب فرانکنشتاین

 این نمایش‌نامه را دنی بویل، کارگردان معروف سینما و تئاتر، در سال ۲۰۱۱ در سالن تئاتر ملی سلطنتی لندن به روی صحنه برد. در نمایش او بندیکت کامبربچ و جان لی میلر در نقش‌های هیولا و فرانکنشتاین بازی می‌کردند.

بخشی از کتاب فرانکنشتاین

«دلسی: غروب‌ها گرم‌تر شده‌ن. چیزی به بهار نمونده. فکرش هم آدمو کِیفور می‌کنه!
هیولا: چرا؟
دلسی: خب... بهار می‌شه دیگه! ها ها!
هیولا: بهار خوشحالت می‌کنه؟ چرا؟
دلسی: خب، می‌فهمیم هنوز زنده‌ایم!
هیولا: چرا، قراره چقدر زنده باشیم؟
دلسی: دیگه باید کم‌کم برگردیم خونه. هوا داره تاریک می‌شه.
هیولا: از کجا می‌دونی؟ چشم‌هات که نمی‌بینن.
دلسی: صدای اون پرنده رو می‌شنوی؟ بلبله. وقتی می‌خونه یعنی داره شب می‌شه.
هیولا: اون پرنده کاری می‌کنه شب بشه؟ غیرممکنه.
دلسی: نه رفیق، نه. میلتون رو یادت نیست؟ "بلبل بیدار..."
هیولا: بلبل بیدار!
از حفظ.
"آن که شب را سربه‌سر آواز عاشق‌پیشگی سرداد
سکوت را آوازش خوش آمد و بعد: آسمان رخ سرخ کرد
سرخ از یاقوت‌های جاودان، رهنمون گردید ناهید
در آسمان پرستاره، نورش یکتا، و آن‌گَه
ماه، آخِر آمد از راه، اقتدارش ابرآلوده
چو شهبانوی افسونگر ز نور بی‌نظیرش پرده‌ها انداخت
بر تاریکی هستی ردای نقره‌ای پوشاند."»