کتاب صوتی در جستجوی آینه (مقالات شمس تبریزی)

«در جستجوی آینه»‌ گزیده‌ی کتاب گزیده‌ی مقالات شمس تبریزی اثر محمد بن علی شمس تبریزی از مجموعه‌ی گنج حکمت به کوشش محمدعلی موحد جمع‌آوری شده است. در این مجموعه، به آثار منثور پارسی پرداخته شده و بخش عمده‌ی آن را حکایت‌ها تشکیل می‌دهد. در قسمتی از این کتاب می‌خوانیم: گفت هرون الرّشید که: «این لیلی را بیاورید تا من ببینمش که مجنون چنین شوری از عشق او در جهان انداخت، و از مشرق تا مغرب قصّه‌‌ی عشق او را عاشقان آینه‌ی خود ساخته‌اند». خرج بسیار کردند و حیله بسیار، و لیلی را بیاوردند. به خلوت درآمد خلیفه شبانگاه، شمع‌ها برافروخته، درو نظر می‌کرد ساعتی، و ساعتی سر پیش می‌انداخت. با خود گفت که: «در سخنش در آرم، باشد به واسطه‌ی سخن در روی او آن چیز ظاهرتر شود». رو به لیلی کرد و گفت: «لیلی تویی؟» گفت: «بلی، لیلی منم؛ امّا مجنون تو نیستی! آن چشم که در سَرِ مجنون است در سَرِ تو نیست.»

درباره شمس تبریزی

شمس تبریزی، عارف و شاعر برجسته ایرانی قرن هفتم هجری، بیشتر به واسطه رابطه‌اش با مولانا شناخته می‌شود تا آثار مکتوب خود. او در سال ۵۸۲ هجری قمری در تبریز به دنیا آمد و زندگی‌اش از ابتدا تا پایان مملو از ابهامات بوده که ناشی از میل او به گمنامی است. اطلاعات اندک درباره خانواده او در کتاب «مقالات شمس» آمده که نشان‌دهنده روابط نه‌چندان مطلوب او با پدرش است.

شمس از دوران نوجوانی به دنبال معرفت عرفانی بود و با عارفان بزرگی مانند محی‌الدین ابن عربی، فخر رازی و شیخ ابوبکر سله‌باف آشنا شد. سفرهای او به نقاط مختلف، نه‌تنها ناشی از روح ناآرامش بلکه برای دوری از بیگانگی با خانواده و جستجوی حقیقت بود. در نهایت، این سفرها او را به مولانا رساندند که نقطه عطفی در زندگی هر دو بود.

دیدار شمس و مولانا در سال ۶۴۲ هجری قمری در قونیه، مولوی را از یک فقیه به شاعر و عارفی دگرگون کرد. این تغییر واکنش‌های منفی مریدان مولانا را به دنبال داشت و شمس را وادار به ترک قونیه کرد. اگرچه شمس بازگشت، اما دشمنی‌ها ادامه یافت و سرانجام ناپدید شدن او در هاله‌ای از ابهام باقی ماند.

تنها اثر مکتوب شمس، «مقالات»، مجموعه‌ای از گفتارها و اشعار اوست که توسط مریدانش گردآوری شده است. این اثر شامل قصه‌ها و آموزه‌های عرفانی با نقل قول‌هایی از بزرگان چون حلاج و ابن عربی است و اطلاعاتی از زندگی شخصی شمس را نیز در بر دارد.

آثار و پژوهش‌های بسیاری درباره شمس نوشته شده است. از جمله کتاب‌های معتبر می‌توان به «شمس تبریزی» و تصحیح «مقالات» توسط محمدعلی موحد اشاره کرد. همچنین رمان‌های «ملت عشق» اثر الیف شافاک و «شمس خاموش» نوشته سینان یامور، روایت‌هایی داستانی از شمس و مولانا ارائه می‌دهند.

درگذشت شمس نیز مانند زندگی‌اش با ابهاماتی همراه است. برخی معتقدند که او در سال ۶۴۵ هجری قمری در خوی به دست نزدیکان مولانا به قتل رسید و مزار او در این شهر زیارتگاه صوفیان است. امروزه هفتم مهرماه به نام روز بزرگداشت شمس تبریزی نام‌گذاری شده است. زندگی نامه شمس تبریزی را در صفحه این عارف در طاقجه مطالعه کنید.