کتاب فکرکردن به واسطه داستان ها

کتاب فکرکردن به واسطه داستان ها (Thinking through stories) نوشته توماس ای. وارتنبرگ و ترجمه مرتضی براتی است. این کتاب را نشر لگا منتشر کرده است. اثر حاضر بر یک ایده‌ی مشخص تکیه دارد؛ اینکه کتاب‌های تصویری فقط ابزار قصه‌گویی نیستند و می‌توانند آغازگر گفت‌وگوهای فلسفی با کودکان باشند. نویسنده نشان می‌دهد که موضوعاتی همچون مرگ، شجاعت، عدالت، حقیقت و اختلاف‌نظر را می‌شود از داستان‌ها بیرون کشید و به بحثی گروهی تبدیل کرد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب فکرکردن به واسطه داستان ها اثر توماس ای. وارتنبرگ

کتاب فکرکردن به واسطه داستان ها (کودکان، فلسفه و کتاب‌های تصویری)، نوشته‌ی توماس ای. وارتنبرگ، به این موضوع پرداخته است که چرا فلسفه باید از سال‌های آغازین آموزش وارد زندگی کودکان شود و چرا کتاب‌های تصویری می‌توانند یکی از مناسب‌ترین نقطه‌های شروع برای این کار باشند. نویسنده که سال‌ها در زمینه‌ی فلسفه برای کودکان کار کرده، بحث خود را فقط بر نظریه بنا نکرده است. او از تجربه‌های آموزشی، نمونه‌های کلاسی و مسئله‌های واقعی مدرسه نیز کمک می‌گیرد. در این مسیر، فلسفه نه به‌عنوان مجموعه‌ای از اصطلاحات دشوار، بلکه به‌عنوان گفت‌وگویی درباره‌ی پرسش‌های بنیادی زندگی مطرح می‌شود؛ پرسش‌هایی که کودکان هم با آن‌ها روبه‌رو هستند.

فکرکردن به واسطه داستان ها در چند بخش پیش می‌رود و از توجیه آموزش فلسفه به کودکان آغاز می‌کند؛ سپس به نقش شگفتی، کنجکاوی و پرسش‌گری در کودکی می‌رسد و بعد به سراغ روش استفاده از داستان و تصویر برای شکل‌دادن به بحث فلسفی می‌رود. نویسنده در فصل‌های مختلف از موضوع‌هایی مثل مرگ، هویت، شجاعت، قدرت اراده، عدالت، نژادپرستی و حل تعارض حرف می‌زند و نشان می‌دهد که چگونه یک داستان ظاهراً ساده می‌تواند زمینه‌ی بحثی جدی درمورد این مضامین را فراهم کند.

کتاب فکرکردن به واسطه داستان ها اثر توماس ای. وارتنبرگ به مسئله‌های اجرایی هم پرداخته است؛ ازجمله اینکه آیا تسهیلگر باید حتماً آموزش رسمی فلسفه دیده باشد؟ چگونه می‌توان موضوعات دشوار را در کلاس مطرح کرد؟ با کتاب‌هایی که پیام اخلاقی صریح دارند چه باید کرد؟

خلاصه کتاب فکرکردن به واسطه داستان ها

کودکان از سال‌های نخست زندگی توانایی ورود به بحث‌های فلسفی را دارند. مدرسه نباید این ظرفیت را نادیده بگیرد. توماس ای. وارتنبرگ توضیح می‌دهد که گفت‌وگوهای فلسفی می‌توانند به کودکان کمک کنند احساس ارزشمندی بیشتری داشته باشند، درباره‌ی ترس‌ها و پرسش‌های مهم خود حرف بزنند و شیوه‌ی محترمانه‌ی گفت‌وگو با اختلاف‌نظر و حل تعارض را بیاموزند. کتاب‌های تصویری به‌عنوان محرک بحث عمل می‌کنند و تصویر و روایت، در کنار هم، راهی جدی برای ورود به موضوع‌های فلسفی هستند. نویسنده از تجربه‌های آموزشی خود برای روشن‌ترکردن این ایده‌ها استفاده می‌کند.

چرا باید کتاب فکرکردن به واسطه داستان ها را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب فکرکردن به واسطه داستان ها را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نشان می‌دهد چگونه می‌توان از کتاب‌های تصویری برای طرح پرسش‌های فلسفی در کلاس و خانه استفاده کرد.
• این اثر رابطه‌ی میان داستان، تصویر، گفت‌وگو و تفکر انتقادی را توضیح می‌دهد.
• کتاب به موضوع‌هایی مثل مرگ، شجاعت، عدالت، نژاد و اختلاف‌نظر از زاویه‌ی آموزش کودکان پرداخته است.
• بخش‌هایی از کتاب به نگرانی‌های عملی معلمان و والدین اختصاص دارد؛ مثل شروع بحث، هدایت گفت‌وگو و برخورد با موضوعات دشوار.
• خواندن این کتاب کمک می‌کند نقش پرسش‌گری و شگفتی در کودکی جدی‌تر دیده شود.

