کتاب چشم‌ جان بین

کتاب چشم‌ جان بین (ملاحظاتی پیرامون زیباشناسی فیلم) نوشته مازیار اسلامی است و نشر لگا در سال ۱۳۹۹ آن را منتشر کرده است. این کتاب با یک پرسش مرکزی شروع می‌کند: سینما چگونه در میان هنرهای دیگر حرکت می‌کند و از نقاشی، موسیقی، ادبیات، تئاتر و معماری چه می‌گیرد، بی‌آنکه به هیچ‌کدام فروکاسته شود. نویسنده باتکیه‌بر ایده‌های آلن بدیو و با رجوع به نمونه‌های متنوع از تاریخ سینما، بحثی را پیش می‌برد که هم فلسفی است هم به خودِ تجربه‌ی فیلم‌دیدن نزدیک است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب چشم‌ جان بین اثر مازیار اسلامی

کتاب چشم‌ جان بین، نوشته‌ی مازیار اسلامی، جست‌وجویی نظری در باب زیباشناسی فیلم است؛ جست‌وجویی که سینما را نه هنری منزوی و خودبسنده، بلکه عرصه‌ای متحرک میان هنرهای دیگر در نظر می‌گیرد. نویسنده با مقاله‌ای از آلن بدیو آغاز می‌کند و ایده‌ی سینما به‌عنوان هنر هفتم را از زاویه‌ای هستی‌شناختی بازخوانی می‌کند. در این نگاه، فیلم فقط مجموعه‌ای از تصویر و صدا نیست، بلکه محل عبور ایده‌ها میان نقاشی، موسیقی، ادبیات، تئاتر، عکاسی و معماری است. این کتاب فقط تعریف چند اصطلاح نظری نیست، بلکه تلاشی است برای فهم اینکه چرا سینما همواره در مرز میان خلوص و آمیختگی، هنر و صنعت و تأمل و سرگرمی قرار می‌گیرد.

کتاب چشم‌ جان بین در ادامه، با ذکر نمونه‌های متعدد از فیلم‌ها و فیلم‌سازان، این ایده‌ی مرکزی را باز می‌کند. از ویسکونتی و اسکورسیزی تا گرین‌اَوی، کوپولا و شریدر، مثال‌ها فقط برای نام‌بردن آثار مشهور نیامده‌اند و هرکدام بخشی از استدلال نویسنده را روشن می‌کنند. یکجا بحث بر سر پیوند فیلم با اپرا و آیین است، جایی دیگر نسبت سینما با نقاشی، تاریخ، معماری یا تجربه‌ی تماشا. مازیار اسلامی درعین‌حال به مسائل مهمی مثل نسبت هنر و صنعت، امکان یا امتناع سینمای ناب، جایگاه صدا و تصویر و تفاوت تاریخ سینمای صامت و ناطق می‌پردازد. این کتاب تحلیلی و فشرده است، اما در قلب این فشردگی، نوعی شور فکری دیده می‌شود؛ شورِ دنبال‌کردن این پرسش که سینما چگونه در دل تنش‌ها و مرزهای ناپایدارش معنا پیدا می‌کند.

خلاصه کتاب چشم‌ جان بین

کتاب چشم‌ جان بین می‌کوشد زیباشناسی فیلم را از مسیر نسبت سینما با دیگر هنرها توضیح دهد. مازیار اسلامی استدلال می‌کند که سینما برخلاف بسیاری از هنرها ذات فروبسته و ناب ندارد و درست از همین آمیختگی نیرو می‌گیرد. کتاب با ایده‌های آلن بدیو شروع می‌کند و سپس با بررسی نمونه‌هایی از تاریخ سینما نشان می‌دهد که فیلم چگونه از ادبیات، موسیقی، نقاشی، تئاتر، اپرا و معماری تغذیه می‌کند.

در کنار این بحث، موضوع‌هایی مثل تنش میان هنر و صنعت، مسئله‌ی توده‌ای‌بودن سینما، تجربه‌ی تماشا و تفاوت مسیر تاریخی سینمای صامت و ناطق هم طرح می‌شود. حاصل کار تأملی است درباره‌ی اینکه سینما بیش از آنکه یک ماهیت ثابت داشته باشد، نوعی حرکت و گذر میان قلمروهای مختلف است.

