کتاب چشم‌ جان بین

کتاب چشم‌ جان بین (ملاحظاتی پیرامون زیباشناسی فیلم) نوشته مازیار اسلامی است و نشر لگا آن را منتشر کرده است. این کتاب از یک پرسش مرکزی شروع می‌کند: سینما دقیقاً چگونه در میان هنرهای دیگر حرکت می‌کند و از نقاشی، موسیقی، ادبیات، تئاتر و معماری چه می‌گیرد بی‌آنکه به هیچ‌کدام فروکاسته شود. نویسنده با تکیه‌بر ایده‌های آلن بدیو و با رجوع به نمونه‌های متنوع از تاریخ سینما، بحثی را پیش می‌برد که هم فلسفی است و هم به خودِ تجربه‌ی فیلم‌دیدن نزدیک می‌ماند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب چشم‌ جان بین

کتاب چشم‌ جان بین نوشته مازیار اسلامی جست‌وجویی نظری در باب زیباشناسی فیلم است؛ جست‌وجویی که از همان آغاز، سینما را نه هنری منزوی و خودبسنده، بلکه عرصه‌ای متحرک میان هنرهای دیگر در نظر می‌گیرد. نویسنده از مقاله‌ای از آلن بدیو آغاز می‌کند و ایده‌ی سینما به‌عنوان هنر هفتم را از زاویه‌ای هستی‌شناختی بازخوانی می‌کند. در این نگاه، فیلم فقط مجموعه‌ای از تصویر و صدا نیست، بلکه محل عبور ایده‌ها میان نقاشی، موسیقی، ادبیات، تئاتر، عکاسی و معماری است. به‌همین دلیل، بحث کتاب فقط تعریف چند اصطلاح نظری نیست؛ بلکه تلاشی است برای فهم این‌که چرا سینما همواره در مرز میان خلوص و آمیختگی، هنر و صنعت، و تأمل و سرگرمی قرار می‌گیرد.
کتاب چشم‌ جان بین در ادامه با آوردن نمونه‌های متعدد از فیلم‌ها و فیلم‌سازان، این ایده‌ی مرکزی را باز می‌کند. از ویسکونتی و اسکورسیزی تا گرین‌اَوی، کوپولا و شریدر، مثال‌ها فقط برای نام‌بردن از آثار مشهور نیامده‌اند، بلکه هرکدام بخشی از استدلال نویسنده را روشن می‌کنند. یک‌جا بحث بر سر پیوند فیلم با اپرا و آیین است، جایی دیگر نسبت سینما با نقاشی، تاریخ، معماری یا تجربه‌ی تماشا. متن درعین‌حال به معضل‌های مهمی مثل نسبت هنر و صنعت، امکان یا امتناع سینمای ناب، جایگاه صدا و تصویر، و تفاوت تاریخ سینمای صامت و ناطق هم می‌پردازد. حال‌وهوای این کتاب تحلیلی و فشرده است، اما در دل این فشردگی، نوعی شور فکری هم دیده می‌شود؛ شورِ دنبال‌کردن این پرسش که سینما چگونه از دل تنش‌ها و مرزهای ناپایدارش معنا پیدا می‌کند.

خلاصه کتاب چشم‌ جان بین

کتاب چشم‌ جان بین می‌کوشد زیباشناسی فیلم را از مسیر نسبت سینما با دیگر هنرها توضیح دهد. مازیار اسلامی استدلال می‌کند که سینما برخلاف بسیاری از هنرها ذات فروبسته و ناب ندارد و درست از همین آمیختگی نیرو می‌گیرد. متن از ایده‌های آلن بدیو شروع می‌کند و سپس با بررسی نمونه‌هایی از تاریخ سینما نشان می‌دهد که فیلم چگونه از ادبیات، موسیقی، نقاشی، تئاتر، اپرا و معماری تغذیه می‌کند. در کنار این بحث، موضوع‌هایی مثل تنش میان هنر و صنعت، مسئله‌ی توده‌ای‌بودن سینما، تجربه‌ی تماشا، و تفاوت مسیر تاریخی سینمای صامت و ناطق هم طرح می‌شود. حاصل کار، تأملی است درباره‌ی این‌که سینما بیش از آنکه یک ماهیت ثابت داشته باشد، نوعی حرکت و گذر میان قلمروهای مختلف است.

