کتاب در جستجوی آینه

«در جستجوی آینه»‌ گزیده‌ی کتاب گزیده‌ی مقالات شمس تبریزی اثر محمد بن علی شمس تبریزی از مجموعه‌ی گنج حکمت به کوشش محمدعلی موحد جمع‌آوری شده است. در این مجموعه، به آثار منثور پارسی پرداخته شده و بخش عمده‌ی آن را حکایت‌ها تشکیل می‌دهد. در قسمتی از این کتاب می‌خوانیم: گفت هرون الرّشید که: «این لیلی را بیاورید تا من ببینمش که مجنون چنین شوری از عشق او در جهان انداخت، و از مشرق تا مغرب قصّه‌‌ی عشق او را عاشقان آینه‌ی خود ساخته‌اند». خرج بسیار کردند و حیله بسیار، و لیلی را بیاوردند. به خلوت درآمد خلیفه شبانگاه، شمع‌ها برافروخته، درو نظر می‌کرد ساعتی، و ساعتی سر پیش می‌انداخت. با خود گفت که: «در سخنش در آرم، باشد به واسطه‌ی سخن در روی او آن چیز ظاهرتر شود». رو به لیلی کرد و گفت: «لیلی تویی؟» گفت: «بلی، لیلی منم؛ امّا مجنون تو نیستی! آن چشم که در سَرِ مجنون است در سَرِ تو نیست.»

درباره شمس تبریزی

شمس تبریزی، شاعر و عارف برجستهٔ قرن هفتم هجری، به دلیل تأثیر عمیقش بر مولانا، شناخته می‌شود. او که در سال ۵۸۲ هجری قمری در تبریز متولد شد، زندگی‌اش با ابهامات بسیاری همراه بود و کمتر به دنبال شهرت یا آثار مکتوب بود. شمس از همان دوران نوجوانی به عرفان علاقه‌مند شد و با بزرگان متعددی از جمله شیخ ابوبکر سله‌باف، محی‌الدین ابن عربی و فخر رازی دیدار کرد.

شمس روحی بی‌قرار داشت و سفرهای زیادی به شهرهای مختلف انجام داد که در نهایت او را به قونیه و ملاقات با مولانا رساند. این دیدار تأثیری عمیق بر مولانا گذاشت و مسیر زندگی و آثار او را تغییر داد. اگرچه رابطهٔ شمس و مولانا با کشمکش‌های بسیاری همراه بود و شمس دو بار قونیه را ترک کرد، اما این جدایی‌ها، مولانا را به یکی از بزرگ‌ترین شاعران عرفانی تاریخ تبدیل کرد.

از شمس تبریزی اثر مکتوبی به‌جا نمانده، جز مجموعه‌ای به نام «مقالات شمس» که شامل سخنان و اشعار اوست. این اثر توسط شاگردانش گردآوری شده و حاوی داستان‌ها و آموزه‌های عرفانی متعددی است. زندگی شمس برای پژوهشگران عرفان همواره جذاب بوده و آثاری همچون «شمس تبریزی» از محمدعلی موحد و «شمس ناپیدا» اثر هدا توکلی، به بررسی زندگی و افکار او پرداخته‌اند.

وفات شمس در سال ۶۴۵ هجری قمری ذکر شده و آرامگاه منسوب به او در شهر خوی، یکی از مکان‌های مهم زیارتی برای علاقه‌مندان است. هفتم مهرماه در تقویم ایران به عنوان روز بزرگداشت شمس تبریزی نام‌گذاری شده و یاد او هرساله در این روز گرامی داشته می‌شود.

پیشنهاد می‌کنیم برای آشنایی بیشتر با این عارف و ارتباطش با مولانا، زندگینامه و معرفی آثار شمس تبریزی را مطالعه کنید.