کتاب به سوی فرش واتر

کتاب به سوی فرش‌ واتر (نمایشنامه در سه پرده؛ هجویه‌ای تلخ همچون قرابه زهر) نوشته‌ ویرجینیا وولف با ترجمه‌ یوسف نجفی‌ جابلو اثری نمایشی است که نشر طاق آن را منتشر کرده است. این کتاب در قالب یک نمایشنامه‌ی طنز و هجوآمیز، به جمعی از هنرمندان و روشنفکران ویکتوریایی سر می‌زند که در خانه‌ی تابستانی خانواده‌ی کامرون در جزیره‌ی وایت گرد هم آمده‌اند. وولف در این متن، چهره‌های تاریخی واقعی مانند جولیا مارگارت کامرون عکاس، جرج فردریک واتس نقاش، الن تری بازیگر و آلفرد لرد تنیسون شاعر را کنار هم می‌نشاند و از دل این جمع شلوغ و پرهیاهو، تضاد میان سنت و نوگرایی، محدودیت‌های جنسیتی و رؤیای آزادی هنری را به شکلی شوخ‌طبعانه و گزنده بیرون می‌کشد. متن نمایشنامه همراه با پیشگفتاری مفصل درباره‌ی تاریخچه‌ی اجراهای فرش‌ واتر، نسخه‌های دست‌نویس و جایگاه آن در میان سرگرمی‌های گروه بلومزبری آمده است. خواننده در کنار متن اصلی نمایش، با فضای مهمانی‌های خانگی، تمرین‌های طولانی، شوخی‌های درون‌گروهی و شیوه‌ی کار وولف روی این متن آشنا می‌شود. کتاب به سوی فرش‌واتر از خلال گفت‌وگوهای تند و تیز، صحنه‌های شلوغ و موقعیت‌های کمیک، تصویری انتقادی از اخلاق ویکتوریایی و نگاه مردسالارانه به زن و هنر ارائه می‌دهد و در عین حال، وجه بازیگوش و کمتر دیده‌شده‌ی وولف را نشان می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب به سوی فرش واتر

کتاب به سوی فرش‌واتر نمایشنامه‌ای است که ویرجینیا وولف آن را بر پایه‌ی خاطره‌ها و افسانه‌های خانوادگی و فضای گروه بلومزبری نوشته است. ویرجینیا وولف در قالب نمایشنامه، چند ایده‌ی اصلی را در هم تنیده است: نقد جامعه‌ی ویکتوریایی، به‌سخره‌گرفتن تصویر مردِ هنرمندِ نابغه و نشان‌دادن میل زنان به رهایی از نقش‌های ازپیش‌تعریف‌شده. متن در خانه‌ی تابستانی جولیا مارگارت کامرون در فرش‌واترِ جزیره‌ی وایت می‌گذرد؛ جایی که عکاس، فیلسوف، شاعر، نقاش و بازیگر در رفت‌وآمدند و هر کدام درگیر وسواس‌ها و جاه‌طلبی‌های هنری خود هستند. وولف در این اثر، شخصیت‌های تاریخی واقعی مانند جولیا کامرون، جرج فردریک واتس، الن تری، آلفرد لرد تنیسون و حتی جان کریگ خیالی را کنار هم می‌آورد تا از خلال گفت‌وگوها و موقعیت‌های اغراق‌آمیز، جامعه‌ی ویکتوریایی، اخلاق خشک، نقش‌های جنسیتی و تصور رمانتیک از هنرمند نابغه را به سخره بگیرد. 

پیشگفتار مفصل کتاب به سوی فرش‌ واتر به قلم مونک‌ هاوس، تاریخ اجرای نمایش در محافل بلومزبری، فضای استودیوی ونسا بل، حضور مهمانان، دشواری‌های پیداکردن نسخه‌های دست‌نویس و روند بازنویسی نمایش برای اجرای ۱۹۳۵ را شرح داده است و نشان می‌دهد این متن چگونه از دل سرگرمی‌های دوستانه به اثری کامل‌تر تبدیل شده است. کتاب به سوی فرش‌ واتر در بدنه‌ی اصلی خود از چند پرده تشکیل شده است که هر کدام صحنه‌ای از این جهان طنزآلود را نشان می‌دهند. در پرده‌ی اول، کارگاه نقاشی و شست‌وشوی سر آقای کامرون، وسواس واتس روی انگشت شست مامون و تلاش خانم کامرون برای یافتن مدل و بالِ بوقلمون برای الهه‌ی میوز دیده می‌شود. 

