کتاب درآمدی بر جامعه شناسی هنرها

کتاب درآمدی بر جامعه شناسی هنرها (Sociologie des arts)، نوشته یاسنت راوه، پرسش از چیستی هنر را به مناسبات اجتماعی پیوند می‌زند: چه کسانی هنرمند شناخته می‌شوند و چه سازوکارهایی به یک اثر ارزش هنری می‌دهد؟ نویسنده آفرینش هنری را جدا از بازار، نهادهای فرهنگی، میانجی‌ها و مخاطبان در نظر نگرفته است. علیرضا خدامی این کتاب را ترجمه و نشر نی آن را منتشر کرده است. موضوع اصلیْ کنارگذاشتن تصور هنر به‌عنوان امری از پیش تعیین‌شده است؛ جایگاه هنرمند و اثر در جریان فعالیت‌ها و داوری‌های جمعی شکل می‌گیرد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب درآمدی بر جامعه شناسی هنرها اثر یاسنت راوه

کتاب درآمدی بر جامعه شناسی هنرها، نوشته‌ی یاسنت راوه، شناختن هنر را از بررسی شرایط پیدایش، تولید، توزیع و دریافت آثار جدا نمی‌داند. نویسنده به‌جای محدودکردن موضوع به زندگی آفرینشگران، مجموعه‌ی روابطی را بررسی کرده است که فعالیت هنری در بستر آن‌ها معنا پیدا می‌کند. هنرمندان، حامیان، نهادهای آموزشی، واسطه‌های بازار و دوستداران هنر هریک در شکل‌گیری این مناسبات سهم دارند. عنوان جمع «هنرها» نیز انتخابی معنادار است؛ هنرهای مختلف ویژگی‌های یکسانی ندارند و مرز میان هنر و غیرهنر همواره موضوع اختلاف است. این نگاه ارزش هنری را بدیهی فرض نمی‌کند. پرسش اصلی این است که چنین ارزشی چگونه پذیرفته می‌شود و چه کسانی در تعریف آن نقش دارند.

یاسنت راوه میان شناخت جامعه‌شناختی و داوری زیبایی‌شناختی تفاوت می‌گذارد. پژوهشگر قرار نیست صرفاً آثار برتر را انتخاب کند؛ او باید منطق فعالیت‌ها، باورها و نهادهای هنری را بشناسد. مبحث خودگردانی نسبی میدان هنر نیز از همین‌جا اهمیت پیدا می‌کند. هنر قواعد ویژه‌ی خود را دارد، اما از اقتصاد و سیاست و دیگر عرصه‌های اجتماعی جدا نیست. کتاب درآمدی بر جامعه شناسی هنرها سه بخش و هشت فصل دارد.

بخش نخست کتاب درآمدی بر جامعه شناسی هنرها زمینه‌ی تاریخی پیدایش هنر و شکل‌گیری پژوهش‌های این رشته را توضیح می‌دهد. فصل‌های «تولد هنر» و «پیدایش تأملات جامعه‌شناختی درباره‌ی هنر» زمینه‌ی ورود به مباحث نظری و تجربی را فراهم می‌کنند. بخش دوم سه پرسش را با تکیه بر آثار رموند مولن، پی‌یر بوردیو و هوارد بکر دنبال می‌کند: هنر در چه چارچوبی پدید می‌آید؟ چه کسی آثار را دریافت می‌کند؟ چه کسانی در ساخته‌شدن هنر مشارکت دارند؟

بخش سوم کتاب درآمدی بر جامعه شناسی هنرها به جایگاه خود آثار، فرایندهای هنرسازی، جنسیت و پیوندهای میان‌رشته‌ای اختصاص یافته است. نمونه‌های نقاشی، موسیقی و ادبیات در این بخش امکان مقایسه‌ی مسائل مشترک هنرها را فراهم کرده‌اند. تمرکز عمده‌ی بررسی‌ها بر فرانسه است و نقش دولت در پشتیبانی از هنر نیز در همین زمینه بررسی می‌شود. یاسنت راوه در کنار معرفی اندیشه‌ها، اختلاف پژوهشگران درباره‌ی موضوع و روش جامعه‌شناسی هنر را مطرح می‌کند؛ بنابراین خواننده با مجموعه‌ای از پاسخ‌های قطعی روبه‌رو نیست؛ بلکه با پرسش‌ها و مناقشات یک حوزه‌ی پژوهشی آشنا می‌شود.

درآمدی بر جامعه شناسی هنرها نخستین‌بار در سال ۲۰۱۵ میلادی منتشر شد.

