کتاب مثنوی روز و شب

کتاب مثنوی روز و شب سروده نزاری قهستانی، مناظره‌ای شاعرانه میان دو رقیب است که هریک می‌خواهد برتری خود را ثابت کند. شاعر در تنهایی شب نوروز، به شب مجال سخن می‌دهد تا شکایتش را از روز بیان کند؛ اما حق پاسخ‌گویی را برای روز نیز نگه می‌دارد. نصرالله پورجوادی تصحیح این منظومه را بر عهده داشته و در مقدمه، زمینه‌ی سرودن و معناهای احتمالی این کشمکش را بررسی کرده است. نشر نی این کتاب را منتشر کرده است. نسبت میان رنج شاعر و دادخواهی شب، یکی از موضوع‌های اصلی منظومه است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مثنوی روز و شب

کتاب مثنوی روز و شب اثر نزاری قهستانی، پیکار روشنایی و تاریکی را در قالب گفت‌وگویی خیالی پیش می‌برد. شب و روز در این منظومه، دو شخصیت سخنگو هستند که از ویژگی‌های خود دفاع می‌کنند و عیب‌های رقیب را برمی‌شمارند. باد صبا پیام‌های دو طرف را جابه‌جا می‌کند؛ زیرا این دو رقیب نمی‌توانند در یک مجلس حاضر شوند. شاعر این جدال را به توصیف طبیعت محدود نکرده است. اشاره‌های دینی، یادکرد پهلوانان، تصویر بزم و شرح احوال عبادت‌کنندگان، مواد استدلال‌های دو طرف را فراهم می‌کنند. منظومه در بحر خفیف و هم‌وزن حدیقه‌ی سنایی سروده شده است. مقدمه‌ی مصحح، موقعیت شخصی شاعر را نیز توضیح می‌دهد: نزاری از مجلس نوروزی شمس‌الدین علی شاه کنار مانده و از بی‌مهری او رنجیده است. این موقعیت، زمینه‌ای برای فهم پیوند میان دادخواهی شب و درخواست شاعر از ممدوحش فراهم می‌آورد. سخن شاعر از تنهایی، نیاز به پذیرفته‌شدن و نگرانی از ازدست‌دادن حمایت، در کنار مدح شاه حضور دارد.
کتاب مثنوی روز و شب علاوه‌بر متن منظومه، مقدمه‌ای درباره‌ی جایگاه این سروده در میان آثار نزاری و سنت مناظره‌نویسی دارد. متن شعر به ۲۳ بخش تقسیم شده است؛ شماره‌گذاری و عنوان‌های بخش‌ها از مصحح است. «در توحید»، «در سبب نظم این مثنوی و گفت‌وگوی شاعر با شب»، «بردن باد صبا پیام شب را از برای روز و آغاز پیکار» و «داستان میراث قطب‌الدین حیدر» از عنوان‌های این بخش‌ها هستند. پورجوادی میان توصیف‌های خود شب و روز و برداشت رمزی از این دو شخصیت تفاوت می‌گذارد. او روز را مرتبط با شاه می‌داند و شب را، از جهاتی، بازتاب حال شاعر می‌خواند؛ اما همه‌ی جزئیات مناظره را به این نسبت فرو نمی‌کاهد. مقدمه همچنین برخی تفسیرهای مذهبی را نقد کرده است و کاربرد اصطلاحات صوفیانه را به‌تنهایی نشانه‌ی وابستگی عملی شاعر به تصوف نمی‌داند. این بحث‌ها، زمینه‌ی خواندن شعر را فراهم می‌کنند، بی‌آنکه تمام تصویرها و سخنان شخصیت‌ها را دارای معنایی قطعی معرفی کنند.

چرا باید کتاب مثنوی روز و شب را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب مثنوی روز و شب را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• مناظره‌ی دو پدیده‌ی طبیعی، نمونه‌ای از استدلال و شخصیت‌پردازی در شعر فارسی پیش می‌گذارد.
• پیوند شکایت شاعر و مدح شاه، مناسبات شاعر و ممدوح را آشکار می‌کند.
• مقدمه‌ی مصحح، حدود تفسیر رمزی و مذهبی شعر را بررسی می‌کند.
• حکایت حیدر زاوه، تفاوت پاکی درون و نشانه‌های ظاهری دینداری را مطرح می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب مثنوی روز و شب به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به مثنوی و مناظره‌های منظوم فارسی.
• خوانندگانی که پیوند شعر، قدرت و دادخواهی را دنبال می‌کنند.
• دانشجویان ادبیات که به تفسیر نمادها و مضامین عرفانی شعر توجه دارند.