در پرده‌ی دوم، الن تری و جان کریگ روی صخره‌های نمدلز گفت‌وگویی پر از شوخی و سوءتفاهم درباره‌ی ازدواج، عشق، هنر و رؤیای فرار از زندگی ویکتوریایی دارند؛ حلقه‌ی ازدواج الن در دهان دلفین می‌افتد و همین اتفاق، هم زندگی زناشویی او را به لرزه می‌اندازد و هم نقاشی واتس را. در پرده‌ی سوم، خبر مرگ الن، سوگواری پرشور و در عین حال خودنمایانه‌ی واتس و تنسون، بازگشت ناگهانی الن و تصمیم او برای رفتن به بلومزبری، همه در فضایی آمیخته از هجو، نقل‌قول‌های ادبی و شوخی با مرگ و عشق پیش می‌رود. در پایان، تابوت‌ها برای سفر به هند می‌رسند، خانواده‌ی کامرون آماده‌ی کوچ می‌شود و پیام‌های پایانی هر شخصیت درباره‌ی هنر، حقیقت، فوکوس دوربین، تابوت‌ها و دیوانگی، چهره‌ای چندلایه و در عین حال خنده‌آور از این جمع به‌جا می‌گذارد.

خلاصه کتاب به سوی فرش واتر

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

در مرکز ماجرا، خانه‌ی تابستانی خانواده‌ی کامرون در فرش‌واتر قرار دارد؛ جایی که جولیا مارگارت کامرون با شور و شتاب، شوهر فیلسوفش را می‌شوید، مدل‌ها را ردیف می‌کند، تابوت سفارش می‌دهد و رؤیای سفر به هند را در سر می‌پروراند. او در عین حال، با دوربین و فوکوس و نور، در پی ثبت حقیقت است و برای این کار، از شوهر، بوقلمون، خر و هر موجود دیگری مدل می‌سازد. در کنار او، آقای کامرون مدام از واقعیت لعنتی و فلسفه حرف می‌زند و تنسون با شعرهای بلند و پرطمطراق، هر حادثه‌ای را به سوگ‌نامه‌ای باشکوه تبدیل می‌کند. واتس نقاش، مشغول کشیدن تابلوی مامون است و انگشت شست و حجاب و پارچه‌ی روی بدن را به مسئله‌ای عظیم تبدیل کرده است. او می‌خواهد هم حیا را نشان دهد و هم عریانی را و در نهایت به این نتیجه می‌رسد که پارچه را از ستارگان بی‌شمار و کهکشان راه شیری بسازد تا نماد باروری و کمال باشد. 

در مقابل این وسواس‌ها، الن تری قرار دارد؛ همسر جوان واتس که باید ساعت‌ها بی‌حرکت بایستد، نقش الهه‌ی میوز را بازی کند، حلقه‌ی ازدواجش را به دست داشته باشد و در عین حال، شعر، حنا، پاکدامنی و الن باشد. او زیر فشار این نقش‌های متناقض، در گفت‌وگو با جان کریگ، افسر نیروی دریایی، از رؤیای زندگی ساده، استیک و آبجو، تئاتر، اتوبوس و خیابان‌های شهر حرف می‌زند و کم‌کم به این نتیجه می‌رسد که می‌خواهد از قالب مدل ایدئال بیرون بیاید. حلقه‌ی ازدواج الن که به دهان دلفین می‌افتد، بهانه‌ای می‌شود برای فروپاشی تصویر ازدواج مقدس و همسر مطیع. واتس با دیدن الن در کنار جان، مرگ او را اعلام می‌کند و تنسون فوراً شروع به نوشتن مرثیه‌ای پرشکوه می‌کند؛ مرگی که برای او بیش از آنکه فاجعه‌ای انسانی باشد، فرصتی برای خلق شعر است. وقتی الن زنده و سرحال بازمی‌گردد، شعر تنسون بی‌اعتبار می‌شود و واتس با خشم، او را به خیانت متهم می‌کند. 

در این میان، جان کریگ تنها مردی است که وولف او را تا حدی جدی می‌گیرد؛ او نه درگیر نقل‌قول‌های ادبی است و نه در پی ساختن اسطوره‌ای از خود. جان فقط الن را دوست دارد و پیشنهاد ازدواجی ساده و زمینی می‌دهد: زندگی در بلومزبری، بدون بلبل و باغ‌های ابدی، اما با نان و کره و ماهی دودی. در پایان، خانواده‌ی کامرون با تابوت‌های تازه‌رسیده آماده‌ی سفر به هند می‌شوند؛ سفری که برای جولیا به معنای رهایی از شلوار و برای مری خدمتکار، فرصتی برای ازدواج با یک ارل و رهایی از گردگیری است. 

