کتاب من، اوتا، رودخانه هیروشیما

کتاب من، اوتا، رودخانه هیروشیما (Moi, Ota, rivière d'Hiroshima) نمایش‌نامه‌ای از ژان پل آلگر است که فاجعه‌ی هیروشیما را از زاویه‌ای نامعمول روایت می‌کند: از زبان رودخانه‌ی اوتا که شاهد زندگی، حرکت شهر و لحظه‌ی فرود آمدن ویرانی است. در کنار این صدا، گفت‌وگوهای سیاسی و نظامی و نامه‌های دو خواهر و برادر، تصویری همزمان از تصمیم‌گیری در بالا و زیستن در پایین می‌سازند. طیبه شهرابی فراهانی این متن نمایشی را برای نشر قطره ترجمه کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب من، اوتا، رودخانه هیروشیما

کتاب من، اوتا، رودخانه هیروشیما نوشته ژان پل آلِگْر نمایش‌نامه‌ای است که یک رویداد تاریخی هولناک را نه‌فقط از مسیر گزارش و بازسازی، بلکه از راه صداها، تقابل‌ها و حضور طبیعت روی صحنه پیش می‌برد. مرکز اثر، رودخانه‌ی اوتا است؛ رودی که در آغاز با لحنی آرام و زنده خود را معرفی می‌کند و کم‌کم به شاهدی بدل می‌شود که هم شهر را می‌شناسد، هم آدم‌هایش را و هم لحظه‌ای را که همه‌چیز در آن از شکل عادی خارج می‌شود.

این متن نمایشی در رفت‌وآمد میان چند سطح پیش می‌رود: از یک‌سو گفت‌وگوهای مقام‌های سیاسی و علمی آمریکا درباره‌ی ساخت و استفاده از بمب اتمی را نشان می‌دهد و از سوی دیگر زندگی روزمره‌ی مردم ژاپن را با جزئیاتی ساده اما اثرگذار کنار آن می‌گذارد. نامه‌های آکیمیتسو و یوشی، دو خواهر و برادر، در برابر زبان سرد تصمیم‌گیری نظامی قرار می‌گیرد و همین تقابل، بار اصلی نمایش را می‌سازد. در این کتاب، رودخانه فقط راوی نیست؛ حافظه‌ی شهر و صدایی است که میان طبیعت، تاریخ و سوگواری پیوند برقرار می‌کند.

کتاب من، اوتا، رودخانه هیروشیما از نظر صحنه‌پردازی هم بر صدا، نور، مکث و تغییر ریتم تکیه دارد. متن بارها میان آرامش و تهدید جابه‌جا می‌شود و از همین راه، حس تعلیق و اضطراب را شکل می‌دهد. ژان پل آلگر در بخش‌های پایانی، نمایش را از سطح روایت فردی فراتر می‌برد و به پرسشی بزرگ‌تر درباره‌ی جنگ، مسئولیت و حافظه تبدیل می‌کند.

خلاصه نمایشنامه من، اوتا، رودخانه هیروشیما

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
نمایش با معرفی رودخانه‌ی اوتا آغاز می‌شود؛ رودی که از دل طبیعت و شهر هیروشیما سخن می‌گوید. همزمان، در سوی دیگر جهان، گفت‌وگوهای مقام‌های آمریکایی درباره‌ی امکان ساخت و استفاده از بمب اتمی پیش می‌رود. در میان این دو خط، نامه‌های آکیمیتسو و یوشی قرار دارد؛ خواهر و برادری که در دل جنگ، از کار، دلتنگی، امید و دیدار دوباره می‌نویسند. 

متن به‌تدریج این مسیرها را به هم نزدیک می‌کند: تصمیم‌های سیاسی، آمادگی نظامی، زندگی عادی مردم و حرکت آرام رودخانه. با نزدیک شدن زمان حمله، نمایش تنش را بیشتر می‌کند و هیروشیما را به نقطه‌ای بدل می‌سازد که در آن تاریخ، طبیعت و سرنوشت انسان‌ها به شکلی دردناک به هم می‌رسند.

چرا باید کتاب من، اوتا، رودخانه هیروشیما را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب من، اوتا، رودخانه هیروشیما را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب فاجعه‌ی هیروشیما را از زاویه‌ی دید رودخانه روایت می‌کند و همین انتخاب، نگاه اثر را از گزارش تاریخی صرف جدا می‌کند.
• متن، زبان اداری و نظامی را در کنار نامه‌های شخصی و صداهای انسانی می‌گذارد و شکاف میان تصمیم و پیامد را روشن‌تر نشان می‌دهد.
• اثر به موضوع جنگ هسته‌ای فقط از منظر سیاست نگاه نمی‌کند و رد آن را در زندگی روزمره، بدن انسان و حافظه‌ی جمعی دنبال می‌کند.

خواندن کتاب من، اوتا، رودخانه هیروشیما را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب من، اوتا، رودخانه هیروشیما به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• به علاقه‌مندان به تئاتر و نمایش‌نامه، مخصوصاً به طرفرداران درام‌های تاریخی،
• خوانندگانی که به موضوع جنگ، حافظه و پیامدهای انسانی تصمیم‌های سیاسی علاقه دارند،
• و دانشجویان و پژوهشگران تئاتر که می‌خواهند با نمونه‌ای از نمایش‌نامه‌های معاصر فرانسه آشنا شوند.

جوایز و افتخارات کتاب من، اوتا، رودخانه هیروشیما

• برنده‌ی جایزه‌ی Teen Prize for Contemporary Theatre

بخشی از کتاب من، اوتا، رودخانه هیروشیما

«اوتا: نام من اوتا است، اوتاگاوا، رودخانۀ هیروشیما.

اگر روزی از کنارم گذشته باشید، بی‌شک دریافته‌اید که باشکوهم و آرام.

رودی پهناور اما نه بیش از اندازه،

عمیق اما به‌اعتدال،

شاید با خود اندیشیده باشید: "چه رود زیبایی!"

(مکث. لبخند می‌زند.)

سپاسگزارم.

(مکث.)

درواقع، همچون همۀ رودهای جهان، من نیز همواره در تغییرم و دگرگونی...

در آغاز راه، آن بالا، بر فراز کوه کانموری، در ارتفاع هزاروسیصدمتری، از صخره‌ای به صخرۀ دیگر می‌پرم، همچون جانوری کوچک که تازه به دنیا آمده...

در هر مسیری روان می‌شوم، با سنگ‌ریزه‌ها بازی می‌کنم، با علف‌های کناره‌هایم، با سایۀ درختچه‌هایی که رویم خم شده...

(مکث.)

و هرچه بیشتر به‌سوی دریا سرازیر می‌شوم، سامان می‌گیرم، با حجمی افزون‌تر از پیش...»