خلاصه کتاب درآمدی بر جامعه شناسی هنرها

هنر حاصل نبوغ جداافتاده‌ی یک شخص نیست. فعالیت هنری در شبکه‌ای از همکاری‌ها، رقابت‌ها، آموزش‌ها و داوری‌ها شکل می‌گیرد. تولیدکنندگان فرهنگی از وابستگی به کلیسا و دربار فاصله گرفتند و جایگاه هنرمند مستقل پدیدار شد. آکادمی‌ها، تالارهای نمایش، گالری‌ها و بازارها در این دگرگونی نقش داشتند. مخاطبان نیز صرفاً دریافت‌کنندگان منفعل نبودند؛ شیوه‌های حضور و داوری آنان بر اعتبار آثار اثر گذاشت. فناوری‌های تکثیر تصویر و صدا، رابطه با آثار و امکان دسترسی به فرهنگ را تغییر دادند. نویسنده مسیرهای مختلف مطالعه‌ی این پدیده‌ها را در کنار هم قرار می‌دهد. شناختن هنر هم بررسی ویژگی‌های خاص فعالیت هنری را می‌طلبد و هم شناختن شرایط اجتماعی را. تقلیل اثر به بازتاب مستقیم جامعه، پیچیدگی این رابطه را نادیده می‌گیرد.

چرا باید کتاب درآمدی بر جامعه شناسی هنرها را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب درآمدی بر جامعه شناسی هنرها را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت پرسش جامعه‌شناختی با داوری درباره‌ی زیبایی آثار را روشن می‌کند.
• خواننده با نقش نهادهای مشروعیت‌بخش در پذیرفته‌شدن هنرمندان آشنا می‌شود.
• بحث‌های روش‌شناختی، زمینه‌ای برای درک اختلاف میان تفسیر آثار و پژوهش میدانی فراهم می‌کنند.

خواندن کتاب درآمدی بر جامعه شناسی هنرها را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

درآمدی بر جامعه شناسی هنرها به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان جامعه‌شناسی و هنر که به مبانی اجتماعی آفرینش علاقه دارند.
• پژوهشگرانی که درباره‌ی تولید و پذیرش آثار مطالعه می‌کنند.
• هنردوستانی که می‌خواهند ریشه‌های اجتماعی سلیقه و اعتبار هنری را بشناسند.

درباره یاسنت راوه

یاسنت راوه (Hyacinthe Ravet) موسیقی‌شناس، جامعه‌شناس، استاد دانشکده‌ی ادبیات دانشگاه سوربن و محقق مؤسسه‌ی تحقیقات موسیقی‌شناسی است که از ژانویه‌ی ۲۰۱۸ به‌عنوان معاون برابری و مبارزه با تبعیض در این دانشکده فعالیت کرده است. او علاوه‌بر تدریس جامعه‌شناسی موسیقی، مدیریت برنامه‌ی کارشناسی‌ارشد میانجی‌گری موسیقی را با همکاری دانشگاه سوربن نوول بر عهده داشته و مدیر مجله‌ی «کار، جنسیت و جوامع» (وابسته به CNRS و انتشارات لا دکوورت) بوده است.

پژوهش‌های یاسنت راوه به‌طور عمده بر تحلیل روابط جنسیتی در جهان هنر و فرهنگ، فرایندهای خلاقه‌ی جمعی و میانجی‌گری موسیقی متمرکز بوده است. ازجمله آثار مکتوب او می‌توان به کتاب‌های «نوازندگان زن: پژوهشی درباره‌ی زنان و موسیقی»، «ارکستر در حال کار» و «درآمدی بر جامعه شناسی هنرها» (Sociologie des arts) اشاره کرد.

بخشی از کتاب درآمدی بر جامعه شناسی هنرها

«مخاطبان، ذائقه‌ها و سلسله‌مراتب فرهنگی

۱. گونه‌گونی مخاطبان

۲. حس‌پذیری هنری و فرهنگی

۳. رفتارهای فرهنگی گونه‌گون

ذائقه‌ها، مخاطبان و صور پذیرش آثار مباحثی بنیادین در جامعه‌شناسی هنرها و فرهنگ هستند و اهمیت آنها کمتر از تأمل دربارﮤ خود هنرها نیست. اگر یک تولید نمادین مخاطب خود را پیدا نکند چه بر سرش می‌آید؟ از نظر فلسفی این پرسش را می‌توان به گونۀ دیگری هم طرح کرد: به‌جز شخص تولیدکننده (که ‌ای بسا خودش هم نداند در حال تولید اثر است)، اگر اثر پذیرنده‌ای پیدا نکند چه چیزی می‌تواند گواهی دهد که آن اثر واقعاً وجود دارد؟ در رویکرد جامعه‌شناختی که عمل‌گرایانه‌تر است، این قضیه را می‌توان در این عبارت خلاصه کرد که هنر اساساً امری جمعی است. این گفته اصلاً سویۀ یگانۀ آفرینشگران و پذیرشگران آثار را نادیده نمی‌گیرد. فعالیت هنری در متن و بطن نهادها روی می‌دهد و این نهادها هستند که شرایط پیدایش و به گردش در آمدن آثار را مهیا می‌کنند. این موضوع را در فصل پیش نشان دادیم.»