هر شخصیت پیامی پایانی برای نسل خود می‌گذارد: از فوکوس دوربین و ممنوعیت نگه‌داشتن میمون در قفس تا هشدار درباره‌ی جست‌وجوی حقیقت در بوته‌های تمشک. الن و جان به‌سوی بلومزبری می‌روند؛ جایی که الن می‌تواند به‌عنوان بازیگر، زندگی خلاقانه‌تری داشته باشد. وولف از خلال این پایان شلوغ و پرگفت‌وگو نشان می‌دهد که چگونه زنان می‌توانند از نقش‌های محدودکننده‌ی ویکتوریایی فاصله بگیرند و به‌ سوی فضایی بروند که در آن، هنر و زندگی به‌گونه‌ای برابرتر تقسیم شده است.

چرا باید کتاب به سوی فرش واتر را بخوانیم؟

نمایشنامه به سوی فرش‌ واتر متنی است که در آن طنز، هجو و نقد اجتماعی در هم آمیخته‌اند و چهره‌ای کمتر دیده‌شده از ویرجینیا وولف را نشان می‌دهند. این کتاب نه‌تنها تصویری از جمع هنرمندان و روشنفکران ویکتوریایی ارائه می‌دهد، بلکه از خلال شوخی با آن‌ها، به پرسش‌هایی درباره‌ی آزادی هنری، نقش زنان در هنر، ازدواج و فاصله‌ی میان رؤیا و واقعیت می‌پردازد. حضور شخصیت‌های تاریخی واقعی در کنار شخصیتی خیالی مانند جان کریگ فضایی می‌سازد که در آن مرز میان تاریخ و خیال، جدیت و بازی، مدام جابه‌جا می‌شود. 

خواندن این کتاب فرصتی است برای دیدن اینکه وولف چگونه می‌تواند با همان حساسیت همیشگی‌اش نسبت به جزئیات روانی و اجتماعی، متنی سرشار از شوخی، اغراق و موقعیت‌های کمیک بنویسد. گفت‌وگوهای تند و پرارجاع، صحنه‌های شلوغ کارگاه نقاشی، ساحل نمدلز و مهمانی‌های بلومزبری، همگی در کنار هم، تصویری زنده از برخورد دو جهان را می‌سازند: جهان ویکتوریایی با تابوت‌ها، شلوارها، حجاب و اخلاق سخت‌گیر و جهان نوظهور بلومزبری با آزادی، بازیگوشی و تردید نسبت به اقتدار سنت. برای کسانی که به‌دنبال متنی هستند که هم خنده برانگیزد و هم لایه‌های پنهان قدرت، جنسیت و هنر را نشان دهد، این کتاب نمونه‌ای روشن از چنین ترکیبی است. 

ترجمه‌ی فارسی کتاب، علاوه‌ بر متن نمایشنامه، پیشگفتاری مفصل درباره‌ی تاریخچه‌ی اجرا، نسخه‌های دست‌نویس و جایگاه فرش‌واتر در زندگی وولف و گروه بلومزبری در اختیار می‌گذارد. این توضیحات امکان می‌دهد که متن نه‌تنها به‌عنوان یک نمایش طنز، بلکه به‌عنوان سندی از فرهنگ هنری و روابط دوستانه‌ی آن جمع نیز دیده شود. نمایشنامه به سوی فرش‌واتر در عین سبکی ظاهری، پرسش‌هایی جدی درباره‌ی اینکه چه کسی حق دارد حقیقت را تعریف کند، هنر تا کجا می‌تواند از بدن و زندگی دیگران مایه بگذارد و زنان چگونه می‌توانند از نقش‌های تحمیلی فاصله بگیرند، مطرح کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب به سوی فرش‌واتر به کسانی پیشنهاد می‌شود که به آثار ویرجینیا وولف و گروه بلومزبری علاقه دارند و می‌خواهند وجه طنزآمیز و هجوگر این جهان را ببینند. همچنین به خوانندگانی پیشنهاد می‌شود که به نمایشنامه، تاریخ فرهنگی دوره‌ی ویکتوریایی، نسبت میان هنر و زندگی روزمره و بحث‌های مربوط به نقش زنان در هنر و جامعه توجه دارند. کسانی که از متون پرگفت‌وگو، پرارجاع و آمیخته با شوخی‌های ظریف لذت می‌برند، از این کتاب بهره خواهند برد.