خواندن کتاب فکرکردن به واسطه داستان ها را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب فکرکردن به واسطه داستان ها به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• معلمانی که می‌خواهند گفت‌وگوهای کلاسی را از پاسخ‌های از پیش تعیین‌شده فراتر ببرند.
• والدینی که به پرسش‌های عمیق کودکان درمورد مرگ، عدالت، ترس یا حقیقت فکر می‌کنند.
• دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌های فلسفه، علوم تربیتی و ادبیات کودک.
• مخاطبانی که می‌خواهند نسبت میان داستان، تصویر و اندیشیدن را بدانند و بکاوند.
• کسانی که به فلسفه برای کودکان و شیوه‌های اجرای آن در محیط آموزشی علاقه دارند.

درباره توماس ای. وارتنبرگ

توماس ای. وارتنبرگ (Thomas E Wartenberg) نویسنده‌ی آمریکایی و استاد بازنشسته‌ی فلسفه در کالج مانت هولیوک است. او بیش از ۳۰ سال در این دانشگاه به تدریس فلسفه پرداخت. حوزه‌های اصلی فعالیت و پژوهش او فلسفه‌ی سینما، فلسفه برای کودکان، فلسفه‌ی هنر، زیبایی‌شناسی، فلسفه‌ی آلمان، اندیشه‌ی کانت، فلسفه‌ی اجتماعی و سیاسی و فلسفه‌ی سده‌های نوزدهم و بیستم بوده است. این نویسنده علاوه‌بر عضویت در هیئت تحصیلات تکمیلی دانشگاه ماساچوست امهرست، سابقه‌ی دریافت بورسیه‌های ارشد فولبرایت، بورسیه‌ی پژوهشی بنیاد ملی علوم انسانی و بورسیه‌ی سرویس تبادل دانشگاهی آلمان را در کارنامه‌ی خود دارد و به‌عنوان استاد مدعو در دانشگاه آکلند و دانشگاه کنت تدریس کرده است.

وارتنبرگ نویسنده و ویراستار کتاب‌های متعددی در زمینه‌ی فلسفه‌ی سینما، فلسفه‌ی هنر، قدرت و اگزیستانسیالیسم بوده است. فعالیت‌های او در زمینه‌ی آموزش فلسفه به کودکان، ازجمله از طریق پایگاه اینترنتی Teaching Children Philosophy و برنامه‌ی آموزشی هم‌نام آن، توجه گسترده‌ی جهانی را به خود جلب کرده است. توماس ای. وارتنبرگ پس از بازنشستگی از تدریس، تمام وقت خود را به نویسندگی اختصاص داده و در این دوره کتاب‌های فکرکردن به واسطه داستان ها (Thinking through stories) و Thoughtful Images را منتشر کرده است.

جوایز و افتخارات نویسنده

توماس ای. وارتنبرگ در سال ۲۰۱۱ جایزه‌ی پژوهش و نوآوری در فلسفه‌ی انجمن فلسفی آمریکا و مرکز مستندسازی فلسفه را دریافت کرد. 

بخشی از کتاب فکرکردن به واسطه داستان ها

«۹. تسهیلگری بحث‌های‌ کتاب‌ با مسائل اخلاق

در فصل ۷، استدلال کردم که محور بحث فلسفی یک کتاب تصویری گذار از بحث درمورد روایت کتاب به درنظرگرفتن مفاهیم اصلی‌ای است که توسط کتاب بررسی می‌شوند. چنین گفت‌وگوهایی، اگرچه مبتنی بر روایت است، اما از ویژگی‌های روایت به بحثی انتزاعی‌تر درمورد عملی‌بودن ادعاهای مطرح‌شده توسط کتاب می‌رود.

درنظرگرفتن این موضوع، کلید حل معمایی است که تسهیلگر بحث‌های‌ فلسفی براساس کتاب‌های‌ کودکان با آن مواجه است. بسیاری از کتاب‌های کودکان اخلاقی‌سازی می‌کنند، یعنی سعی می‌کنند به کودکان درس بیاموزند. من از این کتاب‌ها و داستان‌ها به‌عنوان افسانه‌ها یاد می‌کنم، اصطلاحی که از افسانه‌های ازوپ گرفته شده است، که همگی دارای پندهای اخلاقی هستند.

به‌عنوان مثال، یکی از افسانه‌های ازوپ، یعنی «خرگوش و لاک‌پشت» را در نظر بگیرید. لاک‌پشت در پاسخ به اینکه خرگوش او را به‌خاطر کندبودنش مسخره می‌کند، مسابقه‌ای را پیشنهاد می‌کند که به‌نظر خرگوش جالب می‌آید. خرگوش در طول مسابقه آن‌قدر بیش‌ازحد اعتمادبه‌نفس دارد که تصمیم می‌گیرد چرت بزند. لاک‌پشت از خرگوشِ خواب می‌گذرد و در مسابقه برنده می‌شود.»