چرا باید کتاب چشم‌ جان بین را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب چشم‌ جان بین را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب کمک می‌کند تا نسبت سینما با نقاشی، موسیقی، ادبیات، تئاتر و معماری فهم شود.
• نویسنده پرسش‌های زیباشناسی فیلم را در سطح فرم نگه نمی‌دارد و آن‌ها را به مسئله‌های فلسفی و تاریخی پیوند می‌زند.
• مثال‌های متعدد از فیلم‌ها و فیلم‌سازانْ بحث‌های نظری را از حالت انتزاعی درمی‌آورد.
• کتاب نشان می‌دهد که چرا ایده‌ی سینمای ناب محل تردید است و چرا آمیختگی بخشی از سرشت سینماست.
• خواندن این کتاب برای فهم تنش میان هنر و صنعت در سینما سودمند است.
• بحث درباره‌ی سینمای صامت و ناطق مسیر تحول زیباشناسی فیلم را در چشم‌اندازی گسترده‌تر قرار می‌دهد.

خواندن کتاب چشم‌ جان بین را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب چشم‌ جان بین به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به سینما که می‌خواهند درباره‌ی بنیان‌های زیباشناختی فیلم‌ها فکر کنند.
• دانشجویان و پژوهشگران سینما، فلسفه و هنر که درباره‌ی نسبت میان هنرها پرسش دارند.
• خوانندگانی که به تحلیل فیلم از زاویه‌ی تاریخ هنر و اندیشه علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی نسبت سینما با صنعت، تماشاگر و تجربه‌ی دیدن شناخت دقیق‌تری به دست آورند.
• مخاطبانی که از متن‌های نظریِ متکی‌بر مثال‌های سینمایی لذت می‌برند.

درباره مازیار اسلامی

مازیار اسلامی (متولد ۱۳۴۹، آبادان) مترجم، منتقد و پژوهشگر ایرانی در حوزه‌ی سینما و هنر است. او با ترجمه، تألیف و نقد آثار سینمایی و هنری، از چهره‌های شناخته‌شده‌ی این حوزه به‌ شمار می‌رود و فعالیت‌های پژوهشی‌اش عمدتاً بر نظریه‌ی سینما، فلسفه‌ی هنر و نقد فیلم متمرکز است.

بخشی از کتاب چشم‌ جان بین

«آیا می‌توان «هنر» را صفتی قابل‌اطلاق به همهٔ فیلم‌ها شمرد؟ آیا سینما، مطابق نظر آندره بازن، گرایشی طبیعی به رئالیسم دارد؟ زیباشناسی فیلم تا چه حد مرتبط با مسائل اجتماعی است؟ آیا سینما جزو هنرهای بصری است؟ اگر آری، پس آیا صدا کارکرد زیباشناختیِ تعیین‌کننده‌ای در آن ندارد؟ زیباشناسی فیلم تا چه اندازه محدود به قلمرو تاریخ و زمان است و تا چه حد محصول ارزش‌های اجتماعی است؟ زیباشناسی چقدر با ذوق سروکار دارد و چقدر با حقیقت؟ موضع ما در قبال فیلمی همچون پیروزی اراده (۱۹۳۵) که از دل نوعی آگاهی فاشیستی بیرون آمده چیست؟ تجربهٔ ادراک فیلم تا چه حد تحت‌تأثیر تجربهٔ نمایش آن است؟ با ظهور امکانات تازهٔ تماشای فیلم مثلاً از طریق گوشی موبایل، آیا همچنان یگانه راه ادراک معتبر ارزش‌های زیباشناختی فیلم، تماشای آن بر پردهٔ سینماست؟ تحولات تجربهٔ فیلم‌دیدن چه تأثیری بر تحول زیباشناسی فیلم خواهد داشت؟ و سرانجام اینکه امر زیبا در سینما تا چه حد پدیده‌ای اخلاقی است و تا چه حد سیاسی؟»