چرا باید کتاب چشم‌ جان بین را بخوانیم؟

دلایل خواندن چشم‌ جان بین را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب کمک می‌کند نسبت سینما با نقاشی، موسیقی، ادبیات، تئاتر و معماری دقیق‌تر دیده شود.
• نویسنده پرسش‌های زیباشناسی فیلم را فقط در سطح فرم نگه نمی‌دارد و آن‌ها را به مسئله‌های فلسفی و تاریخی پیوند می‌دهد.
• مثال‌های متعدد از فیلم‌ها و فیلم‌سازان، بحث‌های نظری را از حالت انتزاعی بیرون می‌آورد.
• متن نشان می‌دهد چرا ایده‌ی سینمای ناب محل تردید است و چرا آمیختگی، بخشی از سرشت سینما به‌شمار می‌آید.
• خواندن این کتاب برای فهم تنش میان هنر و صنعت در سینما سودمند است.
• بحث درباره‌ی سینمای صامت و ناطق، مسیر تحول زیباشناسی فیلم را در چشم‌اندازی گسترده‌تر قرار می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن چشم‌ جان بین به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به سینما که می‌خواهند فراتر از خلاصه‌ی فیلم‌ها، درباره‌ی بنیان‌های زیباشناختی آن فکر کنند.
• دانشجویان و پژوهشگران سینما، فلسفه و هنر که درباره‌ی نسبت میان هنرها پرسش دارند.
• خوانندگانی که به تحلیل فیلم از زاویه‌ی تاریخ هنر و اندیشه علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی نسبت سینما با صنعت، تماشاگر و تجربه‌ی دیدن شناخت دقیق‌تری به دست آورند.
• مخاطبانی که از متن‌های نظریِ متکی بر مثال‌های سینمایی لذت می‌برند.

بخشی از کتاب چشم‌ جان بین

«آلن بدیو، در مقاله‌ای فشرده و دیریاب، می‌کوشد از زیباشناسی فیلم تعریفی هستی‌شناختی ارائه کند. او، هم‌زمان با تفکیک سینما از فرم‌ها و رسانه‌های هنریِ دیگر و تخصیص جایگاهی متمایز به آن، به ایدهٔ سنتی سینما در مقام هنر هفتم رجوع و آن را از نو تصدیق می‌کند. بدیو همهٔ هنرها را فروبسته می‌انگارد و امکان حرکت و انتقال از یک هنر به هنر دیگر را ناممکن می‌داند. هیچ نقاشی‌ای نمی‌تواند هم‌زمان موسیقی باشد و بیننده‌اش را درگیر تجربهٔ موسیقایی کند، همچنان که هیچ شعری نمی‌تواند نقاشی باشد و خواننده‌اش را درگیر تجربهٔ بصری نقاشی کند. سمفونی ۵ گوستاو مالر، به‌لحاظ بنیان هستی‌شناختی، موسیقی است. به آن گوش می‌دهیم و آن را در مقام یک اثر هنریِ خودآیین و مستقل از دیگر اشکال هنری تجربه می‌کنیم. برای تجربه و دریافتِ آن لازم نیست شیوه‌های احساسی ادراک سایر هنرها را فعال کنیم. همین تجربهٔ هستی‌شناختی از زیباشناسی را هنگام مواجهه با دنیای کریستانا (۱۹۴۸)، اثر اندرو وایِت، نیز از سر می‌گذرانیم. در اینجا، با تابلوی نقاشی مواجهیم؛ فروبسته در جهان و قلمرو هنر نقاشی.»